Redukcja masy ciała bez pogorszenia wentylacji – rola GLP-1 RA w mukowiscydozie
W czasopiśmie Journal of Cystic Fibrosis opublikowano wyniki wieloośrodkowego badania obserwacyjnego, które po raz pierwszy w sposób systematyczny oceniło wpływ terapii agonistami receptora glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1 RA), w tym agonistami podwójnymi GIP/GLP-1, na czynność płuc u dorosłych chorych na mukowiscydozę, którzy w trakcie leczenia osiągnęli lub utrzymali prawidłowy wskaźnik masy ciała. Praca stanowi istotny głos w dyskusji nad optymalnymi celami metabolicznymi u pacjentów z mukowiscydozą w erze powszechnego stosowania modulatorów CFTR
1-s2.0-S1569199325024907-main
Autorzy i ośrodki badawcze
Badanie zostało przeprowadzone przez zespół badaczy z dwóch wiodących ośrodków klinicznych w Stanach Zjednoczonych: University of Texas Southwestern Medical Center w Dallas oraz University of Utah Health. Wśród głównych autorów publikacji znaleźli się m.in. Andrew Horvit, Katie Kaput, Amber Neece, Jessica Abramowitz, Gregory A. Ratti, Raksha Jain oraz Sasan Mirfakhraee, który był również autorem korespondującym. Zespół łączył kompetencje z zakresu pulmonologii, endokrynologii i intensywnej opieki medycznej, co miało kluczowe znaczenie dla wielowymiarowej oceny badanej populacji.
Tło kliniczne i cel badania
Mukowiscydoza przez dekady była chorobą kojarzoną z niedożywieniem, niskim BMI oraz gorszym rokowaniem płucnym. Aktualne wytyczne europejskie i północnoamerykańskie rekomendują utrzymywanie BMI powyżej norm populacyjnych (≥22 kg/m² u kobiet i ≥23 kg/m² u mężczyzn). Sytuacja ta uległa jednak istotnej zmianie wraz z wprowadzeniem wysoko skutecznych modulatorów CFTR, takich jak elexacaftor/tezacaftor/ivacaftor, które poprawiają wchłanianie składników odżywczych i sprzyjają przyrostowi masy ciała. Coraz częściej obserwuje się więc nadwagę, otyłość oraz rozwój zespołu metabolicznego i cukrzycy związanej z mukowiscydozą.
Agoniści receptora GLP-1, szeroko stosowani w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości, zaczęli być rozważani jako potencjalna opcja terapeutyczna również u chorych na mukowiscydozę. Brakowało jednak danych dotyczących ich wpływu na funkcję płuc, zwłaszcza w kontekście celowej redukcji masy ciała. Celem omawianego badania było określenie, czy utrata masy ciała indukowana terapią GLP-1 RA u dorosłych z mukowiscydozą i prawidłowym BMI wiąże się z pogorszeniem, stabilizacją czy poprawą parametrów wentylacyjnych.
Metodyka badania
Autorzy przeprowadzili retrospektywną analizę dokumentacji medycznej 13 dorosłych pacjentów z mukowiscydozą (12 kobiet i 1 mężczyzna) w wieku 23–46 lat, leczonych agonistami GLP-1 lub GIP/GLP-1 w latach 2019–2025. Do badania włączano wyłącznie osoby, które stosowały leczenie co najmniej 12 tygodni i w trakcie terapii osiągnęły lub utrzymały BMI w zakresie normy (18,5–24,9 kg/m²). Większość chorych była jednocześnie leczona modulatorami CFTR, a 11 z 13 pacjentów miało rozpoznaną cukrzycę związaną z mukowiscydozą.
Oceniano zmiany masy ciała, BMI, parametrów czynnościowych płuc (FEV1 i FVC), kontroli glikemii (HbA1c) oraz częstości zaostrzeń płucnych przed rozpoczęciem terapii GLP-1 RA i po jej zakończeniu lub w momencie uzyskania prawidłowego BMI.
Najważniejsze wyniki
Mediana czasu leczenia agonistami GLP-1 wynosiła 16 miesięcy. W tym okresie pacjenci uzyskali istotną redukcję masy ciała – mediana spadku wyniosła 11,1 kg, co odpowiadało redukcji masy ciała o około 15,5%. Mediana BMI obniżyła się z 26,2 kg/m² do 21,7 kg/m².
Kluczowym i klinicznie istotnym wynikiem była poprawa parametrów wentylacyjnych. U 11 z 13 pacjentów odnotowano wzrost FEV1, a u wszystkich – wzrost FVC. Mediana poprawy FEV1 wyniosła 10,8%, natomiast FVC – 10,6%. Co istotne, redukcja BMI nie korelowała liniowo z poprawą FEV1, co sugeruje, że korzystny efekt płucny nie był wyłącznie wynikiem zmniejszenia masy ciała. Nie stwierdzono również wzrostu częstości zaostrzeń płucnych w okresie po włączeniu leczenia GLP-1 RA.
Dodatkowo u pacjentów z cukrzycą związaną z mukowiscydozą zaobserwowano poprawę kontroli glikemii – mediana HbA1c obniżyła się z 7,0% do 6,0%.
Znaczenie kliniczne i implikacje
Autorzy podkreślają, że wyniki badania kwestionują utrwalone przekonanie, iż obniżenie BMI u chorych na mukowiscydozę musi nieuchronnie prowadzić do pogorszenia czynności płuc. W erze skutecznych modulatorów CFTR oraz terapii inkretynowych możliwe jest utrzymanie dobrej funkcji oddechowej również przy BMI mieszczącym się w zakresie normy populacyjnej. Mechanizmy potencjalnej poprawy czynności płuc mogą obejmować nie tylko efekt mechaniczny redukcji masy ciała, ale także bezpośrednie działanie GLP-1 na tkankę płucną, procesy zapalne, wydzielanie surfaktantu oraz kontrolę metaboliczną.
Badanie ma charakter obserwacyjny i obejmuje niewielką grupę pacjentów, jednak stanowi ważną przesłankę do planowania prospektywnych, wieloośrodkowych badań klinicznych. Ich wyniki mogą w przyszłości doprowadzić do rewizji obowiązujących zaleceń dotyczących docelowego BMI u dorosłych z mukowiscydozą.
Źródło: Journal of Cystic Fibrosis, Impact of glucagon-like-peptide-1 receptor agonist therapy on pulmonary function in people with cystic fibrosis who achieve normal body mass index
DOI: https://doi.org/10.1016/j.jcf.2025.10.006
