Nagroda im. Adolfa Windorfera za badania nad mikrobiomem płuc u pacjentów z mukowiscydozą

Zespół badawczy z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego i Wydziału Medycznego Uniwersytetu w Heidelbergu jako pierwszy zdołał wyizolować z plwociny pacjentów z mukowiscydozą komensalne (pożyteczne) bakterie i wykazał, że poprzez wydzielanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych mogą one hamować wzrost patogenów, takich jak Pseudomonas aeruginosa. Za tę pracę, opublikowaną niedawno w czasopiśmie Microbiological Research, Niemieckie Stowarzyszenie Mukowiscydozy (Mukoviszidose e.V.) przyznało dr. Andrew Tony-Odigie, reprezentującemu zespół autorów, tegoroczną Nagrodę im. Adolfa Windorfera.

Mikrobiom płuc jako nowy kierunek terapeutyczny

Przewlekłe zakażenia płuc patogennymi drobnoustrojami pozostają jednym z najtrudniejszych problemów u osób z mukowiscydozą – także pomimo postępów terapii modulatorowej. Zrozumienie wzajemnych interakcji między patogenami a nieszkodliwymi lub wręcz korzystnymi mikroorganizmami obecnymi w mikrobiomie płuc jest kluczowe dla rozwoju nowych podejść terapeutycznych.

Dr Andrew Tony-Odigie prowadzi badania nad mikrobiotą płuc u pacjentów z mukowiscydozą od 2018 roku, pracując przy licznych projektach wspieranych przez Mukoviszidose e.V. Wyniki tych badań zostały uwzględnione w pracy nagrodzonej Nagrodą im. Adolfa Windorfera. Obecnie stowarzyszenie wspiera kolejne badania mikrobiologa kwotą blisko 150 000 euro. Projekt dotyczy zastosowania komensalnych bakterii i ich metabolitów w celu zwiększenia skuteczności modulatorów CFTR.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe hamują wzrost P. aeruginosa

W ramach systematycznych badań naukowcy analizowali interakcje P. aeruginosa w hodowlach mieszanych z różnymi komensalnymi bakteriami pochodzącymi z płuc osób z mukowiscydozą i bez niej. Najsilniejsze działanie hamujące wykazywały izolatki należące do rodzaju Streptococcus – m.in. Streptococcus gordonii, S. mitis i S. cristatus.

Zespół zbadał również metabolity wydzielane przez te bakterie oraz ekspresję genów w komensalach o działaniu hamującym. Okazało się, że przede wszystkim kwas octowy, a także inne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, są odpowiedzialne za ograniczenie wzrostu patogennych drobnoustrojów.

Potencjał terapeutyczny: przyszłość leczenia infekcji płuc

Kolejne etapy badań zespołu budzą duże zainteresowanie, szczególnie w kontekście sprawdzenia, czy efekt obserwowany w warunkach laboratoryjnych ma kliniczne znaczenie i może zostać wykorzystany terapeutycznie. Trwają również badania nad wpływem komensalnych bakterii w warunkach terapii modulatorowej. Jeśli hipoteza o synergii działania modulatorów CFTR i komensali zostanie potwierdzona, może to przynieść nową jakość w leczeniu przewlekłych infekcji płuc u pacjentów z mukowiscydozą.

Nagroda im. Adolfa Windorfera

Nagroda im. Adolfa Windorfera, o wartości 5 000 euro, przyznawana jest corocznie przez Mukoviszidose e.V. za wybitne osiągnięcia naukowe w dziedzinie badań i terapii mukowiscydozy. Finansowana jest naprzemiennie przez regionalne grupy samopomocowe i stowarzyszenia krajowe. W 2025 roku jej fundatorem będzie stowarzyszenie z Badenii-Wirtembergii. Uroczyste wręczenie nagrody odbędzie się podczas Niemieckiej Konferencji Mukowiscydozy w Würzburgu w dniach 27–29 listopada 2025 r.

Źródło: Microbiological Research – Airway commensal bacteria in cystic fibrosis inhibit the growth of P. aeruginosa via a released metabolite
DOI: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38520837/