
Odmienny profil limfocytów Th2 podczas świstów u przedszkolaków i zaostrzeń astmy u starszych dzieci
Badanie przekrojowe obejmujące 31 dzieci z ostrym świszczącym oddechem wykazało znacznie niższy odsetek krążących limfocytów CD4+ Th2 u przedszkolaków niż u dzieci w wieku 5–15 lat z wcześniej rozpoznaną astmą. Autorzy wskazują na potrzebę badań podłużnych, które pozwolą oddzielić różnice immunologiczne od wpływu wieku i leczenia.
Ostre epizody świstów u dzieci w wieku przedszkolnym i zaostrzenia rozpoznanej astmy u dzieci starszych mogą wiązać się z odmiennymi profilami ogólnoustrojowej odpowiedzi immunologicznej typu 2. W badaniu opublikowanym w Acta Paediatrica odsetek krążących limfocytów CD4+ Th2 był znacznie niższy u 17 dzieci ze świstami przedszkolnymi niż u 14 dzieci z astmą w wieku 5–15 lat. Różnica utrzymywała się również po odniesieniu wyników do zdrowych grup kontrolnych odpowiadających wiekiem badanym pacjentom. Autorzy podkreślają jednak, że niewielkie badanie przekrojowe nie pozwala rozstrzygnąć, czy świsty przedszkolne i astma są odrębnymi procesami chorobowymi.
Dlaczego porównano świsty przedszkolne i astmę?
Epizody świszczącego oddechu we wczesnym dzieciństwie są częste, ale ich dalszy przebieg nie jest jednolity. U wielu dzieci objawy ustępują z wiekiem, podczas gdy u części rozwija się utrzymująca astma. Nie rozstrzygnięto, czy świsty w okresie przedszkolnym są najwcześniejszym etapem tego samego procesu zapalnego, który charakteryzuje astmę dzieci starszych, czy też obejmują odmienne mechanizmy biologiczne.
W astmie istotną rolę odgrywa odpowiedź immunologiczna typu 2, związana m.in. z limfocytami T pomocniczymi typu 2 (Th2), wytwarzaniem cytokin, zapaleniem eozynofilowym i odpowiedzią IgE. Nie było jednak jasne, jak silnie ogólnoustrojowa aktywacja Th2 zaznacza się podczas ostrego epizodu świstów u najmłodszych pacjentów.
Zespół Williama Dodwella i Erola A. Gaillarda postawił pytanie, czy podczas ostrej prezentacji klinicznej dzieci ze świstami przedszkolnymi i starsze dzieci z wcześniej rozpoznaną astmą mają porównywalny profil krążących komórek odpornościowych związanych z zapaleniem typu 2.
Projekt badania i ocena komórek odpornościowych
Przeprowadzono obserwacyjne badanie przekrojowe. Od września 2016 r. do kwietnia 2017 r. do projektu włączano dzieci zgłaszające się z ostrym epizodem świszczącego oddechu na pediatryczny oddział ratunkowy o wysokim stopniu referencyjności. Autorzy zdefiniowali dwa fenotypy kliniczne: epizodyczne świsty przedszkolne u dzieci w wieku od 9 miesięcy do 4 lat oraz zaostrzenie astmy u dzieci w wieku 5–15 lat, u których lekarz już wcześniej udokumentował rozpoznanie choroby.
Łącznie oceniono 31 dzieci z ostrymi objawami: 17 ze świstami przedszkolnymi i 14 z astmą. Dodatkowo utworzono grupy zdrowych osób kontrolnych dopasowanych do przedziałów wieku: siedmioro dzieci w wieku 0–4 lat oraz dziewięcioro w wieku 5–15 lat, czyli 16 osób. U kontrolnych nie stwierdzano chorób oddechowych, atopowych ani immunologicznych. Rozkład płci i częstość klinicznej atopii były podobne w obu grupach objawowych.
Charakterystyka badania
- Typ badania
- Obserwacyjne badanie przekrojowe
- Populacja
- 31 dzieci z ostrym epizodem świstów: 17 w wieku 9 miesięcy–4 lata i 14 w wieku 5–15 lat z rozpoznaną astmą
- Grupa kontrolna
- 16 zdrowych dzieci w dwóch grupach wieku: 7 w wieku 0–4 lata i 9 w wieku 5–15 lat
- Główny punkt końcowy
- Porównanie odsetka krążących limfocytów CD4+CRTh2+ Th2 wśród limfocytów CD4+ T podczas ostrego epizodu
- Projekt badania
- Nabór we wrześniu 2016–kwietniu 2017; analiza komórek krwi obwodowej metodą cytometrii przepływowej
Badania laboratoryjne i analiza statystyczna
Próbki krwi obwodowej pobierano od dzieci podczas ostrego epizodu, natomiast w grupach kontrolnych podczas indukcji znieczulenia przed planowym zabiegiem. Jednojądrzaste komórki krwi analizowano za pomocą wieloparametrowej cytometrii przepływowej. Krążące limfocyty Th2 zdefiniowano jako komórki CD4+CRTh2+, a ich udział przedstawiano jako procent wszystkich limfocytów T CD4+. Dodatkowo oceniano wrodzone komórki limfoidalne typu 2 (ILC2) i bazofile oraz całkowite i swoiste stężenia IgE wobec wybranego panelu alergenów wziewnych i pleśni.
Próbki analizowano z wykorzystaniem cytometru Attune i oprogramowania FlowJo; analitycy nie znali fenotypu klinicznego przypisanego do próbek. Podstawowym porównaniem była częstość komórek Th2 w obu grupach objawowych, oceniana testem sumy rang Wilcoxona. Wyniki zmiennych ciągłych przedstawiono jako mediany i rozstępy międzykwartylowe (IQR). Analizy drugorzędowe miały charakter eksploracyjny i nie zastosowano w nich korekty na wielokrotne porównania.
Najważniejszy wynik: odsetek krążących limfocytów Th2
Podczas ostrego epizodu świstów mediana udziału komórek CD4+CRTh2+ wśród limfocytów T CD4+ wynosiła 0,087% (IQR 0,064–0,22%) w grupie przedszkolnej, w porównaniu z 1,56% (IQR 1,02–1,69%) u dzieci z wcześniej rozpoznaną astmą. Różnica była statystycznie istotna (test Wilcoxona: p = 2,5 × 10−6).
W tej niewielkiej kohorcie zakresy indywidualnie obserwowanych odsetków Th2 nie nakładały się na siebie pomiędzy grupami. Nie oznacza to jednak, że taki podział będzie występował w szerszej populacji ani że zbadany parametr jest gotowym testem diagnostycznym. Autorzy przedstawili rozkłady wyników na rycinie 1A, stosując logarytmiczną skalę osi pionowej; samo testowanie statystyczne przeprowadzono na wartościach nieprzekształconych.
Główne wyniki oznaczeń Th2
Wpływ wieku i ogólnoustrojowych glikokortykosteroidów
Normalizacja względem zdrowych dzieci w odpowiednich grupach wieku
Ponieważ badane grupy różniły się wiekiem z definicji, autorzy wykonali analizę odniesioną do odpowiednich zdrowych grup kontrolnych. Dla każdego dziecka od jego wyniku odjęto medianę częstości Th2 w grupie kontrolnej z właściwego przedziału wieku. Tak obliczony parametr oznaczono jako ΔTh2; stanowił on różnicę względem grupowej mediany kontrolnej, a nie pomiar zmian u tej samej osoby w czasie.
Mediana ΔTh2 wynosiła −0,043 punktu procentowego (IQR od −0,066 do 0,09) w grupie świstów przedszkolnych oraz +0,975 punktu procentowego (IQR 0,432–1,10) w grupie astmy. Różnica pozostała istotna statystycznie (p = 7,8 × 10−5). Wyniki przedstawiono na rycinie 1B, na której linia zera odpowiada medianie grupy kontrolnej dobranej według wieku.
Analiza uwzględniająca podanie steroidów ogólnoustrojowych
W trakcie ostrego epizodu wszyscy uczestnicy z astmą otrzymali glikokortykosteroidy ogólnoustrojowe, podczas gdy w grupie przedszkolnej leki te podano 7 z 17 dzieci (41,2%). Ta różnica ekspozycji mogła wpływać na porównanie parametrów immunologicznych.
W analizie wrażliwości odsetki Th2 nie różniły się istotnie między dziećmi przedszkolnymi, które otrzymały ogólnoustrojowe glikokortykosteroidy, a tymi, które ich nie otrzymały (p = 0,70). Jednocześnie wartości w grupie astmy pozostawały wyższe niż w podgrupie przedszkolnej leczonej steroidami (p = 1,5 × 10−4). Analizy te osłabiają część wątpliwości dotyczących leczenia, lecz nie pozwalają całkowicie wykluczyć jego wpływu.
IgE, ILC2, bazofile i eozynofile
Obraz pozostałych parametrów odpowiedzi immunologicznej typu 2 nie był równie jednoznaczny. W grupie astmy stwierdzono wyższe całkowite stężenia IgE oraz częstsze dodatnie wyniki oznaczeń IgE swoistych dla alergenów niż w grupie świstów przedszkolnych. Autorzy zaznaczyli jednak, że porównania te były silnie obciążone różnicą wieku, co ogranicza możliwość przypisania wyników wyłącznie określonemu fenotypowi choroby.
Nie stwierdzono statystycznie istotnej różnicy w częstości ILC2 między grupami. Także bazofile i eozynofile nie wykazywały konsekwentnego rozdziału dwóch fenotypów. Wyniki te wskazują, że w analizowanym materiale to odsetek krążących komórek CD4+CRTh2+, a nie wszystkie oceniane wskaźniki zapalenia typu 2, szczególnie wyraźnie różnił porównywane grupy.
Warto podkreślić, że podstawą analizy były komórki krwi obwodowej. Brak nasilonego sygnału Th2 w krążeniu nie może być utożsamiany z wykazaniem braku zapalenia typu 2 bezpośrednio w drogach oddechowych, których miejscowej odpowiedzi immunologicznej w tej pracy nie porównywano.
Znaczenie kliniczne, ograniczenia i autorzy badania
Jak interpretować odmienne profile immunologiczne?
Wyniki wspierają hipotezę, że ostry świszczący oddech w wieku przedszkolnym nie zawsze wiąże się z tak samo nasilonym ogólnoustrojowym profilem Th2, jaki obserwowano u dzieci starszych z ustalonym rozpoznaniem astmy. Jest to argument za dalszym badaniem biologicznej różnorodności zaburzeń świszczącego oddechu w dzieciństwie, ale nie dowód, że obie grupy reprezentują całkowicie odmienne jednostki chorobowe.
Badanie nie miało charakteru prognostycznego. Nie śledzono dzieci przez kolejne lata, dlatego na podstawie stwierdzonej różnicy nie można przewidywać, u którego dziecka objawy ustąpią, a u którego rozwinie się trwała astma. Nie oceniano też wartości diagnostycznej konkretnego punktu odcięcia Th2 ani skuteczności leczenia zależnej od tego oznaczenia.
Autorzy, ośrodki i finansowanie
Autorami pracy są William Dodwell, Aayushi Sen, Megan Philpot, Shah Hussain, Bethany Barraclough, David J. Cousins oraz Erol A. Gaillard. Zespół reprezentuje Division of Respiratory Sciences, School of Medical Sciences, NIHR Leicester Biomedical Research Centre – Respiratory, Leicester Institute for Lung Health, University of Leicester, a David J. Cousins jest również związany z School of Biological and Chemical Sciences, Manchester Metropolitan University. Autorzy podali, że badanie uzyskało zgodę komisji bioetycznych, a rodzice lub opiekunowie prawni wyrazili pisemną zgodę na udział dzieci.
Badanie finansowała Midlands Asthma and Allergy Research Association (MAARA). Według deklaracji w publikacji finansujący nie uczestniczył w projektowaniu, zbieraniu ani analizie danych, ich interpretacji, przygotowaniu artykułu ani decyzji o zgłoszeniu pracy do publikacji. Autorzy zadeklarowali brak konfliktów interesów. Dane źródłowe są dostępne na uzasadniony wniosek do autora korespondencyjnego, lecz nie zostały upublicznione ze względów prywatności lub etycznych.
Źródło naukowe
Acta Paediatrica
Systemic Type 2 Immune Responses During Acute Wheeze in Preschool Wheeze and School-Age Asthma







