Co pyli w Polsce w marcu? Co naprawdę uczula na początku wiosny?

Marzec w Polsce jest przede wszystkim miesiącem pyłków drzew, a nie traw. W ujęciu aerobiologicznym jest to okres przejścia między bardzo wczesnym sezonem leszczyny i olszy a początkiem ekspozycji na kolejne taksony drzewiaste, w tym topolę, wierzbę, jesion oraz pod koniec miesiąca brzozę. Dodatkowo obraz sezonu nie jest stały: różni się między regionami kraju i między latami, ponieważ początek oraz intensywność pylenia są silnie zależne od temperatury, wilgotności, opadów i przebiegu zimy [4–6].

Marzec to w Polsce przede wszystkim miesiąc pyłków drzew

Wieloletnie polskie badania aerobiologiczne pokazują, że w końcu zimy i na początku wiosny dominują przede wszystkim pyłki drzew wcześnie kwitnących. W kalendarzu pyłkowym dla Lublina opartym na 12-letnim monitoringu metodą wolumetryczną najwcześniej rozpoczynały się sezony leszczyny i olszy, już w styczniu, natomiast w marcu rozpoczynały się sezony topoli, wierzby, wiązu, klonu i jesionu. Oficjalne materiały IOŚ-PIB wskazują równocześnie, że brzoza zaczyna pylić od końca marca do początku maja, olsza od lutego do połowy kwietnia, a trawy zwykle dopiero od kwietnia, co dobrze tłumaczy, dlaczego marcowe dolegliwości w Polsce są najczęściej związane z drzewami, a nie z wiechlinowatymi [1,8].

Aktualne komunikaty państwowej inspekcji sanitarnej z marca 2026 są zbieżne z tym obrazem. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrocławiu podała 3 marca 2026 r., że w marcu intensywnie pylą leszczyna i olsza, z końcem miesiąca zaczynają pylić brzoza i topola, nadal nie mamy jeszcze istotnego pylenia traw, a dodatkowo obecne mogą być alergeny Cladosporium w małym stężeniu [9].

Co pyli w Polsce w marcu najczęściej

Leszczyna

Leszczyna należy do najwcześniejszych klinicznie istotnych alergenów wziewnych w Polsce. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podaje, że sezon jej pylenia rozpoczyna się już pod koniec stycznia, natomiast prace z Poznania i Lublina pokazują, że jest ona jednym z pierwszych taksonów obecnych w bioaerozolu oraz że początek sezonu może różnić się między latami nawet bardzo wyraźnie. W badaniu z Poznania początek sezonu leszczyny zmieniał się między latami nawet o 87 dni, a jego rozpoczęcie było istotnie związane z temperaturą pod koniec grudnia [1,7].

Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że w marcu leszczyna nadal może być bardzo ważnym źródłem objawów, zwłaszcza w pierwszej połowie miesiąca. W sezonie 2021 w Kielcach pyłki leszczyny i olszy pojawiały się jako pierwsze, a szczyty dla leszczyny i topoli przypadały właśnie na marzec. Z kolei aktualny komunikat WSSE we Wrocławiu wskazuje, że leszczyna osiąga szczyt w drugiej połowie lutego i utrzymuje się do początku marca [3,9].

Olsza

Olsza jest drugim kluczowym drzewem wczesnowiosennym. NCEZ wskazuje, że po leszczynie przychodzi czas pylenia olszy, zwykle w lutym i marcu, natomiast IOŚ-PIB podaje, że pylenie olszy trwa od lutego do połowy kwietnia, zależnie od warunków pogodowych [8,9].

Znaczenie olszy w marcu potwierdzają także polskie badania naukowe. W Kielcach w sezonie 2021 pyłek olszy pojawiał się bardzo wcześnie i osiągał najwyższe maksymalne stężenia spośród analizowanych drzew, a w Lublinie badania z lat 2001–2006 wykazały, że początek oraz tempo sezonu olszy są silnie zależne od warunków meteorologicznych, zwłaszcza temperatur styczniowych i temperatur w ciągu około 10 dni poprzedzających sezon [3,4].

Topola

Topola należy do ważnych taksonów marcowych, choć jej znaczenie bywa niedoceniane. W wieloletnim kalendarzu pyłkowym dla Lublina początek sezonu topoli przypadał na marzec, a w sezonie 2004 w Poznaniu pyłki topoli pojawiały się już w marcu, podczas gdy ich sezonowe maksima przypadały częściej na kwiecień. Dane z Kielc za 2021 r. dodatkowo wskazują, że szczyt pyłku topoli przypadł na marzec [1–3].

Dla praktyki klinicznej oznacza to, że pacjent z nasileniem objawów w drugiej połowie marca nie musi być uczulony wyłącznie na leszczynę lub olszę. W części regionów i części sezonów udział topoli w ekspozycji może być już wyraźny, szczególnie przy szybszym początku wiosny [1,3,5].

Wierzba

Wierzba pojawia się zwykle nieco później niż leszczyna i olsza, ale nadal należy do marcowego krajobrazu aeroalergenowego. Kalendarz pyłkowy dla Lublina pokazuje początek sezonu Salix właśnie w marcu, a badanie z Poznania odnotowało niskie stężenia pyłku wierzby już w tym miesiącu [1,2].

Tę obserwację wzmacniają aktualne dane instytucjonalne. WSSE we Wrocławiu podała w marcu 2026 r., że wierzba zaczyna intensywnie pylić od drugiej połowy marca do końca kwietnia [9].

Jesion

Jesion nie należy zwykle do absolutnie najwcześniejszych taksonów marcowych, ale w Polsce może wchodzić do ekspozycji już pod koniec marca. W kalendarzu pyłkowym dla Lublina początek sezonu Fraxinus obserwowano w marcu, a analizy wieloośrodkowe dla Polski wykazały, że sezon jesionu zaczynał się w badanych miastach w ostatnim tygodniu marca lub w pierwszym tygodniu kwietnia [1,10].

Z praktycznego punktu widzenia jesion zyskuje znaczenie głównie w końcówce marca i na początku kwietnia. Nie jest zwykle pierwszą odpowiedzią na pytanie „co pyli w marcu?”, ale w artykule opartym na źródłach naukowych warto go uwzględnić, bo w części lokalizacji i sezonów jego udział rozpoczyna się jeszcze przed nadejściem pełnego sezonu brzozowego [1,10].

Cis i grupa Cupressaceae/Taxaceae

W badaniach aerobiologicznych cis bywa ujmowany łącznie z innymi taksonami z grupy Cupressaceae/Taxaceae. W Lublinie pierwszy pyłek tej grupy rejestrowano już w lutym, a badania przestrzenne z tego miasta potwierdziły, że taksony Cupressaceae/Taxaceae należą do istotnych elementów wiosennego spektrum pyłkowego [1,11].

Jeżeli jednak użytkownik pyta językiem potocznym „co pyli w marcu”, to odpowiedź instytucji państwowych brzmi bardziej wprost: komunikaty Sanepidu wymieniają cis jako jeden z ważniejszych taksonów końca marca, z dużym stężeniem pyłków pod koniec marca i w kwietniu [9].

Zobacz duży, rozbudowany artykuł:  Alergia na cis (Taxus) – objawy, diagnostyka i leczenie w świetle najnowszych badań

Brzoza

Brzoza jest najważniejszym klinicznie alergenem drzewnym polskiej wiosny, ale w typowym ujęciu jej pełny sezon przypada później niż dominacja leszczyny i olszy. NCEZ podaje, że brzoza pyli głównie w kwietniu i maju, natomiast IOŚ-PIB wskazuje dokładniej, że sezon zaczyna się od końca marca i trwa do początku maja, z największym stężeniem w drugiej połowie kwietnia [8].

To bardzo ważne rozróżnienie. W marcu brzoza zwykle dopiero wchodzi do sezonu, ale może już wywoływać objawy u pacjentów silnie uczulonych, zwłaszcza pod koniec miesiąca. Potwierdzają to zarówno dane państwowych stacji sanitarno-epidemiologicznych, jak i szersze analizy naukowe wskazujące, że ocieplanie się miesięcy zimowych i wczesnowiosennych sprzyja wcześniejszemu pojawianiu się pyłku brzozy w Polsce [5,6,12].

Taksony dodatkowe, o których warto pamiętać

W marcu w Polsce mogą pojawiać się także inne pyłki drzew, które nie zawsze są wymieniane w prostych kalendarzach medialnych. W Lublinie początek sezonu w marcu obejmował również wiąz i klon, a w badaniach z Poznania w marcu obserwowano obecność wiązu obok topoli i cisu oraz niskie stężenia wierzby i jesionu [1,2]. Oznacza to, że odpowiedź na pytanie „co pyli w marcu?” nie powinna być zbyt uproszczona, bo w praktyce aeroalergenowy obraz marca jest wieloskładnikowy [1,2].

Dlaczego w jednym roku marzec zaczyna się od olszy, a w innym już od brzozy

Najmocniejszy wniosek z polskich badań naukowych jest taki, że nie istnieje jeden niezmienny „marcowy kalendarz pylenia”. W Lublinie wykazano, że niskie temperatury w styczniu opóźniały początek sezonów olszy, leszczyny i brzozy, a warunki termiczne bezpośrednio przed sezonem również istotnie wpływały na jego rozpoczęcie. Nowsze wieloośrodkowe badania z Polski oraz analiza obejmująca osiem stanowisk z lat 2001–2020 wykazały, że początek sezonów drzew wcześnie pylących jest bardzo zmienny i ściśle związany ze wzrostem temperatur w miesiącach zimowych [4–6].

Dlatego w praktyce klinicznej marzec należy traktować nie jako sztywny punkt kalendarza, ale jako przedział ryzyka. U jednego pacjenta objawy będą wynikały jeszcze głównie z ekspozycji na leszczynę i olszę, a u innego, zwłaszcza przy cieplejszej końcówce miesiąca, dojdzie już do znaczącej ekspozycji na topolę czy pierwsze pyłki brzozy [3–6,9].

Znaczenie kliniczne dla lekarza i pacjenta

Objawy pyłkowicy w marcu nie różnią się zasadniczo od tych obserwowanych w dalszej części sezonu. Pacjent.gov.pl wymienia nawracający katar, zatkany nos, kichanie, zapalenie spojówek, suchy kaszel, drapanie w gardle, duszność, a niekiedy także świąd skóry, bóle głowy i zmęczenie. Portal rządowy podkreśla również, że w przeciwieństwie do przeziębienia alergii częściej nie towarzyszą gorączka, ból gardła i żółta gęsta wydzielina z nosa, a same objawy mogą zmieniać się z dnia na dzień i zależeć od stężenia pyłków [13].

W przypadku pyłków leszczyny, olszy i brzozy trzeba dodatkowo pamiętać o reakcjach krzyżowych. NCEZ podkreśla, że alergeny tych drzew mogą współuczestniczyć w nadwrażliwości na niektóre owoce, warzywa i orzechy, a naukowe analizy alergenów Fagales wskazują na dominującą rolę krzyżowo reagujących białek z rodziny PR-10, z najlepiej poznanym alergenem Bet v 1 jako modelem tej reaktywności [7,14].

Odpowiedź w jednym zdaniu

Jeśli odpowiedzieć najkrócej i zgodnie z polskimi danymi naukowymi oraz instytucjonalnymi: w Polsce w marcu najczęściej pylą przede wszystkim leszczyna i olsza, w dalszej części miesiąca dołączają topola, wierzba, jesion oraz taksony z grupy Cupressaceae/Taxaceae, a pod koniec marca zaczyna pojawiać się także brzoza; trawy zwykle nie są jeszcze głównym problemem tego miesiąca [1–3,8,9].

Bibliografia

[1] Piotrowska-Weryszko K, Weryszko-Chmielewska E. The airborne pollen calendar for Lublin, central-eastern Poland. Annals of Agricultural and Environmental Medicine. 2014;21(3):541–545. doi:10.5604/12321966.1120598

[2] Stach A, Prieto Baena JC. Seasonal fluctuations in pollen concentrations of allergenic taxa in the air of Poznań in 2004. Biodiversity: Research and Conservation. 2006;(3–4):314–319.

[3] Ślusarczyk J, Kopacz-Bednarska A, Posłowska J. Influence of meteorological factors on the dynamics of hazel, alder, birch and poplar pollen in the 2021 season in Kielce, Poland. Annals of Agricultural and Environmental Medicine. 2022;29(4):502–512. doi:10.26444/aaem/152837

[4] Dąbrowska A. The influence of weather conditions on the course of pollen seasons of alder (Alnus spp.), hazel (Corylus spp.) and birch (Betula spp.) in Lublin (2001–2006). Acta Agrobotanica. 2008. doi:10.5586/aa.2008.006

[5] Tomczyk S, Werner M, Malkiewicz M, Bosiacka B, Grewling Ł, Grinn-Gofroń A, Kasprzyk I, i wsp. Influence of meteorological conditions and climate on pollen season of the early-flowering woody taxa in Poland, Central Europe. International Journal of Biometeorology. 2025.

[6] Myszkowska D, Kubik-Komar A, Piotrowicz K, i wsp. Possible implications of the variability of the most allergenic plant pollen seasons in Poland. Scientific Reports. 2026. doi:10.1038/s41598-026-36159-0

[7] Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Wiosenne alergie na pyłki drzew i żywność – reakcje krzyżowe. 2019.

[8] Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy. Alergeny / prognoza pylenia roślin w Polsce. Materiał informacyjny serwisu CAMS.

[9] Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrocławiu. Co pyli w marcu. Portal Gov.pl, 3 marca 2026.

[10] Szczygielski K, Puc M, Stacewicz A, Weryszko-Chmielewska E, Piotrowska-Weryszko K, Ziemianin M, i wsp. Ash pollen count in the air of selected Polish cities in 2017. Alergoprofil. 2017.

[11] Piotrowska-Weryszko K, Weryszko-Chmielewska E. Spatial differentiation of airborne arboreal pollen in Lublin (Poland). Acta Agrobotanica. 2015.

[12] Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy. Alergia na pyłek brzozy. Portal Gov.pl, 19 kwietnia 2023.

[13] Portal Pacjent.gov.pl. Jak sobie radzić z alergią na pyłki? Serwis Ministerstwa Zdrowia / NFZ.

[14] Bet v 1-like pollen allergens of multiple Fagales species can sensitize atopic individuals. Artykuł dostępny w PubMed Central.