Modulatory CFTR u dzieci z mukowiscydozą: polscy naukowcy ocenili częstość zgłaszanych zdarzeń niepożądanych

W prospektywnym badaniu obserwacyjnym przeprowadzonym w dwóch polskich ośrodkach leczenia mukowiscydozy oceniono częstość i charakter zdarzeń niepożądanych zgłaszanych podczas 12-miesięcznej terapii modulatorami CFTR u 74 dzieci i nastolatków w wieku 2-18 lat. Co najmniej jedno zdarzenie niepożądane zgłosiło 90,5% uczestników, jednak konieczność przerwania leczenia odnotowano tylko u trzech pacjentów. Najczęściej raportowano objawy ze strony układu oddechowego oraz układu nerwowego. Autorzy zwracają szczególną uwagę na potrzebę systematycznego monitorowania tolerancji terapii, zwłaszcza w zakresie objawów neurologicznych.

Autorzy i ośrodki prowadzące badanie

W czasopiśmie naukowym Pharmacological Reports 23 października 2026 roku opublikowano pracę zatytułowaną Adverse events during cystic fibrosis transmembrane conductance regulator modulator therapy in children with cystic fibrosis: an observational study. Publikacja przedstawia wyniki prospektywnego badania obserwacyjnego dotyczącego objawów zgłaszanych podczas leczenia modulatorami białka CFTR w pediatrycznej populacji chorych na mukowiscydozę.

Autorami publikacji są Marta Osińska, Beata Narożna, Ewa Sapiejka, Paulina Famulska, Katarzyna Tąpolska-Jóźwiak, Anna Steinert-Dymecki, Aleksandra Kozłowska, Maria Jóźwiak, Joanna Nowakowska-Lewicka, Agnieszka Bienert oraz Irena Wojsyk-Banaszak.

Badacze reprezentują następujące polskie jednostki medyczne i naukowe:

• Oddział Pediatrii i Mukowiscydozy, Szpital Dziecięcy Polanki im. Macieja Płażyńskiego w Gdańsku – z tą jednostką afiliowane są Marta Osińska, Ewa Sapiejka, Paulina Famulska, Anna Steinert-Dymecki i Maria Jóźwiak.
• Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu – z jednostką związane są Beata Narożna, Katarzyna Tąpolska-Jóźwiak, Aleksandra Kozłowska, Joanna Nowakowska-Lewicka i Irena Wojsyk-Banaszak. Klinika funkcjonuje w strukturach Instytutu Pediatrii i prowadzi działalność kliniczną na bazie Szpitala Klinicznego im. Karola Jonschera w Poznaniu.
• Pracownia Psychofarmakologii Systemowej i Farmakometrii, Klinika Psychiatrii Dorosłych, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu – afiliacja Agnieszki Bienert.

Badanie kliniczne o charakterze obserwacyjnym prowadzono w dwóch ośrodkach leczenia mukowiscydozy: w Gdańsku i Poznaniu. Trzecia wymieniona jednostka stanowi afiliację naukową jednej ze współautorek, a nie dodatkowy ośrodek rekrutacji pacjentów.

Autorką korespondencyjną publikacji jest Marta Osińska.

Metody badania i charakterystyka pacjentów

Do badania włączono 74 pacjentów w wieku od 2 do 18 lat, którzy otrzymywali leczenie modulatorami CFTR. Zgodnie z informacją zawartą w podpisie tabeli uzupełniającej S1 badanie prowadzono w okresie od maja 2022 do grudnia 2023 roku.

Analizowana populacja obejmowała pacjentów stosujących trzy schematy leczenia:

• LI – lumakaftor/iwakaftor: 10 pacjentów;
• TI – tezakaftor/iwakaftor: 18 pacjentów;
• ETI – eleksakaftor/tezakaftor/iwakaftor: 46 pacjentów.

Liczebności poszczególnych grup przedstawiono w podpisach rycin S1-S3 udostępnionych jako materiał uzupełniający.

Autorzy oceniali częstość i rozkład zdarzeń niepożądanych zgłaszanych podczas 12 miesięcy terapii. Zdarzenia przyporządkowano do czterech kategorii: dotyczących układu oddechowego, układu nerwowego, przewodu pokarmowego oraz pozostałych objawów.

Analizowano również zależności pomiędzy charakterystyką pacjentów, stosowanym schematem leczenia a profilem zgłaszanych zdarzeń niepożądanych.

Kwestionariusz dotyczący objawów podczas terapii

Do publikacji dołączono kwestionariusz opracowany na potrzeby badania. Jego celem było zebranie informacji dotyczących objawów występujących podczas leczenia modulatorami CFTR oraz ewentualnych przerw w terapii.

W formularzu pytano o częstość występowania określonych objawów w ciągu poprzednich 12 miesięcy. Przewidziano również wersję pytań kierowanych do opiekunów dzieci poniżej 6. roku życia.

Oceniane objawy obejmowały między innymi:

• bóle głowy, trudności z koncentracją, zaburzenia zachowania, problemy z pamięcią i zaburzenia widzenia;
• nudności, bóle brzucha, biegunkę, wzdęcia i zaparcia;
• kaszel i nieżyt nosa;
• zmęczenie, bóle mięśniowe i zmiany skórne.

Pacjenci lub ich opiekunowie określali częstość występowania objawów, wybierając jedną z sześciu odpowiedzi: nigdy, sporadycznie, co 2-3 miesiące, częściej niż kilka razy w miesiącu, częściej niż kilka razy w tygodniu albo codziennie.

Kwestionariusz zawierał także pytania o konieczność przerwania stosowania modulatorów CFTR oraz innych leków. W przypadku odpowiedzi twierdzącej przewidziano podanie przyczyny i czasu trwania przerwy.

Na podstawie samego kwestionariusza i abstraktu nie można ustalić pełnego harmonogramu zbierania danych ani szczegółowego sposobu weryfikacji przyczyn zgłaszanych objawów.

Warianty genu CFTR w badanej populacji

W tabeli uzupełniającej S1 przedstawiono 21 różnych wariantów genu CFTR innych niż F508del, stwierdzonych u 29 pacjentów posiadających co najmniej jeden taki wariant.

Najczęściej odnotowywano CFTRdele2,3(21 kb), zaliczony w tabeli do klasy I, występujący u czterech pacjentów, oraz 3849+10kbC>T, sklasyfikowany jako wariant klasy V, stwierdzony u trzech pacjentów.

Wśród pozostałych wariantów znalazły się między innymi R553X, W1282X, R1102X, G542X, R668C, R347P i R1070Q.

Częstość i rodzaje zdarzeń niepożądanych

Według wyników przedstawionych w abstrakcie co najmniej jedno zdarzenie niepożądane podczas 12-miesięcznej obserwacji zgłosiło 90,5% pacjentów.

Najczęściej raportowano zdarzenia dotyczące układu oddechowego i układu nerwowego.

Większość zgłaszanych zdarzeń miała charakter okresowy. Konieczność przerwania terapii odnotowano u trzech uczestników badania.

W abstrakcie nie przedstawiono szczegółowych informacji dotyczących wszystkich przyczyn przerw w leczeniu, ich długości ani dalszego przebiegu terapii u poszczególnych pacjentów.

Objawy dotyczące układu nerwowego

Zdarzenia dotyczące układu nerwowego należały do najczęściej zgłaszanych kategorii objawów. W zastosowanym kwestionariuszu uwzględniono między innymi bóle głowy, trudności z koncentracją, zaburzenia zachowania, problemy z pamięcią oraz zaburzenia widzenia.

Odsetek 75,7% odnosi się do całej kategorii zdarzeń dotyczących układu nerwowego. Nie oznacza, że u takiego odsetka uczestników występował każdy z wymienionych objawów.

W materiałach uzupełniających przedstawiono oddzielne zestawienia częstości poszczególnych dolegliwości w grupach LI, TI i ETI. Ryciny pokazują zróżnicowanie częstości zgłaszania objawów, od sporadycznych epizodów do dolegliwości raportowanych kilka razy w tygodniu lub codziennie.

Objawy dotyczące układu oddechowego

Zdarzenia dotyczące układu oddechowego zgłosiło 79,7% badanych pacjentów. Kwestionariusz obejmował między innymi kaszel i nieżyt nosa.

W materiałach uzupełniających przedstawiono rozkład częstości kaszlu w poszczególnych grupach leczenia. Dane te mają charakter opisowy i nie pozwalają samodzielnie ustalić, czy zgłaszane objawy były bezpośrednim następstwem zastosowanej farmakoterapii.

Objawy ze strony przewodu pokarmowego i pozostałe dolegliwości

Wśród ocenianych zdarzeń ze strony przewodu pokarmowego znalazły się nudności, bóle brzucha, biegunka, wzdęcia oraz zaparcia.

Kwestionariusz obejmował również zmęczenie, bóle mięśniowe i zmiany skórne. Rozkłady odpowiedzi przedstawiono osobno dla trzech stosowanych schematów terapeutycznych.

Warto podkreślić, że badanie dotyczyło zdarzeń zgłaszanych podczas leczenia. Sam fakt wystąpienia objawu w okresie stosowania modulatora CFTR nie jest wystarczający do potwierdzenia jego związku przyczynowego z określonym lekiem.

Wiek pacjentów i różnice między schematami terapii

Jedną z istotnych obserwacji przedstawionych w abstrakcie była zależność pomiędzy wiekiem pacjentów a częstością zgłaszania zdarzeń dotyczących układu nerwowego.

Objawy z tej kategorii częściej raportowali pacjenci powyżej 10. roku życia.

Autorzy odnotowali również częstsze zgłaszanie zdarzeń dotyczących układu nerwowego w grupie otrzymującej eleksakaftor/tezakaftor/iwakaftor (ETI) niż w grupie leczonej lumakaftorem/iwakaftorem (LI).

W abstrakcie nie przedstawiono szczegółowych wartości liczbowych dla tych porównań, miar wielkości efektu ani przedziałów ufności. Nie można zatem na podstawie samego abstraktu dokonać pełnej oceny znaczenia statystycznego i klinicznego tych różnic.

Rozkład wieku uczestników zgłaszających objawy dotyczące układu nerwowego

Rycina uzupełniająca S4 przedstawia rozkład wieku w dwóch grupach: pacjentów, którzy zgłosili co najmniej jedno zdarzenie dotyczące układu nerwowego, oraz pacjentów, którzy takich zdarzeń nie zgłaszali.

Dane przedstawiono za pomocą wykresów pudełkowych obejmujących medianę, rozstęp międzykwartylowy i zakres obserwowanych wartości. Różnice analizowano przy użyciu testu U Manna-Whitneya.

Ból głowy, zmęczenie i kaszel w poszczególnych grupach leczenia

Ryciny S5, S6 i S7 przedstawiają odpowiednio rozkłady występowania bólu głowy, zmęczenia oraz kaszlu w grupach ETI, TI i LI.

Zastosowano wykresy pudełkowe, obrazujące mediany, rozstępy międzykwartylowe oraz zakresy wartości. Materiały te pozwalają porównać opisowy rozkład badanych objawów pomiędzy schematami leczenia.

Czynność płuc, stan odżywienia i tolerancja leczenia

Autorzy przedstawili również wyniki dotyczące odpowiedzi klinicznej podczas leczenia modulatorami CFTR.

Zgodnie z abstraktem w trakcie terapii odnotowano statystycznie istotną poprawę czynności płuc oraz stanu odżywienia uczestników badania.

W analizach uwzględniono między innymi natężoną objętość wydechową pierwszosekundową (FEV1) oraz wskaźnik masy ciała (BMI).

Według autorów ogólna częstość zgłaszanych zdarzeń niepożądanych nie różniła się w zależności od wyników dotyczących FEV1 lub BMI.

W udostępnionym abstrakcie nie przedstawiono wyjściowych i końcowych wartości tych parametrów, wielkości zmian ani szczegółowych analiz statystycznych.

Brak wykazanej różnicy w ogólnej częstości zgłaszanych zdarzeń niepożądanych w odniesieniu do wyników FEV1 lub BMI nie powinien być interpretowany jako dowód całkowitego braku zależności pomiędzy odpowiedzią kliniczną a tolerancją leczenia.

Wnioski kliniczne i ograniczenia interpretacji

Autorzy uznali, że leczenie modulatorami CFTR było ogólnie dobrze tolerowane w analizowanej pediatrycznej populacji chorych na mukowiscydozę.

Mimo że większość uczestników zgłosiła co najmniej jedno zdarzenie niepożądane, objawy miały przeważnie charakter okresowy i stosunkowo rzadko wiązały się z koniecznością przerwania terapii.

Wnioski autorów podkreślają znaczenie systematycznego monitorowania tolerancji leczenia, ze szczególnym uwzględnieniem objawów neurologicznych.

Obserwacje dotyczące wieku uczestników oraz różnic pomiędzy schematami leczenia wskazują na potrzebę dalszej charakterystyki profilu zgłaszanych zdarzeń niepożądanych. Na podstawie tego badania nie można jednak przesądzać o związku przyczynowym pomiędzy konkretnym modulatorem CFTR a występowaniem określonych objawów.

Finansowanie badania i deklaracje konfliktów interesów

Według informacji zamieszczonej przez wydawcę badanie nie otrzymało odrębnego grantu od instytucji finansujących badania ze środków publicznych, komercyjnych ani organizacji non-profit.

W deklaracji konfliktów interesów podano, że Marta Osińska, Paulina Famulska, Katarzyna Tąpolska-Jóźwiak oraz Irena Wojsyk-Banaszak otrzymywały finansowanie, wsparcie kosztów podróży i/lub wynagrodzenia za wykłady od Vertex Pharmaceuticals. Irena Wojsyk-Banaszak zadeklarowała dodatkowo wynagrodzenia za konsultacje.

Autorzy oświadczyli, że wskazane relacje finansowe nie miały wpływu na przebieg badania. Pozostali autorzy nie zadeklarowali znanych im konfliktów interesów mogących wpływać na przedstawione wyniki.

26 października 2026, 18:30 · dzisiajUprawnienia i obowiązki pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawnościFundacja Oddech Życia zaprasza na bezpłatny webinar „Uprawnienia i obowiązki pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności”, który odbędzie się w poniedziałek, 26 października 2026 roku, o godzinie 18:30. Spotkanie poprowadzi Magdalena…Sprawdź szczegóły →

📅 Zapisz w kalendarzu:Google·Outlook·Apple / inne