Skuteczność przeciwciał monoklonalnych w leczeniu ciężkiej astmy – dane z codziennej praktyki klinicznej

Ciężka astma niekontrolowana mimo stosowania wysokich dawek wziewnych glikokortykosteroidów i leków rozszerzających oskrzela stanowi poważne wyzwanie kliniczne, zwłaszcza u pacjentów z chorobami współistniejącymi i ograniczoną odpowiedzią na leczenie standardowe. Według danych szacunkowych, dotyczy to około 5–10% populacji pacjentów z astmą, przy czym ta grupa generuje istotny odsetek kosztów opieki zdrowotnej związanych z chorobą. Utrzymujące się objawy choroby, częste zaostrzenia oraz konieczność hospitalizacji znacząco pogarszają jakość życia pacjentów i narażają ich na ryzyko powikłań związanych z leczeniem ogólnoustrojowym.

Rozwój przeciwciał monoklonalnych ukierunkowanych na procesy zapalne typu 2 (T2) zapoczątkował nową erę w leczeniu ciężkiej astmy. W przeciwieństwie do randomizowanych badań klinicznych, dane z codziennej praktyki lekarskiej pozostają ograniczone i często nieuwzględniają pacjentów z licznymi chorobami współistniejącymi.

Cel badania

Celem retrospektywnego badania prowadzonego w szpitalu trzeciego stopnia w Madrycie było określenie skuteczności klinicznej, stopnia przestrzegania zaleceń i czasu trwania terapii czterema przeciwciałami monoklonalnymi: benralizumabem, mepolizumabem, omalizumabem i reslizumabem u osób dorosłych z niekontrolowaną ciężką astmą, po 12 miesiącach leczenia.

Metodyka

Do badania włączono 154 pacjentów (188 epizodów leczenia), którzy rozpoczęli terapię jednym z czterech leków biologicznych między styczniem 2015 r. a grudniem 2022 r. Pacjenci byli obserwowani średnio przez 2,2 roku. Dane kliniczne, czynnościowe i laboratoryjne analizowano na początku leczenia oraz po 12 miesiącach. Uwzględniono m.in.:

• liczbę eozynofili we krwi,
• wartość FEV₁ (%),
• stężenie tlenku azotu w wydychanym powietrzu (FeNO),
• wynik testu kontroli astmy (ACT),
• liczbę zaostrzeń, hospitalizacji i wizyt w izbach przyjęć,
• wskaźnik przestrzegania zaleceń,
• czas trwania terapii.

Charakterystyka populacji

Średni wiek pacjentów wynosił 55 lat, a 77,7% stanowiły kobiety. Najczęstszymi chorobami współistniejącymi były: otyłość (37,8%), polipy nosa (37,8%), przewlekłe zapalenie zatok (61,7%), atopie (52,7%) oraz refluks żołądkowo-przełykowy (29,8%). Omalizumab był najczęściej stosowany u pacjentów z atopią, a mepolizumab – u osób bez atopii. Reslizumab częściej podawano pacjentkom i osobom z prawidłową masą ciała, co może mieć związek z jego dawkowanie zależnym od masy ciała.

Wyniki po 12 miesiącach leczenia

Wszystkie terapie przeciwciałami monoklonalnymi skutkowały znaczącą poprawą kontroli astmy. Wykazano:

• Spadek liczby eozynofili – największy przy benralizumabie i reslizumabie (mediana: 0 komórek/μL). Mepolizumab i omalizumab również skutecznie obniżały eozynofile, ale w mniejszym stopniu.
• Wzrost FEV₁ – średnio o 7%; największy wzrost odnotowano przy omalizumabie (+16,5%).
• Poprawę wyniku ACT – średni wzrost o 6 punktów.
• Spadek liczby zaostrzeń – z mediany 2 do 0 rocznie.
• Zmniejszenie liczby hospitalizacji i wizyt w trybie nagłym – również z mediany 1 do 0 rocznie.

Nie odnotowano istotnych statystycznie różnic w skuteczności pomiędzy poszczególnymi lekami, z wyjątkiem redukcji eozynofili – największą zaobserwowano przy benralizumabie i reslizumabie.

Adherencja i utrzymanie leczenia

Wskaźnik adherencji wyniósł aż 95%, a mediana utrzymania leczenia – 2 lata. Jednak 42% pacjentów przerwało leczenie, głównie z powodu:

• niesatysfakcjonującej skuteczności (48,4% przypadków),
• problemów z dostępnością leku (szczególnie reslizumabu – 42,2% przypadków),
• działań niepożądanych (3,1%).

Dyskusja

Badanie to potwierdza skuteczność leków biologicznych w realnych warunkach klinicznych – w populacji znacznie bardziej zróżnicowanej niż w badaniach randomizowanych. Pacjenci z chorobami współistniejącymi, takimi jak otyłość czy refluks, często są wykluczani z RCT, co czyni dane z codziennej praktyki niezbędnymi dla pełnego zrozumienia skuteczności leczenia.

Różnice w skuteczności pomiędzy przeciwciałami mogą być związane z odmiennym profilem pacjentów, np. większą atopią i młodszym wiekiem w grupie otrzymującej omalizumab. Mimo tych różnic, wszystkie terapie prowadziły do zmniejszenia liczby zaostrzeń i poprawy funkcji płuc, co ma istotne znaczenie dla redukcji kosztów leczenia i poprawy jakości życia.

Przeciwciała monoklonalne benralizumab, mepolizumab, omalizumab i reslizumab wykazują porównywalną skuteczność kliniczną w leczeniu ciężkiej, niekontrolowanej astmy. Największe obniżenie poziomu eozynofili zaobserwowano przy benralizumabie i reslizumabie, co może być istotne u pacjentów z fenotypem eozynofilowym.

Dane potwierdzają potrzebę personalizacji terapii opartej na fenotypie zapalnym, a także ciągłego monitorowania leczenia w dłuższej perspektywie. Pomimo pewnych ograniczeń (jednoośrodkowe badanie, niewielka liczba pacjentów, wykluczenie dupilumabu), wyniki są cenne z punktu widzenia praktyki klinicznej.

Źródło: Frontiers in Medicine, Monoclonal antibodies in severe asthma: outcomes from real-world data
DOI: https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1635688