FeNO
Badanie FeNO
ang. fractional exhaled nitric oxide – frakcyjne stężenie tlenku azotu w wydychanym powietrzu
1. Definicja i istota pojęcia
Badanie FeNO (z ang. fractional exhaled nitric oxide) to nieinwazyjny test diagnostyczny stosowany w pulmonologii i alergologii, którego celem jest pomiar stężenia tlenku azotu (NO) w powietrzu wydychanym przez pacjenta. W praktyce klinicznej FeNO jest traktowane przede wszystkim jako biomarker zapalenia typu 2 w drogach oddechowych, często związanego z zapaleniem eozynofilowym. Nie jest natomiast samodzielnym testem rozpoznającym astmę ani markerem swoistym wyłącznie dla jednego rozpoznania klinicznego.
Tlenek azotu (NO) jest niewielką cząsteczką gazową produkowaną między innymi przez komórki nabłonka dróg oddechowych. Wzrost jego stężenia w wydychanym powietrzu może sugerować aktywność szlaku zapalnego typu 2, w którym istotną rolę odgrywają cytokiny takie jak interleukina 4 (IL‑4) i interleukina 13 (IL‑13), a także komórki zapalne, w tym eozynofile. Ten mechanizm ma duże znaczenie w części przypadków astmy alergicznej, astmy eozynofilowej, eozynofilowego zapalenia oskrzeli oraz w innych stanach związanych z atopią i ekspozycją na alergeny.
Wynik badania FeNO wyrażany jest w jednostkach ppb (parts per billion), czyli w częściach na miliard. W interpretacji nie należy jednak mówić o jednej prostej „normie” obowiązującej wszystkich pacjentów. W praktyce stosuje się punkty odcięcia i zakresy interpretacyjne, które pomagają ocenić prawdopodobieństwo zapalenia eozynofilowego oraz potencjalnej odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne, zwłaszcza na glikokortykosteroidy wziewne (GKS wziewne). Wynik FeNO zawsze powinien być oceniany łącznie z objawami, wiekiem pacjenta, leczeniem, ekspozycją na alergeny, wywiadem dotyczącym palenia tytoniu, wynikami spirometrii i innymi danymi klinicznymi.
2. Podstawy fizjologiczne i biochemiczne
Aby zrozumieć znaczenie badania FeNO, warto poznać rolę tlenku azotu (NO) w organizmie człowieka. NO jest produkowany przez enzymy określane jako syntazy tlenku azotu (NOS), występujące w kilku izoformach. W kontekście FeNO szczególnie ważna jest indukowalna syntaza tlenku azotu, czyli iNOS (inducible nitric oxide synthase), której ekspresja w nabłonku dróg oddechowych może wzrastać pod wpływem mediatorów zapalenia typu 2.
W warunkach fizjologicznych tlenek azotu jest obecny w wydychanym powietrzu u osób zdrowych, ale jego stężenie jest zwykle niższe niż u pacjentów z aktywnym zapaleniem typu 2. Kiedy w nabłonku oskrzeli dochodzi do nasilenia ekspresji iNOS, wzrasta produkcja NO, a to może przełożyć się na wyższy wynik FeNO. Zależność ta sprawia, że FeNO jest przydatnym, ilościowym i powtarzalnym wskaźnikiem aktywności określonego typu zapalenia w drogach oddechowych.
Nie każde zapalenie dróg oddechowych prowadzi do podwyższenia FeNO. W chorobach lub fenotypach z przewagą zapalenia neutrofilowego FeNO może być prawidłowe lub tylko nieznacznie podwyższone, dlatego prawidłowy wynik nie wyklucza astmy ani innej choroby dróg oddechowych. Z drugiej strony podwyższone FeNO nie przesądza o astmie, ponieważ może występować także przy atopii, alergicznym nieżycie nosa, eozynofilowym zapaleniu oskrzeli, ekspozycji na alergeny lub w części infekcji wirusowych. Siłą badania jest więc jego użyteczność jako biomarkera, a ograniczeniem – konieczność interpretacji w kontekście klinicznym.
Warto wiedzieć
Tlenek azotu pełni w organizmie wiele funkcji wykraczających poza układ oddechowy. Uczestniczy w regulacji napięcia naczyń krwionośnych, neurotransmisji oraz odpowiedzi immunologicznej. W drogach oddechowych może działać rozszerzająco na oskrzela i bierze udział w mechanizmach obronnych, ale w badaniu FeNO wykorzystywany jest przede wszystkim jako mierzalny wskaźnik aktywności zapalnej w nabłonku dróg oddechowych.
3. Metodyka wykonania badania
Badanie FeNO należy do najprostszych testów czynnościowych w pulmonologii, zarówno pod względem technicznym, jak i pod względem obciążenia pacjenta. Wykonuje się je za pomocą analizatora FeNO, który mierzy stężenie tlenku azotu w strumieniu wydychanego powietrza. W praktyce dostępne są zarówno urządzenia stacjonarne, jak i przenośne aparaty przeznaczone do diagnostyki typu point-of-care. Dostępność badania zależy jednak od kraju, systemu finansowania i organizacji lokalnej opieki, dlatego nie należy zakładać jego powszechnej dostępności w każdym gabinecie podstawowej opieki zdrowotnej.
Standardowy pomiar FeNO w drogach oddechowych dolnych wykonuje się zwykle przy kontrolowanym przepływie wydechowym wynoszącym 50 ml/s. W literaturze taki pomiar bywa określany jako FeNO50, czyli FeNO mierzone przy przepływie 50 ml/s. Pacjent wykonuje spokojny, głęboki wdech do całkowitej pojemności płuc, a następnie wydycha powietrze przez ustnik urządzenia ze stałym przepływem. Utrzymanie właściwego przepływu ma zasadnicze znaczenie dla wiarygodności wyniku, ponieważ stężenie NO zależy od szybkości przepływu powietrza.
U dorosłych manewr trwa zwykle około 10 sekund. U dzieci, zależnie od wieku, współpracy i rodzaju urządzenia, czas wymagany do uzyskania plateau pomiarowego może być krótszy. Zgodnie ze standardami technicznymi jakość badania zależy nie tylko od samego przepływu, lecz także od uzyskania stabilnego plateau stężenia NO i powtarzalności pomiarów; w badaniu online zaleca się zwykle uzyskanie co najmniej dwóch akceptowalnych pomiarów, których wartości plateau są zgodne w granicach około 10%. Badanie jest nieinwazyjne, bezbolesne i daje wynik natychmiast lub po bardzo krótkim czasie. Wymaga jednak współpracy pacjenta; u małych dzieci lub osób, które nie są w stanie wykonać kontrolowanego wydechu, pomiar może być niewykonalny albo wymagać ponownej próby.
Badanie powinno być wykonywane zgodnie ze standardami American Thoracic Society (ATS) i European Respiratory Society (ERS) oraz z instrukcją producenta urządzenia. W praktyce ważne jest, aby FeNO wykonywać przed spirometrią i innymi badaniami wymagającymi forsownych manewrów oddechowych, ponieważ mogą one przejściowo wpływać na wynik. Przed badaniem należy również uwzględnić czynniki takie jak palenie tytoniu, intensywny wysiłek fizyczny oraz aktualne stosowanie GKS wziewnych.
4. Interpretacja wyników
Interpretacja wyniku FeNO wymaga uwzględnienia kontekstu klinicznego pacjenta. Samo liczbowe odczytanie stężenia NO nie wystarczy – wartość ta nabiera znaczenia dopiero w połączeniu z objawami, wynikami badania przedmiotowego, spirometrią, próbą rozkurczową, zmiennością szczytowego przepływu wydechowego, historią choroby, ekspozycją na alergeny, leczeniem przeciwzapalnym oraz odpowiedzią na terapię. FeNO jest informacją komplementarną wobec badań czynnościowych: spirometria opisuje przede wszystkim mechanikę przepływu powietrza, natomiast FeNO dostarcza informacji o określonym typie zapalenia dróg oddechowych.
W klasycznej interpretacji ATS stosuje się punkty odcięcia, a nie uniwersalne wartości prawidłowe. U dorosłych FeNO poniżej 25 ppb przemawia przeciw istotnemu zapaleniu eozynofilowemu i mniejszemu prawdopodobieństwu odpowiedzi na kortykosteroidy. Zakres 25–50 ppb jest strefą pośrednią wymagającą ostrożnej interpretacji. Wynik powyżej 50 ppb zwiększa prawdopodobieństwo zapalenia eozynofilowego oraz, u pacjenta objawowego, odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne. U dzieci odpowiadające zakresy wynoszą odpowiednio: poniżej 20 ppb, 20–35 ppb i powyżej 35 ppb.
| Zakres FeNO | Dorośli | Dzieci | Znaczenie kliniczne |
| Niskie FeNO | < 25 ppb | < 20 ppb | Zapalenie eozynofilowe i odpowiedź na GKS są mniej prawdopodobne, zwłaszcza u pacjenta objawowego nieleczonego wcześniej GKS wziewnymi. |
| Zakres pośredni | 25–50 ppb | 20–35 ppb | Wynik wymaga ostrożnej interpretacji w kontekście klinicznym, z uwzględnieniem objawów, atopii, ekspozycji alergenowej i dotychczasowego leczenia. |
| Wysokie FeNO | > 50 ppb | > 35 ppb | Zapalenie eozynofilowe oraz odpowiedź na leczenie przeciwzapalne są bardziej prawdopodobne; wynik nie jest jednak swoisty wyłącznie dla astmy. |
Aktualne algorytmy diagnostyczne mogą stosować inne progi, ponieważ ich celem jest nie tylko ocena zapalenia eozynofilowego, lecz także potwierdzenie astmy u pacjenta z typowym wywiadem klinicznym. W wytycznych BTS/NICE/SIGN 2024 dla osób z wywiadem sugerującym astmę próg FeNO wspierający rozpoznanie wynosi ≥50 ppb u dorosłych i młodzieży powyżej 16 lat oraz ≥35 ppb u dzieci w wieku 5–16 lat. Równocześnie dokument ten podkreśla, że rozpoznania astmy nie należy potwierdzać bez sugerującego wywiadu klinicznego i wspierającego badania obiektywnego.
| Kontekst | Próg FeNO | Jak rozumieć wynik |
| Dorośli i młodzież > 16 lat z wywiadem sugerującym astmę | ≥ 50 ppb | W algorytmie BTS/NICE/SIGN 2024 wynik może wspierać potwierdzenie astmy, jeśli obraz kliniczny jest zgodny z astmą. |
| Dzieci 5–16 lat z wywiadem sugerującym astmę | ≥ 35 ppb | W algorytmie BTS/NICE/SIGN 2024 wynik może wspierać potwierdzenie astmy, przy zachowaniu diagnostyki różnicowej. |
W ostatnich latach Global Lung Function Initiative i European Respiratory Society przeanalizowały możliwość opracowania wartości referencyjnych dla FeNO50, czyli FeNO mierzonego przy przepływie 50 ml/s. Analiza wykazała jednak dużą zmienność wyników między ośrodkami, protokołami i urządzeniami pomiarowymi, dlatego nie udało się opracować jednego uniwersalnego równania referencyjnego dla wszystkich grup wieku. Nie zmienia to faktu, że w codziennej praktyce klinicznej nadal szeroko stosuje się punkty odcięcia ATS oraz progi wykorzystywane w konkretnych algorytmach diagnostycznych. Najbezpieczniejszą zasadą interpretacyjną jest unikanie zdania: „FeNO jest prawidłowe albo nieprawidłowe” bez doprecyzowania, w jakim kontekście klinicznym, według jakiego standardu, na jakim urządzeniu i przy jakim przepływie wynik jest oceniany.
5. Zastosowania kliniczne
5.1. Diagnostyka astmy oskrzelowej
Jednym z najważniejszych zastosowań klinicznych badania FeNO jest wspomaganie diagnostyki astmy oskrzelowej, zwłaszcza gdy obraz kliniczny sugeruje astmę, ale wyniki spirometrii są prawidłowe, graniczne albo trudne do interpretacji. Astma jest chorobą heterogenną – pod jedną nazwą kryje się wiele fenotypów i endotypów różniących się mechanizmami zapalenia, przebiegiem klinicznym, częstością zaostrzeń i odpowiedzią na leczenie. Podwyższone FeNO przemawia za obecnością zapalenia typu 2, często eozynofilowego, które zazwyczaj wiąże się z większym prawdopodobieństwem odpowiedzi na GKS wziewne.
W praktyce klinicznej FeNO może być szczególnie przydatne u pacjentów z przewlekłym kaszlem, świszczącym oddechem, dusznością wysiłkową, nocnymi objawami ze strony układu oddechowego lub napadowymi objawami po ekspozycji na alergeny, u których dotychczasowe badania czynnościowe nie dały jednoznacznej odpowiedzi. Podwyższone FeNO u takiego pacjenta zwiększa prawdopodobieństwo zapalenia typu 2 i może wspierać rozpoznanie astmy, ale nie powinno być traktowane jako rozpoznanie samo w sobie. Prawidłowy wynik FeNO również nie wyklucza astmy, zwłaszcza astmy niealergicznej, neutrofilowej, paucygranulocytarnej lub już częściowo leczonej GKS wziewnymi.
5.2. Fenotypowanie i dobór leczenia
FeNO jest szczególnie użyteczne jako marker fenotypu zapalnego. Wysokie wartości FeNO mogą wskazywać na zapalenie typu 2 i większą szansę odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne ukierunkowane na ten mechanizm. Dotyczy to przede wszystkim GKS wziewnych, ale w ciężkiej astmie FeNO bywa również uwzględniane w szerszej ocenie biomarkerowej, obok liczby eozynofilów we krwi, historii zaostrzeń, atopii, chorób współistniejących i dotychczasowej odpowiedzi na leczenie.
Ważne jest jednak, aby nie redukować decyzji terapeutycznej do jednego wyniku. FeNO powinno uzupełniać ocenę kliniczną, a nie ją zastępować. Pacjent z niskim FeNO może nadal wymagać leczenia astmy, jeżeli obraz kliniczny i badania czynnościowe przemawiają za rozpoznaniem. Pacjent z wysokim FeNO może natomiast wymagać diagnostyki różnicowej, jeśli objawy nie pasują do astmy albo dominują cechy innej choroby.
5.3. Monitorowanie leczenia astmy
Badanie FeNO znajduje zastosowanie w monitorowaniu zapalenia dróg oddechowych u części pacjentów z astmą. Spadek FeNO po włączeniu lub intensyfikacji leczenia przeciwzapalnego może świadczyć o zmniejszeniu aktywności zapalenia typu 2 i wspierać ocenę skuteczności terapii. Nie należy jednak traktować samego spadku FeNO jako pełnego dowodu kontroli astmy. Kontrola choroby obejmuje także objawy dzienne i nocne, ograniczenie aktywności, użycie leków doraźnych, czynność płuc, ryzyko zaostrzeń, działania niepożądane leczenia i choroby współistniejące.
W ocenie zmian FeNO w czasie większą wartość ma porównanie z wcześniejszymi wynikami tego samego pacjenta niż pojedynczy pomiar wykonany bez punktu odniesienia. Według interpretacji ATS za istotną zmianę można uznać wzrost powyżej 20% przy wartościach wyjściowych przekraczających 50 ppb albo wzrost o więcej niż 10 ppb przy wartościach poniżej 50 ppb. Analogicznie redukcja FeNO o co najmniej 20% przy wartościach powyżej 50 ppb albo o więcej niż 10 ppb przy wartościach poniżej 50 ppb może wspierać ocenę odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne. W praktyce klinicznej decyzje powinny jednak uwzględniać cały obraz pacjenta, a nie wyłącznie dynamikę biomarkera.
5.4. Ocena adherencji i techniki inhalacji
Jednym z praktycznych zastosowań FeNO jest pośrednia ocena, czy leczenie przeciwzapalne jest rzeczywiście stosowane i czy dociera do dróg oddechowych. U pacjenta z wcześniej podwyższonym FeNO utrzymywanie się wysokich wartości mimo zaleconych GKS wziewnych powinno skłaniać do sprawdzenia adherencji, techniki inhalacji, dawki leku, ekspozycji na alergeny, współistniejącego alergicznego nieżytu nosa oraz innych przyczyn aktywnego zapalenia typu 2.
Wysokie FeNO nie jest dowodem niestosowania leczenia. Może wynikać z nieprawidłowej techniki inhalacji, niewłaściwie dobranego inhalatora, zbyt małej dawki leku, stałej ekspozycji na alergeny, nasilonej atopii, współistniejącego alergicznego nieżytu nosa, niedawnej infekcji wirusowej lub szczególnego fenotypu choroby. Ekspozycję na dym tytoniowy należy natomiast odnotować jako ważny czynnik zakłócający interpretację, ponieważ aktywne palenie zwykle obniża FeNO i może maskować obecność zapalenia typu 2. W pediatrii i u młodych dorosłych wynik FeNO może być jednak użytecznym punktem wyjścia do rozmowy o regularności leczenia i sposobie używania inhalatora.
5.5. Inne zastosowania
Choć astma jest głównym polem zastosowania badania FeNO, test bywa wykorzystywany również w diagnostyce i monitorowaniu innych stanów klinicznych. Podwyższone FeNO może występować u pacjentów z eozynofilowym zapaleniem oskrzeli bez cech obturacji, alergicznym nieżytem nosa, aktywną atopią oraz u części chorych z przewlekłymi chorobami dróg oddechowych, u których obecny jest komponent zapalenia typu 2. W przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) rola FeNO jest mniej jednoznaczna niż w astmie; marker ten nie zastępuje oceny klinicznej, spirometrii, wywiadu zaostrzeń ani innych biomarkerów, takich jak liczba eozynofilów we krwi.
U części pacjentów powtarzane pomiary FeNO mogą pomagać w identyfikacji narastającego zapalenia przed pełnym klinicznym zaostrzeniem, ale nie należy przedstawiać tego jako pewnego mechanizmu przewidywania zaostrzeń u każdego chorego. Wykorzystanie FeNO do monitorowania leczenia ma charakter uzupełniający i powinno być elementem szerszego planu kontroli astmy.
6. Czynniki wpływające na wynik badania
Wartość FeNO nie zależy wyłącznie od stopnia zapalenia eozynofilowego w drogach oddechowych. Na wynik wpływa szereg czynników, które należy uwzględnić w interpretacji. Atopia, ekspozycja na alergeny i aktywny alergiczny nieżyt nosa mogą podwyższać FeNO nawet wtedy, gdy obraz kliniczny dolnych dróg oddechowych nie jest jednoznaczny. U pacjenta uczulonego sezon pylenia lub kontakt z alergenem całorocznym może więc zwiększać wynik i utrudniać prostą interpretację pomiaru.
Palenie tytoniu zwykle obniża FeNO, dlatego u osób aktywnie palących prawidłowy lub niski wynik należy interpretować ostrożnie. Podobnie leczenie GKS wziewnymi może obniżać FeNO, a u pacjentów już leczonych wynik może być bardziej „prawidłowy” niż wynikałoby to z aktywności choroby przed terapią. Wpływ na wartości FeNO mogą mieć również wiek, płeć, wzrost, technika badania, użyty analizator, przepływ wydechowy, zakażenia dróg oddechowych i zmienność osobnicza.
Do czynników, które mogą przejściowo obniżać lub zmieniać FeNO, należą także niedawny intensywny wysiłek fizyczny, spożycie alkoholu, spożycie kawy oraz wykonanie spirometrii bezpośrednio przed badaniem FeNO. Dlatego zaleca się, aby FeNO wykonywać przed spirometrią i innymi testami wymagającymi nasilonych manewrów oddechowych. Wśród czynników potencjalnie podwyższających wynik wymienia się między innymi spożycie pokarmów bogatych w azotany, takich jak buraki, sałata czy szpinak, choć znaczenie tego czynnika zależy od okoliczności i zwykle powinno być oceniane zgodnie z lokalnym protokołem badania.
Wskazówka praktyczna
Aby zminimalizować ryzyko wyniku trudnego do interpretacji, pacjent powinien otrzymać jasną instrukcję przygotowania zgodną z lokalną procedurą i instrukcją producenta aparatu. Zwykle zaleca się, aby przed pomiarem nie palić papierosów, unikać intensywnego wysiłku fizycznego, nie wykonywać wcześniej spirometrii oraz zgłosić przyjmowane leki przeciwzapalne, niedawną infekcję, alergiczny nieżyt nosa, ekspozycję na alergeny i spożycie produktów bogatych w azotany.
7. Ograniczenia badania
Pomimo wielu zalet badanie FeNO nie jest narzędziem uniwersalnym i ma istotne ograniczenia. Po pierwsze, podwyższone FeNO nie jest synonimem astmy. Może występować w przebiegu atopii, eozynofilowego zapalenia oskrzeli, alergicznego nieżytu nosa, ekspozycji na alergeny lub części infekcji wirusowych. Po drugie, prawidłowe FeNO nie wyklucza astmy – szczególnie astmy niealergicznej, neutrofilowej, paucygranulocytarnej, astmy już leczonej GKS wziewnymi albo astmy, w której dominującym problemem jest zmienność obturacji, a nie aktywne zapalenie typu 2.
FeNO nie zastępuje spirometrii, próby rozkurczowej, oceny zmienności PEF, testów prowokacyjnych ani diagnostyki różnicowej. Jest testem komplementarnym, dostarczającym informacji o innym aspekcie choroby: zapaleniu w drogach oddechowych, a nie samej obturacji. Pojedynczy wynik FeNO bywa mniej użyteczny niż seria pomiarów wykonywanych w czasie, ponieważ dopiero dynamika zmian pozwala lepiej ocenić odpowiedź na leczenie, ekspozycję na alergeny lub możliwe problemy z adherencją.
Ograniczeniem jest również zależność wyniku od sposobu wykonania badania i od urządzenia. FeNO jest parametrem przepływozależnym, dlatego brak kontroli przepływu wydechowego może prowadzić do nieporównywalnych wyników. Z tego powodu pomiary powinny być wykonywane zgodnie ze standardem, najlepiej na tym samym typie urządzenia, a wyniki porównywane w możliwie podobnych warunkach klinicznych.
8. Miejsce badania FeNO we współczesnych wytycznych
Współczesne wytyczne traktują FeNO jako wartościowe narzędzie wspomagające diagnostykę i monitorowanie astmy, ale nie jako test izolowany od oceny klinicznej. American Thoracic Society zaleca wykorzystywanie FeNO w rozpoznawaniu eozynofilowego zapalenia dróg oddechowych oraz w ocenie prawdopodobieństwa odpowiedzi na leczenie kortykosteroidami u osób z przewlekłymi objawami oddechowymi. Jednocześnie rekomenduje stosowanie punktów odcięcia zamiast prostych „norm” populacyjnych.
Wytyczne BTS/NICE/SIGN 2024 włączają FeNO do algorytmu obiektywnego potwierdzania astmy u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku 5–16 lat z wywiadem sugerującym astmę. Dokument ten podkreśla, że rozpoznanie astmy powinno być oparte na zgodnym obrazie klinicznym i co najmniej jednym wspierającym teście obiektywnym. FeNO jest więc jednym z elementów algorytmu, a nie samodzielnym zastępstwem pełnej diagnostyki.
GINA przedstawia FeNO jako jeden z biomarkerów zapalenia typu 2, użyteczny w fenotypowaniu i podejmowaniu decyzji terapeutycznych, zwłaszcza w kontekście astmy trudnej do leczenia i ciężkiej. W praktyce oznacza to, że FeNO powinno być interpretowane obok liczby eozynofilów we krwi, historii zaostrzeń, ekspozycji alergenowej, chorób współistniejących, stosowanego leczenia i kontroli objawów.
American Thoracic Society w nowszej rekomendacji dotyczącej prowadzenia leczenia astmy wskazuje, że FeNO może być używane dodatkowo do standardowej opieki u pacjentów z astmą, u których rozważane są decyzje terapeutyczne. Rekomendacja ta ma jednak charakter warunkowy, a pewność oszacowań efektu oceniono jako niską. To ważne zastrzeżenie: FeNO może poprawiać jakość decyzji klinicznych, ale nie powinno automatycznie przesądzać o rozpoczęciu, zwiększeniu, zmniejszeniu ani zakończeniu leczenia bez analizy całego obrazu pacjenta.
9. Podsumowanie
Badanie FeNO jest prostym, szybkim i nieinwazyjnym testem, który mierzy stężenie tlenku azotu w wydychanym powietrzu jako biomarker zapalenia typu 2, często eozynofilowego, w drogach oddechowych. Jego główne zastosowanie dotyczy diagnostyki, fenotypowania i monitorowania astmy oskrzelowej, zwłaszcza astmy alergicznej lub eozynofilowej. FeNO dostarcza informacji komplementarnych wobec spirometrii i innych badań czynnościowych, ponieważ odnosi się do aktywności zapalnej, a nie bezpośrednio do stopnia obturacji.
Najważniejszą zasadą interpretacyjną jest unikanie uproszczeń. Niskie FeNO zmniejsza prawdopodobieństwo aktywnego zapalenia eozynofilowego i odpowiedzi na GKS, ale nie wyklucza astmy. Wysokie FeNO zwiększa prawdopodobieństwo zapalenia typu 2 i odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne, ale nie rozpoznaje astmy samoistnie i nie jest swoiste wyłącznie dla tej choroby. Właściwie wykorzystane badanie FeNO może ułatwiać diagnostykę, fenotypowanie, ocenę adherencji i monitorowanie leczenia, pod warunkiem że jest wykonywane zgodnie ze standardem i interpretowane w kontekście klinicznym.
10. Piśmiennictwo
- American Thoracic Society; European Respiratory Society. ATS/ERS Recommendations for Standardized Procedures for the Online and Offline Measurement of Exhaled Lower Respiratory Nitric Oxide and Nasal Nitric Oxide, 2005. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2005;171:912–930. DOI: 10.1164/rccm.200406-710ST.
- Dweik RA, Boggs PB, Erzurum SC, et al. An Official ATS Clinical Practice Guideline: Interpretation of Exhaled Nitric Oxide Levels (FeNO) for Clinical Applications. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2011;184(5):602–615. DOI: 10.1164/rccm.9120-11ST.
- Khatri SB, Iaccarino JM, Barochia A, et al. Use of Fractional Exhaled Nitric Oxide to Guide the Treatment of Asthma: An Official American Thoracic Society Clinical Practice Guideline. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2021;204(10):e97–e109. DOI: 10.1164/rccm.202109-2093ST.
- BTS, NICE, SIGN. Asthma: diagnosis, monitoring and chronic asthma management. NG245. National Institute for Health and Care Excellence; 2024, z drobnymi zmianami wprowadzonymi w listopadzie 2025 roku.
- Högman M, Bowerman C, Chavez L, et al. ERS technical standard: Global Lung Function Initiative reference values for exhaled nitric oxide fraction (FeNO50). European Respiratory Journal. 2024;63(1):2300370. DOI: 10.1183/13993003.00370-2023.
- Global Initiative for Asthma. GINA Strategy Report. Aktualny raport dostępny w serwisie GINA.