Hannover bada mechanizmy długotrwałej tolerancji przeszczepu płuc
Makrofagi pęcherzykowe mogą stać się kluczem do zwiększenia przeżywalności po transplantacji
Przeszczepienie płuc pozostaje ostatnią szansą dla pacjentów z krańcową niewydolnością oddechową. Mimo ogromnego postępu medycyny nawet połowa biorców płuc umiera w ciągu 6–10 lat od transplantacji, głównie z powodu przewlekłego odrzucania przeszczepu. Badacze z Medizinische Hochschule Hannover (MHH) rozpoczynają nowy projekt, którego celem jest identyfikacja biomarkerów pozwalających przewidywać długoterminowe wyniki leczenia oraz opracowanie strategii zwiększających przeżywalność pacjentów po transplantacji płuc.
W artykule:
- Dlaczego przeżycie po przeszczepieniu płuc nadal pozostaje ograniczone
- Czym jest przewlekła dysfunkcja przeszczepionego płuca (CLAD)
- Kim są tzw. „super-survivors” po transplantacji płuc
- Jaką rolę odgrywają makrofagi pęcherzykowe w ochronie przeszczepu
- Poszukiwanie biomarkerów we krwi i tkance płucnej
- Perspektywy opracowania nowych metod zapobiegania przewlekłemu odrzucaniu
Przeszczepienie płuc nadal pozostaje wyzwaniem
Przeszczepienie płuc jest obecnie uznaną i skuteczną metodą leczenia pacjentów z zaawansowanymi chorobami układu oddechowego, u których dochodzi do nieodwracalnej niewydolności płuc. Pomimo postępu chirurgii transplantacyjnej, immunosupresji oraz opieki pooperacyjnej, wyniki długoterminowe pozostają znacznie gorsze niż w przypadku wielu innych narządów.
Medizinische Hochschule Hannover (MHH) należy do najważniejszych europejskich ośrodków transplantacji płuc. W 2026 roku wykonano tam już trzytysięczną transplantację płuc. Mimo ogromnego doświadczenia klinicznego nadal obserwuje się znaczne różnice w czasie przeżycia pacjentów oraz trwałości funkcji przeszczepionych narządów.
Nowy projekt badawczy finansowany przez Dolną Saksonię i VolkswagenStiftung
Zespół kierowany przez dr Lavinię Neubert z Instytutu Patologii MHH oraz dr Jana-Christophera Kampa z Kliniki Pneumonologii i Chorób Zakaźnych MHH rozpoczął 1 czerwca 2026 roku projekt badawczy poświęcony identyfikacji czynników odpowiadających za długotrwałe przeżycie po transplantacji płuc.
Projekt będzie realizowany przez dwa i pół roku i otrzymał około 465 tys. euro finansowania w ramach programu „zukunft.niedersachsen”. Środki pochodzą od kraju związkowego Dolna Saksonia oraz fundacji VolkswagenStiftung. Program wspiera badania nad chorobami rzadkimi oraz rozwój nowych metod diagnostycznych i terapeutycznych.
Przewlekłe odrzucanie pozostaje główną przyczyną niepowodzeń
Jak podkreśla dr Lavinia Neubert, choć przeżywalność po transplantacji płuc poprawiła się w ostatnich latach, nadal około połowa pacjentów umiera po upływie 6–10 lat od zabiegu.
Najczęstszą przyczyną zgonów jest przewlekła dysfunkcja przeszczepionego płuca (CLAD – Chronic Lung Allograft Dysfunction), określana również jako przewlekłe odrzucanie przeszczepu. Schorzenie prowadzi do stopniowej utraty funkcji przeszczepionego narządu, pogarszania wydolności oddechowej i w konsekwencji do śmierci pacjenta.
Badacze próbują odpowiedzieć na fundamentalne pytanie: dlaczego część biorców funkcjonuje przez wiele lat bez oznak uszkodzenia przeszczepu, podczas gdy u innych szybko rozwija się przewlekłe odrzucanie?
„Super-survivors” mogą dostarczyć odpowiedzi
Szczególną uwagę naukowcy poświęcają grupie pacjentów określanych jako „super-survivors”. Są to osoby, u których przez co najmniej trzy lata po transplantacji nie stwierdza się oznak przewlekłej dysfunkcji przeszczepionego płuca.
W ich płucach obserwuje się zwiększoną liczbę makrofagów pęcherzykowych – wyspecjalizowanych komórek odpornościowych obecnych w pęcherzykach płucnych. Wcześniejsze badania przeprowadzone przez Edith Schwarz, doktorantkę i członkinię zespołu badawczego, wykazały, że komórki te mogą pełnić istotną funkcję ochronną i regulacyjną po przeszczepieniu płuc.
Makrofagi mogą chronić lub uszkadzać przeszczep
Makrofagi nie stanowią jednorodnej populacji komórek. Część z nich wspiera procesy naprawcze i tolerancję immunologiczną, natomiast inne uczestniczą w reakcjach zapalnych mogących prowadzić do uszkodzenia przeszczepu.
Naukowcy chcą określić, które podtypy makrofagów oraz jakie szlaki sygnałowe odpowiadają za korzystny przebieg po transplantacji. Badacze analizują tkanki płucne pochodzące od pacjentów należących do grupy super-survivors, chorych z potwierdzoną CLAD oraz osób zdrowych.
Wstępne badania pozwoliły już zidentyfikować potencjalne struktury docelowe wskazujące na udział określonych komórek odpornościowych w regulacji procesów zapalnych zachodzących w przeszczepionym płucu.
Proteomika i cytokiny w poszukiwaniu nowych biomarkerów
Kolejnym etapem projektu będzie szczegółowa analiza białek obecnych w osoczu krwi oraz próbkach tkankowych. W tym celu wykorzystana zostanie wysokorozdzielcza spektrometria mas rozwijana w Core Facility Proteomics MHH pod kierownictwem prof. Andreasa Picha.
Dodatkowo badacze przeanalizują komórki uzyskane z płynu płukania oskrzelowo-pęcherzykowego (BAL), który pobiera się podczas bronchoskopii poprzez przepłukanie dróg oddechowych roztworem soli fizjologicznej.
Wyjątkową cechą projektu jest dostępność zarówno próbek krwi, jak i materiału tkankowego pobranego od tych samych pacjentów w identycznych punktach czasowych po transplantacji. Pozwala to na bardzo precyzyjne porównanie zmian zachodzących w organizmie.
Zespół zbada również cytokiny – cząsteczki sygnałowe układu odpornościowego regulujące reakcje zapalne oraz odpowiedź immunologiczną.
Celem są proste, minimalnie inwazyjne badania krwi
Jednym z najważniejszych założeń projektu jest identyfikacja biomarkerów możliwych do monitorowania za pomocą prostych badań krwi. Takie markery mogłyby umożliwić przewidywanie przyszłego losu przeszczepionego płuca jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych przewlekłego odrzucania.
W praktyce klinicznej oznaczałoby to możliwość wcześniejszego wykrywania pacjentów zagrożonych rozwojem CLAD oraz indywidualnego dostosowania leczenia immunosupresyjnego i monitorowania po transplantacji.
Szansa na nowe strategie terapeutyczne
Badacze podkreślają, że projekt nie ogranicza się jedynie do identyfikacji markerów prognostycznych. Ostatecznym celem jest opracowanie nowych metod terapeutycznych wspierających ochronne mechanizmy immunologiczne w przeszczepionych płucach.
Jeżeli uda się określić czynniki odpowiedzialne za rozwój przewlekłego odrzucania oraz zidentyfikować sygnały sprzyjające tolerancji przeszczepu, w przyszłości może to umożliwić wdrażanie działań zapobiegających CLAD jeszcze przed pojawieniem się nieodwracalnych uszkodzeń narządu.
Projekt „Identifying liquid biomarkers for the prediction of clinical outcomes after lung transplantation using plasma proteomics” realizowany jest przez Instytut Patologii, Instytut Immunologii Transplantacyjnej, Instytut Toksykologii, Instytut Radiologii Diagnostycznej i Interwencyjnej oraz Klinikę Pneumonologii i Chorób Zakaźnych MHH. W badania zaangażowane są również Hannover Unified Biobank (HUB) oraz Fraunhofer-Institut für Toxikologie und Experimentelle Medizin (ITEM).
Źródło: Medizinische Hochschule Hannover, „MHH-Forschende wollen herausfinden, wie Transplantierte länger mit neuer Lunge überleben”.
