AstmaFarmakoterapia

Astma z ABPA a leczenie biologiczne: podobne ryzyko zaostrzeń w rocznej obserwacji

W analizie 621 dopasowanych par chorych rozpoczynających terapię biologiczną nie wykazano istotnej statystycznie różnicy w częstości zaostrzeń astmy między grupami z ABPA i bez ABPA. W analizie eksploracyjnej pojawiły się jednak sygnały częstszej ekspozycji na glikokortykosteroidy systemowe i częstszych rozpoznań zapalenia płuc.

Czy współistniejąca alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna (ABPA) wiąże się z większym ryzykiem zaostrzeń astmy po rozpoczęciu leczenia biologicznego? Analiza danych z amerykańskiej sieci TriNetX, opublikowana w 2026 roku na łamach Clinical & Experimental Allergy, nie wykazała istotnej statystycznie różnicy w rocznym ryzyku rejestrowanych zaostrzeń między odpowiednio dopasowanymi pacjentami z rozpoznaniem ABPA i bez takiego rozpoznania. W analizach eksploracyjnych pojawił się jednak sygnał częstszej ekspozycji na glikokortykosteroidy systemowe i częstszych rozpoznań zapalenia płuc u chorych z ABPA. Wyniki opisują rokowanie po rozpoczęciu terapii biologicznej, a nie skuteczność leczenia biologicznego samej ABPA.

ABPA jako powikłanie astmy i pytanie badawcze

Alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna (allergic bronchopulmonary aspergillosis, ABPA) jest niejednorodnym powikłaniem astmy, związanym z uczuleniem na grzyby, zapaleniem typu 2, tworzeniem czopów śluzowych w drogach oddechowych, a u części pacjentów także z rozstrzeniami oskrzeli i strukturalnym uszkodzeniem dróg oddechowych. To właśnie zróżnicowanie obrazu klinicznego utrudnia bezpośrednie porównywanie przebiegu choroby pomiędzy pacjentami.

W piśmiennictwie przywołanym przez autorów istnieją doniesienia o potencjalnej poprawie kontroli ABPA po zastosowaniu leków biologicznych, w tym o ograniczeniu zaostrzeń, ekspozycji na kortykosteroidy i poprawie czynności płuc. Autorzy nowej analizy postawili jednak inne pytanie: czy wśród dorosłych z astmą, którzy rozpoczęli już leczenie biologiczne, wcześniejsze rozpoznanie ABPA wiąże się z gorszym przebiegiem klinicznym w kolejnych 12 miesiącach niż u porównywalnych pacjentów bez rozpoznania ABPA?

Rozróżnienie to jest fundamentalne dla interpretacji wyników. W pracy nie porównywano leków biologicznych z brakiem leczenia biologicznego ani nie oceniano bezpośrednio ich zdolności do uzyskiwania remisji ABPA. Analizowano rejestrowane zdarzenia kliniczne w dwóch grupach pacjentów, w których wdrożono tę klasę leczenia.

Projekt badania, populacja i metody analizy

Badanie przygotowali Adeel Nasrullah, Humza Saeed, Usama Shujaatullah Khan, Ahmed Mahmoud, Navneet Gupta, Zayaan A. Adrish i Abu Baker Sheikh. Autorzy byli związani z Drexel University College of Medicine, Allegheny Health Network, Rawalpindi Medical University, Shifa College of Medicine, Lawrence E Elkins High School oraz University of New Mexico. Publikacja ma formę listu badawczego (research letter).

Wykorzystano elektroniczne dane medyczne dostępne w TriNetX US Collaborative Network. Do analizy kwalifikowano osoby dorosłe (w wieku co najmniej 18 lat) z astmą, które od 2019 roku rozpoczynały terapię jednym z pięciu leków: omalizumabem, mepolizumabem, benralizumabem, dupilumabem lub tezepelumabem. Przed datą rozpoczęcia leczenia wymagano rocznego okresu bez rejestrowanej terapii biologicznej. Wykluczono osoby z mukowiscydozą i przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP).

Przynależność do grupy ABPA określano na podstawie wystąpienia przed rozpoczęciem leczenia biologicznego kodu ICD-10-CM B44.81. Grupę porównawczą stanowili chorzy bez takiego kodu w dokumentacji sprzed daty rozpoczęcia terapii. Oznacza to, że klasyfikacja opierała się na zapisach administracyjno-klinicznych, a nie na indywidualnej weryfikacji pełnych kryteriów diagnostycznych.

Charakterystyka badania

Typ badania
Retrospektywna analiza obserwacyjna danych medycznych TriNetX
Populacja
Dorośli z astmą: 633 z ABPA i 65 635 bez ABPA przed dopasowaniem; 621 par w analizie głównej
Okres obserwacji
365 dni po rozpoczęciu terapii biologicznej
Interwencja
Rozpoczęcie omalizumabu, mepolizumabu, benralizumabu, dupilumabu lub tezepelumabu
Grupa kontrolna
Porównanie osób z wcześniejszym kodem ABPA i bez takiego kodu
Główny punkt końcowy
Zaostrzenie astmy w dniach 1-365
Kraj / region
USA - TriNetX US Collaborative Network
Projekt badania
Dopasowanie 1:1 metodą propensity score matching na podstawie 65 cech; analizy wrażliwości

Głównym punktem końcowym było odnotowane w dokumentacji zaostrzenie astmy między 1. a 365. dniem po rozpoczęciu leczenia biologicznego. Drugorzędowo oceniano hospitalizacje z dowolnej przyczyny, korzystanie z pomocy na oddziale ratunkowym, ekspozycję na glikokortykosteroidy systemowe i zapalenie płuc. W odrębnej analizie eksploracyjnej uwzględniono ostrą niewydolność oddechową.

W głównej analizie zastosowano dopasowanie w stosunku 1:1 metodą propensity score matching, uwzględniające 65 cech demograficznych, klinicznych, terapeutycznych, związanych z wykorzystaniem świadczeń i biomarkerami. Wśród nich znalazły się całkowite IgE i liczba eozynofilów we krwi. Osobne warianty analizy wykonywano bez uwzględniania tych dwóch biomarkerów lub z ograniczeniem do pacjentów, u których kod ABPA pojawił się w ostatnich 365 dniach przed rozpoczęciem terapii.

W pierwotnie wyodrębnionych kohortach znajdowało się 633 pacjentów z kodem ABPA i 65 635 bez takiego kodu. Po dopasowaniu analiza główna objęła 621 osób w każdej grupie. Liczebności kolejnych analiz były inne, ponieważ grupy dopasowywano niezależnie. Autorzy raportowali ilorazy ryzyka (RR) oraz 95-procentowe przedziały ufności (95% CI). Analizy drugorzędowe i uzupełniające uznali za eksploracyjne, bez korekty na wielokrotność porównań.

Wyniki główne: zaostrzenia i pozostałe zdarzenia

W ciągu roku po rozpoczęciu leczenia biologicznego zaostrzenie astmy zarejestrowano u 152 z 621 chorych z ABPA (24,5%) oraz u 138 z 621 osób bez ABPA (22,2%). Iloraz ryzyka wyniósł RR = 1,101 (95% CI: 0,900-1,348). Przedział ufności obejmował wartość 1, dlatego w analizie głównej nie wykazano istotnej statystycznie różnicy ryzyka zaostrzeń pomiędzy grupami.

Podobnie nie wykazano istotnych statystycznie różnic w żadnym z pięciu raportowanych w głównej analizie punktów końcowych. Dane z ryciny 1A publikacji przedstawiono poniżej; w każdej parze wartości pierwsza dotyczy pacjentów z kodem ABPA.

Punkt końcowy Astma z ABPA Astma bez ABPA RR (95% CI)
Zaostrzenie astmy 24,5% 22,2% 1,101 (0,900-1,348)
Hospitalizacja z dowolnej przyczyny 12,4% 13,7% 0,906 (0,679-1,208)
Wizyta na oddziale ratunkowym 12,6% 12,1% 1,040 (0,773-1,399)
Rejestrowana ekspozycja na glikokortykosteroidy systemowe 53,8% 49,3% 1,092 (0,980-1,216)
Zapalenie płuc 8,7% (54/621) 6,8% (42/621) 1,286 (0,873-1,894)

Objaśnienie: RR – iloraz ryzyka, w każdym porównaniu dla kohorty ABPA względem kohorty bez ABPA; CI – przedział ufności. Odsetki hospitalizacji, wizyt na oddziale ratunkowym i ekspozycji na glikokortykosteroidy pochodzą z ryciny 1A, a pozostałe wartości również z tekstu publikacji. Zdarzenia identyfikowano na podstawie zapisów medycznych.

Warto zwrócić uwagę na wynik dotyczący zapalenia płuc. Mimo że w grupie ABPA odnotowano większy odsetek takich rozpoznań (8,7% wobec 6,8%), w analizie głównej różnica nie osiągnęła istotności statystycznej. Sam kierunek oszacowania RR nie wystarcza, by uznać wzrost ryzyka za potwierdzony.

Analizy uzupełniające: glikokortykosteroidy i zapalenie płuc

Dopasowanie bez IgE i eozynofilów

Aby sprawdzić, czy uwzględnienie biomarkerów zapalenia typu 2 wpływa na obserwowane zależności, autorzy powtórzyli dopasowanie bez całkowitego IgE i eozynofilów we krwi. Uzyskano w ten sposób 630 par pacjentów, dopasowanych na podstawie pozostałych 63 cech.

Ryzyko zaostrzenia astmy pozostało podobne: RR = 1,047 (95% CI: 0,861-1,274). W tej eksploracyjnej analizie u osób z ABPA częściej rejestrowano jednak ekspozycję na glikokortykosteroidy systemowe: RR = 1,132 (95% CI: 1,016-1,260). Częściej odnotowywano także zapalenie płuc: 59/630 (9,4%) wobec 36/630 (5,7%), RR = 1,639 (95% CI: 1,099-2,444). Nie stwierdzono natomiast różnic w hospitalizacjach i wizytach na oddziale ratunkowym.

Przedziały ufności dla ekspozycji na glikokortykosteroidy i zapalenia płuc w tej analizie nie obejmowały wartości 1, ale nie były to główne punkty końcowe. Autorzy zastrzegają, że analizy miały charakter eksploracyjny i nie skorygowano ich ze względu na liczbę wykonywanych porównań.

ABPA zarejestrowana w ostatnim roku

W kolejnym wariancie wymagano, aby kod B44.81 wystąpił w ciągu 365 dni poprzedzających rozpoczęcie leczenia biologicznego. Po niezależnym dopasowaniu uzyskano 463 pary pacjentów. Także w tym przypadku nie wykazano różnicy w ryzyku zaostrzeń: RR = 1,091 (95% CI: 0,884-1,346). Dla zarejestrowanej ekspozycji na glikokortykosteroidy systemowe RR wynosił 1,108 (95% CI: 0,980-1,253).

Ostra niewydolność oddechowa

W odrębnej analizie obejmującej 632 dopasowane pary ostre epizody niewydolności oddechowej odnotowano u 24 osób z ABPA (3,8%) i 25 bez ABPA (4,0%), RR = 0,960 (95% CI: 0,554-1,663). Również ten wynik nie wskazywał na statystycznie istotną różnicę, ale szerokość przedziału ufności ogranicza precyzję oszacowania.

Leki biologiczne, leczenie przeciwgrzybicze i biomarkery

Praca zawiera także opis rejestrowanych terapii w obu grupach. W odrębnej analizie opisowej 620 par dokumentacja z dnia rozpoczęcia leczenia biologicznego zawierała następujące leki:

Lek biologiczny Z ABPA Bez ABPA
Dupilumab 38,1% 46,5%
Omalizumab 21,6% 18,2%
Mepolizumab 18,9% 12,4%
Benralizumab 17,7% 13,2%
Tezepelumab 4,0% 9,7%

Odsetki oznaczają obecność zapisu o danym leku w dniu rozpoczęcia terapii; kategorie mogły się nakładać. Zestawienie nie jest porównaniem skuteczności poszczególnych preparatów ani opisem losowego przydziału leczenia.

Wśród 630 par dopasowanych bez biomarkerów wcześniejsze zapisy dotyczące terapii przeciwgrzybiczej występowały częściej u osób z ABPA: itrakonazol 7,9% wobec 1,6% oraz worykonazol 8,9% wobec 1,6%. Informacje te opisują zarejestrowane stosowanie azoli przed rozpoczęciem terapii biologicznej i nie pozwalają rozstrzygnąć, czy leczenie przeciwgrzybicze wpływało na późniejsze wyniki.

Średnie wartości całkowitego IgE odnotowane w dostępnych pomiarach wynosiły 1313,7 jednostek/ml w grupie ABPA oraz 1046,1 jednostek/ml w grupie porównawczej. Po dopasowaniu pozostawała pewna nierównowaga tego parametru (standaryzowana różnica średnich = 0,190). Autorzy wskazują, że wysokie IgE w grupie bez kodu ABPA może odzwierciedlać astmę z nasilonym zapaleniem typu 2, współistniejącą atopię albo przypadki ABPA nierozpoznanej bądź niezapisanej w dokumentacji.

Znaczenie kliniczne oraz ograniczenia badania

Co można wnioskować z obserwacji?

Najważniejszy wniosek autorów jest ograniczony, ale klinicznie istotny: w tej analizie dorosłych chorych z astmą, którzy rozpoczęli leczenie biologiczne, wcześniejszy kod ABPA nie wiązał się ze statystycznie odróżnialnym wzrostem ryzyka odnotowanego zaostrzenia w ciągu roku. Kierunek i skala oszacowania były zbliżone w dwóch analizach wrażliwości. Wynik ten nie stanowi jednak dowodu równoważności rokowania ani braku wpływu ABPA na przebieg choroby u poszczególnych pacjentów.

Równocześnie eksploracyjny sygnał dotyczący zapalenia płuc i ekspozycji na glikokortykosteroidy wymaga ostrożnej interpretacji. W grupie ABPA mogą występować współistniejące zmiany strukturalne w płucach; możliwe jest także zakłócenie wyników przez wcześniejsze leczenie steroidami, dobór biologicznego preparatu i inne niewystarczająco uwzględnione czynniki. Autorzy wskazują ponadto, że zmiany radiologiczne związane z ABPA mogły być w dokumentacji kodowane jako zapalenie płuc. Dostępne dane nie pozwalały rozdzielić tych wyjaśnień.

Dlaczego analiza nie jest oceną skuteczności terapii ABPA?

Wszyscy analizowani pacjenci mieli astmę i rozpoczynali terapię biologiczną, ale nie ustalono indywidualnych wskazań do wdrożenia konkretnego leku. Nie było grupy chorych z ABPA bez leczenia biologicznego, która umożliwiłaby bezpośrednie oszacowanie efektu tej interwencji. Badanie nie mierzyło także w sposób umożliwiający takie porównanie kontroli samej ABPA, jej aktywności ani uzyskania remisji.

Co więcej, rejestrowana ekspozycja na glikokortykosteroidy systemowe nie jest równoznaczna z ustaleniem rzeczywistej całkowitej dawki, czasu leczenia, odstawienia przewlekłej steroidoterapii lub efektu oszczędzającego steroidy. Nie można więc na podstawie podanych odsetków porównywać skuteczności leków w redukcji dawek steroidów ani oceniać zmian dawkowania wziewnych glikokortykosteroidów (wGKS).

Ograniczenia metodologiczne

Głównym ograniczeniem była identyfikacja ABPA i zdarzeń klinicznych na podstawie kodów diagnostycznych. Autorzy nie dysponowali jednostkowymi danymi pozwalającymi zestawić przeciwciała IgE i IgG swoiste dla Aspergillus fumigatus z obrazowaniem płuc i potwierdzić spełnienie współczesnych kryteriów rozpoznania. Nie było też możliwości ustalenia, u ilu osób z grupy kontrolnej ABPA mogła pozostawać nierozpoznana lub niezakodowana.

Nie można było odróżnić choroby aktywnej, zależnej od leczenia i pozostającej w remisji. Fenotypowanie było niepełne, a między dopasowanymi grupami pozostawały nierównowagi cech klinicznych. Analizy bez biomarkerów i z niedawno odnotowanym kodem ABPA opierały się na odrębnie dobranych populacjach; z tego powodu rozbieżności dotyczących zapalenia płuc nie da się przypisać wyłącznie usunięciu IgE i eozynofilów z modelu dopasowania.

TriNetX udostępniał badaczom zagregowane, pozbawione danych identyfikacyjnych wyniki, a nie rekordy jednostkowe. Uniemożliwiało to niezależne zbudowanie wieloczynnikowego modelu wyników na poziomie pacjenta. Autorzy ocenili sposób raportowania względem wytycznych STROBE, a rozszerzone metody, definicje i charakterystykę równowagi zmiennych udostępnili w repozytorium Zenodo (DOI: 10.5281/zenodo.23837421).

Podsumowując: obserwacja nie potwierdza istotnego wzrostu rejestrowanych zaostrzeń astmy w pierwszym roku po rozpoczęciu leczenia biologicznego u chorych z wcześniejszym kodem ABPA w porównaniu z dopasowanymi chorymi bez tego kodu. Nie rozstrzyga jednak, czy terapia biologiczna jest równie skuteczna w obu fenotypach astmy, ani czy stanowi optymalną metodę leczenia ABPA. Wyniki dotyczące glikokortykosteroidów i zapalenia płuc mają charakter hipotezotwórczy i wymagają dalszej weryfikacji.

W deklaracjach publikacji autorzy nie zgłosili konfliktów interesów ani informacji o finansowaniu. Praca opierała się na wtórnych, zagregowanych i zanonimizowanych danych, bez bezpośredniego kontaktu z uczestnikami.

Źródło naukowe

Źródło i publikacja

Publikacja naukowa

Clinical & Experimental Allergy

Clinical Outcomes After Biologic Initiation in Asthma With and Without Allergic Bronchopulmonary Aspergillosis

Adeel Nasrullah, Humza Saeed, Usama Shujaatullah Khan, Ahmed Mahmoud, Navneet Gupta, Zayaan A. Adrish, Abu Baker Sheikh

Pełny tekst: Open AccessRedakcja: pełny tekst

Mirosław Wójcik

Mirosław Wójcik - twórca i redaktor naczelny "Oddechu Życia" i koordynator grupy MedyczneMedia.pl, autor tekstów poświęconych eksperymentalnym terapiom, nowym lekom, tłumacz doniesień prasowych i artykułów zagranicznych. W latach 2007-2014 redaktor naczelny internetowego dziennika naukowego "BIOLOG". Członek Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, European Cystic Fibrosis Society. Polskiego Towarzystwa Alergologicznego (PTA). Prezes Fundacji Oddech Życia.

Podobne artykuły

Back to top button