Zespół badaczy z Children’s Hospital of Philadelphia oraz University of Pennsylvania, kierowany przez dr. Davida A. Hilla, opublikował w sierpniu 2025 roku na łamach Science Translational Medicine pracę, która rzuca nowe światło na rolę diety w regulacji układu odpornościowego płuc. W badaniach uczestniczyli m.in. Sam J. McCright, Olivia Harding, Julia Chini, Nicole DeMarco, Li-Yin Hung, Christopher F. Pastore, Wenyun Lu, Joshua Rabinowitz, Jorge Henao-Mejia i David A. Hill.
Główne założenia badania
Celem badania było określenie, w jaki sposób poszczególne składniki diety, a nie jedynie otyłość jako stan metaboliczny, wpływają na funkcję komórek układu odpornościowego płuc – w szczególności makrofagów tkankowych i monocytów (RTM). Autorzy skoncentrowali się na diecie bogatej w kwasy tłuszczowe nasycone, zwłaszcza kwas stearynowy, powszechnie występujący w przetworzonej żywności.
Wyniki doświadczeń na modelach zwierzęcych
U myszy karmionych dietą wysokotłuszczową obserwowano akumulację długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w RTM płuc. Nagromadzenie kwasu stearynowego prowadziło do aktywacji inflammasomu NLRP3, czego konsekwencją była nadprodukcja interleukiny 1β (IL-1β) – kluczowej cytokiny prozapalnej. W efekcie rozwijał się stan zapalny w płucach, charakteryzujący się dominacją neutrofilową.
Co istotne, wzbogacenie diety w kwas stearynowy nasilało odpowiedź zapalną także w modelach eksperymentalnej astmy. Z kolei zastosowanie kwasu oleinowego (jednonienasyconego odpowiednika kwasu stearynowego) działało ochronnie – redukowało aktywację inflammasomu i zmniejszało nasilenie zapalenia dróg oddechowych.
Dowody translacyjne u ludzi
Analiza próbek płynu oskrzelowo-pęcherzykowego pobranego od pacjentów z otyłością i astmą ujawniła obecność populacji monocytów z cechami aktywacji podobnymi do tych obserwowanych w modelach zwierzęcych. Oznacza to, że opisany mechanizm jest zachowany ewolucyjnie i istotny także u ludzi. Astma związana z otyłością, w której mechanizm ten odgrywa rolę, charakteryzuje się m.in. mieszanym zapaleniem granulocytowym (neutrofile i eozynofile), słabszą odpowiedzią na steroidy oraz gorszą kontrolą objawów.
Możliwe strategie terapeutyczne
Badacze wskazują kilka potencjalnych kierunków:
- Inhibicja inflammasomu NLRP3 – środki takie jak RRx-001 już wykazały skuteczność w redukcji zapalenia w modelach astmy alergicznej.
- Hamowanie szlaku IRE1α-XBP1, aktywowanego w wyniku stresu siateczki endoplazmatycznej indukowanego przez kwas stearynowy.
- Interwencje dietetyczne – ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych i zwiększenie udziału kwasów jednonienasyconych oraz omega-3.
Znaczenie kliniczne
Praca McCrighta i współautorów podkreśla, że dieta nie jest wyłącznie czynnikiem ryzyka otyłości, ale może bezpośrednio modyfikować ton immunologiczny płuc. Odkrycia te mogą zmienić podejście do terapii astmy związanej z otyłością, integrując klasyczne leczenie farmakologiczne z precyzyjnie ukierunkowanymi interwencjami dietetycznymi.
Źródło: Science Translational Medicine, „Dietary saturated fatty acids promote lung myeloid cell inflammasome activation and IL-1β–mediated inflammation in mice and humans”
DOI: 10.1126/scitranslmed.adp5653
