Astma jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych u dzieci na całym świecie. Jednak ryzyko jej wystąpienia nie jest równomiernie rozłożone. Nowe duże badanie przeprowadzone w sześciu krajach Europy o wysokich dochodach pokazuje, że dzieci z rodzin o niższych zasobach materialnych i edukacyjnych mają istotnie wyższe ryzyko zachorowania na astmę w porównaniu z rówieśnikami z rodzin o lepszej sytuacji społeczno-ekonomicznej.
Angela Pinot de Moira, pierwsza autorka badania i badaczka wizytująca w Wydziale Zdrowia Publicznego, podkreśla:
„W całej Europie obserwujemy spójny wzorzec – dzieci z rodzin gorzej sytuowanych są bardziej narażone na rozwój astmy. Choć skala nierówności różni się między krajami, ogólny obraz jest taki sam – nawet w Danii, która ma silnie rozwinięty system zabezpieczeń społecznych”.
Największe nierówności we Francji, najmniejsze w Danii
Analiza obejmowała ponad 100 000 dzieci i matek z Danii, Norwegii, Wielkiej Brytanii, Holandii, Francji i Hiszpanii. Wykazano, że dzieci matek z krótkim lub średnim wykształceniem i niskim dochodem rodzinnym miały średnio o 17% wyższe ryzyko rozwoju astmy niż dzieci matek z wyższym wykształceniem i wysokim dochodem.
Rozpiętość między krajami była jednak duża:
- Dania: 7% wyższe ryzyko
- Holandia: 12%
- Hiszpania: 16%
- Norwegia: 20%
- Wielka Brytania: 21–26%
- Francja: aż 61%
Czynniki ryzyka związane z wczesnym okresem życia
Badacze sprawdzili, w jakim stopniu różnice można tłumaczyć trzema czynnikami: paleniem tytoniu w ciąży, długością karmienia piersią oraz problemami okołoporodowymi (wcześniactwo, niska masa urodzeniowa, cięcie cesarskie).
Wyniki pokazały, że wszystkie te elementy częściowo wyjaśniają zwiększoną zapadalność na astmę u dzieci z rodzin o niższych dochodach. Szczególne znaczenie miały palenie w ciąży i długość karmienia piersią, które w każdym z krajów wykazywały wyraźny wzorzec społeczny.
Jak zaznacza Anne V. Aurup, współautorka badania i asystentka naukowa w Katedrze Sportu i Żywienia:
„Czynniki te są ze sobą powiązane – jeśli kobieta pali w ciąży, częściej rodzi przedwcześnie, co może wpływać na przebieg karmienia piersią. Widać wyraźnie, że warunki we wczesnym okresie życia mają ogromne znaczenie dla ryzyka rozwoju astmy u dzieci”.
Nierówności wykraczają poza styl życia
Choć wymienione czynniki tłumaczą część różnic, nie wyjaśniają ich w pełni. Wskazuje to na dodatkowe mechanizmy – m.in. jakość powietrza w domu, zanieczyszczenie powietrza na zewnątrz czy przewlekły stres u matek.
Zdaniem Angeli Pinot de Moira czynniki środowiskowe mogą mieć szczególne znaczenie w krajach o największych nierównościach, jak Francja, w przeciwieństwie do Danii, gdzie różnice są relatywnie mniejsze.
Potrzebne wsparcie dla rodzin
Autorzy badania apelują o wzmocnienie wsparcia ze strony instytucji publicznych. Chodzi m.in. o pomoc w rzuceniu palenia czy lepsze programy wspierające karmienie piersią. Jednak równocześnie podkreślają konieczność szerszych działań społecznych zmniejszających nierówności zdrowotne.
„Wczesny okres życia jest kluczowy dla rozwoju dziecka, ale także bardzo wrażliwy dla matek. Należy zrobić wszystko, aby wyrównać szanse – tak, by każde dziecko miało równą możliwość uniknięcia astmy i innych chorób. Dzieci, które zachorują na astmę, są bowiem bardziej narażone na pogorszenie stanu zdrowia w dorosłości” – podsumowuje prof. Anne-Marie Nybo Andersen, starsza autorka badania z Wydziału Zdrowia Publicznego.
Źródło: The Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice
Tytuł: Understanding Social Inequalities in Childhood Asthma: Quantifying the Mediating Role of Modifiable Early-Life Risk Factors in Seven European Birth Cohorts
DOI: https://doi.org/10.1016/j.jaip.2025.02.032
