Pacjenci z ciężką astmą bardzo często zmagają się nie tylko z objawami ze strony układu oddechowego, ale również z dodatkowymi chorobami przewlekłymi. Najnowsze duże badanie europejskie wskazuje, że choroby współistniejące u tej grupy pacjentów są częste, złożone i mogą mieć istotny wpływ na przebieg astmy, skuteczność leczenia oraz jakość życia.
Analiza danych pochodzących od tysięcy pacjentów wykazała, że dodatkowe schorzenia – od otyłości po osteoporozę – nie pojawiają się przypadkowo. Tworzą charakterystyczne fenotypy wielochorobowości, czyli powtarzalne wzorce. Zdaniem autorów badania ich identyfikacja może pomóc w bardziej precyzyjnym prowadzeniu pacjentów, którzy najciężej chorują na astmę i najczęściej wymagają intensywnego leczenia.
Badanie zostało opublikowane w The Lancet Regional Health – Europe. Pracę prowadzili naukowcy z University of Southampton, University Hospital Southampton oraz National Institute for Health and Care Research Southampton Biomedical Research Centre. Badacze współpracowali z SHARP, czyli Severe Heterogeneous Asthma Research collaboration: Patient centred, inicjatywą badawczą działającą w ramach European Respiratory Society.
Dane z 11 krajów europejskich
Autorzy przeanalizowali dane 2690 pacjentów z ciężką astmą, zgromadzone w europejskich rejestrach ciężkiej astmy. Analiza objęła 23 choroby współistniejące i dane z 11 krajów. W pracy zastosowano podejście obserwacyjne oraz analizę skupień, aby określić, które choroby najczęściej współwystępują u pacjentów z ciężką astmą.
Głównym autorem badania jest prof. Ramesh Kurukulaaratchy, profesor pulmonologii i alergologii w University of Southampton oraz konsultant honorowy w University Hospital Southampton. Według niego wyniki pokazują, że niemal wszyscy pacjenci z ciężką astmą mieli co najmniej jeden inny poważny problem zdrowotny, a większość chorowała na trzy lub więcej dodatkowych schorzeń.
Prof. Kurukulaaratchy podkreślił, że wykryte wzorce były powiązane z poziomem kontroli astmy, częstością napadów oraz zakresem leczenia, którego wymagali pacjenci. Lepsze zrozumienie tych powiązań może pomóc lekarzom patrzeć szerzej niż wyłącznie na objawy astmy i prowadzić bardziej kompleksową opiekę.
Trzy główne profile wielochorobowości
Chociaż astma u każdego pacjenta może przebiegać inaczej, naukowcy zidentyfikowali trzy wyraźne profile kliniczne, które powtarzały się w analizowanych grupach.
Pierwszy profil dotyczył pacjentów z dużym obciążeniem wynikającym ze stosowania steroidów. W tej grupie obserwowano częste występowanie osteoporozy oraz przyrostu masy ciała związanego z leczeniem glikokortykosteroidami. Jest to szczególnie istotne w ciężkiej astmie, ponieważ pacjenci z najtrudniejszym przebiegiem choroby przez lata mogą wymagać powtarzanych kursów lub przewlekłego stosowania glikokortykosteroidów ogólnoustrojowych.
Drugi profil obejmował pacjentów z nasilonym komponentem alergicznym. W tej grupie częściej współistniały schorzenia takie jak wyprysk, katar sienny oraz nieżyt nosa. Taki wzorzec sugeruje, że u części chorych ciężka astma pozostaje elementem szerszego obrazu chorób atopowych, w którym objawy ze strony dolnych dróg oddechowych łączą się z manifestacjami skórnymi i chorobami górnych dróg oddechowych.
Trzeci profil był związany z przewlekłym zapaleniem zatok i polipami nosa. Ten fenotyp ma szczególne znaczenie kliniczne, ponieważ choroby górnych dróg oddechowych mogą nasilać objawy astmy, utrudniać jej kontrolę i wpływać na odpowiedź na leczenie.
Znaczenie dla praktyki klinicznej
Dr Anna Freeman, konsultantka chorób układu oddechowego w University Hospital Southampton i współpierwsza autorka pracy, zwróciła uwagę, że osoby z ciężką astmą często żyją z dużym obciążeniem wynikającym z chorób współistniejących. Dotychczas jednak nie było wystarczająco jasne, w jaki sposób schorzenia te są ze sobą powiązane.
Wyniki badania mogą mieć praktyczne znaczenie dla opieki nad pacjentami z ciężką astmą w Europie. Zamiast traktować choroby współistniejące jako oddzielne problemy, autorzy sugerują potrzebę rozpoznawania ich wzorców. Takie podejście może ułatwić ocenę ryzyka, dobór leczenia, kwalifikację do terapii biologicznych, ograniczanie ekspozycji na glikokortykosteroidy ogólnoustrojowe oraz planowanie opieki wielodyscyplinarnej.
Ciężka astma wymaga szerszej diagnostyki
Badanie wzmacnia przekonanie, że ciężka astma nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat obturacji, częstości zaostrzeń czy intensywności leczenia wziewnego. U wielu pacjentów kluczowe znaczenie ma również systematyczna diagnostyka chorób współistniejących, takich jak otyłość, osteoporoza, alergiczny nieżyt nosa, przewlekłe zapalenie zatok, polipy nosa czy choroby skóry o podłożu atopowym.
Autorzy wskazują, że rozpoznanie fenotypów wielochorobowości może poprawić jakość życia milionów pacjentów w Europie, którzy mimo leczenia nadal mają trudności z utrzymaniem kontroli ciężkiej astmy.
Źródło: The Lancet Regional Health – Europe, „Multimorbidity phenotypes and associated characteristics in severe asthma: an observational study of European severe asthma registries”
DOI: https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2026.101600
