Leczenie mukowiscydozy przed narodzinami. Children’s Hospital Colorado opisuje doświadczenia prenatalnej terapii ETI

W amerykańskim Miesiącu Świadomości Mukowiscydozy Children’s Hospital Colorado zwraca uwagę na zmianę, która może istotnie wpłynąć na model opieki nad częścią dzieci z mukowiscydozą. Chodzi o rozpoczęcie leczenia jeszcze w okresie prenatalnym, zanim dziecko urodzi się i zanim pojawią się powikłania wymagające intensywnej interwencji neonatologicznej lub chirurgicznej.

Zespół Children’s Colorado, obejmujący specjalistów z Breathing Institute oraz Colorado Fetal Care Center, poinformował, że prowadził prenatalną terapię u 10 rodzin, u których u płodów widoczne były objawy sugerujące mukowiscydozę już w życiu wewnątrzmacicznym. Według komunikatu szpitala żaden inny system ochrony zdrowia w Stanach Zjednoczonych nie objął dotąd takiej liczby pacjentów leczeniem prenatalnym w tym wskazaniu.

Niedrożność smółkowa jako pierwszy sygnał choroby

U 10 dzieci urodzonych z mukowiscydozą po prenatalnym leczeniu w Children’s Colorado obserwowano wcześniej objawy niedrożności smółkowej. Jest to ciężka postać niedrożności jelit, która u noworodków z mukowiscydozą może wymagać pilnego leczenia po porodzie, w tym interwencji chirurgicznej.

Według informacji podanych przez ośrodek u dzieci, które otrzymały wczesną interwencję prenatalną, niedrożność ustąpiła jeszcze przed porodem. Dodatkowo obserwowano istotne oznaki poprawy funkcji trzustki. W konsekwencji pobyty na oddziale intensywnej terapii noworodka były wyraźnie krótsze niż u pacjentów, którzy nie otrzymali leczenia prenatalnego i urodzili się z utrzymującą się niedrożnością jelit.

Czym jest terapia ETI?

Mukowiscydoza jest chorobą genetyczną dotyczącą przede wszystkim układu oddechowego, pokarmowego i trzustki. Prowadzi do produkcji gęstego, lepkiego śluzu, który zaburza drożność dróg oddechowych oraz przewodów trzustkowych, utrudnia oddychanie, sprzyja zakażeniom i pogarsza wchłanianie składników odżywczych.

Terapia ETI to leczenie modulatorem CFTR, obejmujące trzy substancje: eleksakaftor, tezakaftor i iwakaftor. Mechanizm leczenia polega na poprawie funkcji białka CFTR, a tym samym transportu jonów chlorkowych, soli i wody przez błony komórkowe. Efektem jest zmniejszenie lepkości wydzieliny oraz poprawa funkcjonowania narządów zależnych od prawidłowej pracy kanału CFTR.

W Children’s Colorado zespoły kliniczne rozszerzają dostęp do tej terapii także na okres ciąży, aby leczenie dziecka mogło rozpocząć się przed narodzinami. Taka strategia pozostaje obszarem intensywnych badań klinicznych i wymaga kwalifikacji prowadzonej przez wyspecjalizowany zespół. Źródła kliniczne podkreślają, że stosowanie modulatorów CFTR u płodu nie jest jeszcze standardową, rutynowo zatwierdzoną procedurą we wszystkich systemach opieki, a długoterminowa skuteczność i bezpieczeństwo są nadal oceniane.

Leczenie w krytycznym oknie rozwoju płuc

Eksperci Children’s Colorado wskazują, że ekspozycja na leczenie przed urodzeniem oraz we wczesnym niemowlęctwie może wspierać zdrowszą funkcję komórkową w okresie kluczowym dla rozwoju płuc. U dzieci poddanych takiemu leczeniu obserwowano niższe niż oczekiwane wartości chlorków w pocie, czyli jednego z najlepiej ugruntowanych markerów diagnostycznych i funkcjonalnych w mukowiscydozie.

Ma to szczególne znaczenie, ponieważ uszkodzenie płuc w mukowiscydozie może rozpoczynać się bardzo wcześnie. Wczesne zapalenie, zaburzenia oczyszczania śluzowo-rzęskowego i podatność na zakażenia mogą wpływać na dalszy przebieg choroby przez całe dzieciństwo i dorosłość.

Jak podkreśliła dr Jordana Hoppe, medical director of the pulmonary clinic w Children’s Colorado, terapia ETI daje możliwość przesunięcia opieki nad dzieckiem z modelu reaktywnego, opartego na leczeniu powikłań, w stronę modelu prewencyjnego, potencjalnie korzystnego dla zdrowia układu oddechowego przez całe życie.

Ciągłość leczenia po porodzie

Jednym z istotnych elementów opisywanego modelu jest płynna kontynuacja terapii po porodzie. Children’s Colorado wskazuje, że ETI może być przekazywane dziecku z mlekiem matki do czasu, aż niemowlę będzie mogło samodzielnie przyjmować lek.

Taki schemat pozwala ograniczyć lukę terapeutyczną między okresem prenatalnym, porodem a pierwszymi miesiącami życia. To ważne zwłaszcza u dzieci z wysokim ryzykiem ciężkich manifestacji choroby, takich jak niedrożność smółkowa, niewydolność trzustki czy wczesne zmiany zapalne w drogach oddechowych.

Mukowiscydoza: coraz dłuższe życie, ale nadal potrzeba wcześniejszego leczenia

Według danych przytoczonych przez Children’s Colorado w Stanach Zjednoczonych około 1000 osób rocznie otrzymuje rozpoznanie mukowiscydozy, a 75% diagnoz potwierdza się przed ukończeniem 2. roku życia. W ostatnich dekadach rokowanie pacjentów istotnie się poprawiło. Dwadzieścia lat temu przeciętna oczekiwana długość życia osób z mukowiscydozą wynosiła około 36 lat, natomiast obecnie dzieci urodzone z tą chorobą mogą według cytowanych danych oczekiwać przeżycia do szóstej dekady życia.

Postęp ten jest związany z wcześniejszym rozpoznawaniem, poprawą opieki żywieniowej i pulmonologicznej, skuteczniejszym leczeniem zakażeń oraz wprowadzeniem terapii przyczynowych ukierunkowanych na dysfunkcję CFTR.

Nowy model opieki nad rodzinami z wysokim ryzykiem mukowiscydozy

Prenatalna terapia ETI nie oznacza jeszcze uniwersalnego schematu leczenia dla każdej ciąży obciążonej ryzykiem mukowiscydozy. Jest to raczej wysoce specjalistyczny model opieki dla starannie kwalifikowanych przypadków, wymagający współpracy medycyny matczyno-płodowej, genetyki, neonatologii, gastroenterologii, pulmonologii dziecięcej i zespołów zajmujących się mukowiscydozą.

Doświadczenia Children’s Colorado pokazują jednak, że w części przypadków możliwe jest rozpoczęcie interwencji jeszcze przed porodem, zwłaszcza gdy badania prenatalne i obrazowe sugerują ciężką manifestację choroby, taką jak niedrożność smółkowa. Jeżeli dalsze badania potwierdzą bezpieczeństwo, skuteczność i trwałość uzyskiwanych efektów, prenatalne leczenie modulatorami CFTR może stać się jednym z najważniejszych kierunków rozwoju opieki nad dziećmi z mukowiscydozą.

Źródło: Children’s Hospital Colorado, „Children’s Hospital Colorado leads nation in treatment for cystic fibrosis before birth”