ACBT w mukowiscydozie: przegląd systematyczny wskazuje na możliwe korzyści, ale baza dowodowa pozostaje ograniczona

Technika aktywnego cyklu oddechowego (Active Cycle of Breathing Technique, ACBT) może przynosić osobom z mukowiscydozą krótkoterminowe korzyści w zakresie czynności płuc, usuwania wydzieliny i niektórych aspektów jakości życia związanej z kaszlem. Dostępne dane nie pozwalają jednak uznać jej za metodę wyraźnie skuteczniejszą od innych samodzielnie wykonywanych technik oczyszczania dróg oddechowych. Takie wnioski płyną z przeglądu systematycznego opublikowanego 14 sierpnia 2026 roku w Canadian Journal of Respiratory Therapy. Do analizy włączono 10 randomizowanych badań, jednak autorzy zwracają uwagę na małe liczebności prób, znaczną heterogeniczność metodologiczną oraz fakt, że duża część danych pochodzi z okresu poprzedzającego szerokie stosowanie modulatorów CFTR.

Na czym polega ACBT?

Mukowiscydoza wiąże się z zaburzeniem właściwości wydzieliny w drogach oddechowych oraz upośledzeniem jej usuwania. Retencja gęstego śluzu sprzyja przewlekłym zakażeniom, zapaleniu i postępującemu uszkodzeniu układu oddechowego. Z tego względu techniki oczyszczania dróg oddechowych stanowią ważny element fizjoterapii osób z mukowiscydozą.

Jedną z takich metod jest technika aktywnego cyklu oddechowego, czyli ACBT. Jest to sekwencja obejmująca kontrolę oddechu, ćwiczenia ekspansji klatki piersiowej oraz technikę natężonego wydechu – Forced Expiratory Technique, FET.

Praktyczną cechą ACBT jest możliwość wykonywania jej samodzielnie po odpowiednim przeszkoleniu. To właśnie samodzielnie stosowane techniki oczyszczania dróg oddechowych stanowiły główny przedmiot analizowanego przeglądu.

Autorzy i ośrodki badawcze

Autorami przeglądu są Muhammad Najeeb Ullah Khan i Asma Osama. Muhammad Najeeb Ullah Khan był afiliowany przy Pulmonology, Medicare Cardiac and General Hospital w Karachi oraz Pulmonology, Baqai Medical University. Asma Osama reprezentowała Cardiology, United Medical and Dental College.

Autorzy zadeklarowali równy udział w przygotowaniu manuskryptu i zatwierdzeniu jego końcowej wersji. W publikacji podano również brak konfliktu interesów oraz brak finansowania lub wsparcia ze strony osób, instytucji bądź organizacji.

Artykuł został opublikowany w Canadian Journal of Respiratory Therapy, tom 62, na stronach 162–172. Manuskrypt przesłano 8 grudnia 2025 roku, zaakceptowano 7 sierpnia 2026 roku, a publikacja ukazała się 14 sierpnia 2026 roku.

Jak przeprowadzono przegląd systematyczny?

Przegląd przygotowano zgodnie z wytycznymi PRISMA. Jego protokół został zarejestrowany w bazie PROSPERO pod numerem CRD420251172383.

Autorzy przeszukali PubMed, MEDLINE/EBSCO oraz Cochrane Library. Do analizy kwalifikowano randomizowane badania porównujące ACBT z co najmniej jedną inną techniką oddechową lub metodą oczyszczania dróg oddechowych wykonywaną samodzielnie albo w warunkach domowych. Wśród włączonych badań znajdowały się także próby o układzie crossover.

Warunkiem włączenia było raportowanie co najmniej jednego z ocenianych punktów końcowych: czynności płuc, przede wszystkim FEV₁ lub FVC, masy odkrztuszanej plwociny, saturacji tlenem albo jakości życia.

Wykluczano między innymi opisy przypadków, badania na zwierzętach, przeglądy, duplikaty, wyniki niepublikowane, materiały konferencyjne, prace z nieodpowiednimi punktami końcowymi oraz publikacje w językach innych niż angielski. Autorzy nie uwzględniali szarej literatury i nie kontaktowali się z badaczami ani instytucjami w celu pozyskania dodatkowych wyników.

Jeden recenzent przeprowadzał ocenę tytułów i abstraktów, a drugi weryfikował dokonaną selekcję. Analogiczną procedurę zastosowano podczas oceny pełnych tekstów. Ryzyko błędu systematycznego analizowano za pomocą Cochrane Risk of Bias Tool, RoB 1.

Od 902 rekordów do 10 badań

Wyszukiwanie pozwoliło zidentyfikować 902 rekordy. Po usunięciu 243 duplikatów do oceny tytułów i abstraktów pozostało 659 pozycji. Następnie przeanalizowano pełne teksty 44 publikacji. Trzydzieści cztery z nich wykluczono między innymi z powodu nieodpowiednich punktów końcowych, nierandomizowanego projektu, braku dostępu do pełnego tekstu, języka publikacji lub jej rodzaju.

Ostatecznie do syntezy jakościowej włączono 10 randomizowanych badań.

Jakie badania włączono do analizy?

Cztery badania pochodziły z Wielkiej Brytanii, dwa z Turcji, po jednym z Australii, Grecji i Hiszpanii, a jedno było badaniem wieloośrodkowym. Trzy prace obejmowały populację pediatryczną; średni wiek uczestników w tych badaniach wynosił odpowiednio 9,1, 12,4 i 15,4 roku. Liczebność poszczególnych prób wynosiła od 14 do 75 uczestników.

Autorzy wskazują, że wszystkie badania obejmowały chorych na mukowiscydozę, przy czym w niektórych próbach występowały dodatkowo rozstrzenia oskrzeli lub zakażenie układu oddechowego. Zwiększało to kliniczną heterogeniczność analizowanego materiału.

Sześć badań porównywało ACBT z fizjoterapią obejmującą drenaż autogeniczny – Autogenic Drainage, AD – lub drenaż ułożeniowy – Postural Drainage, PD. W pozostałych pracach ACBT porównywano z ACBT wspomaganym przez fizjoterapeutę, techniką ELTGOL, ACBT stosowanym wraz z nieinwazyjną wentylacją oraz ćwiczeniami aktywnymi połączonymi z elementami posturalnymi.

Czas obserwacji był bardzo zróżnicowany: od 2 dni do 1 roku. Część badań oceniała również bezpośrednią odpowiedź w ciągu 15–30 minut od terapii, podczas gdy inne analizowały rezultaty po 2 tygodniach, miesiącu, 6 miesiącach lub 12 miesiącach.

Tak duże zróżnicowanie ma zasadnicze znaczenie interpretacyjne. Zmiana parametrów spirometrycznych obserwowana bezpośrednio po sesji fizjoterapii nie jest równoważna z udokumentowaniem trwałej poprawy czynności płuc czy długoterminowej korzyści klinicznej.

Co wykazały badania dotyczące ACBT?

Czynność płuc

W głównej części wyników autorzy podają, że dziewięć badań oceniało czynność płuc, przede wszystkim za pomocą FEV₁ i FVC. Osiem z nich raportowało poprawę średnich wartości FEV₁, ale różnice pomiędzy ACBT a technikami porównawczymi nie były konsekwentnie istotne statystycznie.

Najbardziej widoczne sygnały potencjalnej korzyści dotyczyły krótkotrwałych obserwacji, trwających od kilku godzin do kilku dni. W badaniach z dłuższym okresem obserwacji opisywano niewielkie lub umiarkowane zmiany, jednak nie wykazano przekonującej długoterminowej przewagi ACBT nad pozostałymi analizowanymi technikami.

W trzech badaniach porównywano ACBT z drenażem autogenicznym. Autorzy przeglądu przytoczyli wyższe średnie wartości FVC w grupach ACBT niż w grupach AD, jednak różnice nie były konsekwentnie istotne statystycznie. W badaniu Üzmezoğlu i wsp. odnotowano istotną poprawę po powtarzanych krótkich sesjach ACBT w okresie sześciu godzin, przy p = 0,002.

Również porównania z drenażem ułożeniowym przyniosły niejednorodne wyniki. Chatham i wsp. opisali krótkoterminową poprawę po sesjach ACBT, natomiast AbdelHalim i wsp. po dwóch tygodniach interwencji nie wykazali statystycznie istotnej różnicy między badanymi metodami.

Oczyszczanie wydzieliny i masa plwociny

Siedem badań wykorzystywało masę odkrztuszanej plwociny jako wskaźnik oczyszczania dróg oddechowych. Według abstraktu i danych zestawionych przez autorów w czterech badaniach stwierdzono statystycznie istotne różnice, przy wartościach p od poniżej 0,05 do poniżej 0,001.

Wyników nie można jednak traktować jako jednolitego dowodu na przewagę ACBT. Poszczególne badania różniły się techniką porównawczą, długością interwencji i sposobem zbierania wydzieliny. Sama masa plwociny jest również niedoskonałym wskaźnikiem skuteczności oczyszczania dróg oddechowych, ponieważ zależy między innymi od sposobu odkrztuszania, wysiłku chorego i możliwego zanieczyszczenia próbki śliną.

Całość danych wskazuje więc, że ACBT może skutecznie wspomagać mobilizację wydzieliny, ale na podstawie analizowanych badań nie można wykazać jej jednoznacznej przewagi nad wszystkimi innymi technikami.

Saturacja tlenem

Cztery badania oceniały saturację tlenem. W większości nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy ACBT a metodami porównawczymi.

W pojedynczym badaniu AbdelHalim i wsp. autorzy przeglądu odnotowali statystycznie istotną różnicę na korzyść ACBT w porównaniu z drenażem ułożeniowym. Rezultat ten pochodzi jednak z jednego niewielkiego badania i nie jest potwierdzony przez pozostałe prace. Autorzy przeglądu sami określają dowody dotyczące poprawy utlenowania po ACBT jako ograniczone i niespójne.

Jakość życia związana z kaszlem

Sześć badań wykorzystywało Leicester Cough Questionnaire, LCQ. Jest to narzędzie oceniające wpływ kaszlu na funkcjonowanie pacjenta w domenach fizycznej, psychologicznej i społecznej, dlatego wyniki należy interpretować przede wszystkim jako dane dotyczące jakości życia związanej z kaszlem, a nie jako pełną ocenę ogólnej jakości życia.

Autorzy przeglądu opisują poprawę wyników w poszczególnych domenach LCQ, ale wielkość obserwowanych zmian była zróżnicowana. Największe z włączonych badań – wieloośrodkowa próba Pryor i wsp. obejmująca 75 uczestników – dostarczyło danych z długiego okresu obserwacji. W dyskusji przeglądu wskazano również, że w badaniach Pryor i wsp. oraz Muñoz i wsp. obserwowane zmiany przekraczały minimalną klinicznie istotną różnicę dla LCQ.

Ze względu na niewielkie próby, różnice metodologiczne i niejednorodność wyników nie można jednak na tej podstawie stwierdzić, że ACBT zapewnia trwałą przewagę w zakresie jakości życia związanej z kaszlem nad innymi metodami oczyszczania dróg oddechowych.

Jak interpretować wyniki w praktyce klinicznej?

Najważniejszym wnioskiem z przeglądu nie jest wykazanie przewagi ACBT nad wszystkimi pozostałymi metodami. Dane sugerują raczej, że ACBT jest jedną z technik, które mogą wspomagać oczyszczanie dróg oddechowych u osób z mukowiscydozą, a w części badań wiązała się z korzystnymi krótkoterminowymi zmianami czynności płuc, usuwania wydzieliny lub wyników LCQ.

Potencjalną praktyczną zaletą ACBT jest możliwość samodzielnego wykonywania po odpowiednim przeszkoleniu. Autorzy przeglądu wskazują na niezależność pacjenta i możliwość samodzielnego prowadzenia terapii jako cechy przemawiające za zastosowaniem tej techniki.

Znaczenie ery modulatorów CFTR

Jednym z najważniejszych ograniczeń obecnej bazy dowodowej jest fakt, że znaczna część analizowanych badań została przeprowadzona przed szerokim wprowadzeniem modulatorów CFTR.

Autorzy zwracają uwagę, że współczesne leczenie modulatorami CFTR zmieniło przebieg choroby u wielu pacjentów, wpływając między innymi na właściwości śluzu, częstość zaostrzeń płucnych i przebieg choroby układu oddechowego. Oznacza to, że wyniki starszych badań nad oczyszczaniem dróg oddechowych mogą nie w pełni odpowiadać sytuacji osób leczonych obecnie wysoko skutecznymi modulatorami CFTR.

Z tego względu szczególne znaczenie mają przyszłe randomizowane badania prowadzone w populacjach odpowiadających współczesnym standardom leczenia mukowiscydozy.

Ryzyko błędu systematycznego i ograniczenia przeglądu

Autorzy określili ogólną jakość metodologiczną materiału jako umiarkowaną. Wszystkie włączone badania miały randomizowany charakter, ale dwa wykorzystały układ crossover, który może wiązać się z ryzykiem efektu przeniesienia pomiędzy kolejnymi okresami interwencji.

W części publikacji brakowało odpowiednio szczegółowych informacji dotyczących zaślepienia, ukrycia przydziału do grup lub postępowania z brakującymi danymi. W kilku badaniach ryzyko błędu wynikającego z utraty uczestników oceniono jako wysokie albo niejasne. Autorzy wskazywali również na możliwy błąd selektywnego raportowania wyników.

Do przeglądu włączano wyłącznie publikacje anglojęzyczne, nie analizowano szarej literatury, a próby badawcze były niewielkie. W wielu pracach okres obserwacji był krótki. Znaczące różnice dotyczące uczestników, protokołów ACBT, technik porównawczych i punktów końcowych uniemożliwiły wykonanie metaanalizy.

Dodatkowym ograniczeniem jest niespójność raportowania niektórych danych w samym przeglądzie, między innymi liczby badań oceniających czynność płuc oraz interpretacji wyniku p = 0,07. Z tego względu wnioski powinny być formułowane ostrożnie, bez traktowania wszystkich raportowanych różnic jako dowodu przewagi ACBT.

Co rzeczywiście wynika z przeglądu?

Na podstawie zgromadzonych danych można uznać, że ACBT może przynosić krótkoterminowe korzyści w zakresie czynności płuc, oczyszczania wydzieliny oraz niektórych wyników związanych z kaszlem i jakością życia u osób z mukowiscydozą. Jednocześnie wyniki sugerują, że pod względem wielu ocenianych parametrów ACBT osiąga rezultaty porównywalne z innymi niedevice’owymi technikami oczyszczania dróg oddechowych.

Nie ma natomiast wystarczających danych, aby wykazać długoterminową przewagę ACBT nad drenażem autogenicznym, drenażem ułożeniowym, ELTGOL lub pozostałymi analizowanymi metodami. Nie można także na podstawie tego przeglądu określić jednej techniki jako optymalnej dla wszystkich osób z mukowiscydozą.

Potrzebne są większe, dobrze zaprojektowane randomizowane badania kontrolowane, wykorzystujące ujednolicone protokoły, odpowiednio długi okres obserwacji oraz klinicznie istotne punkty końcowe. Szczególnie ważna jest ocena technik oczyszczania dróg oddechowych w populacji pacjentów leczonych wysoko skutecznymi modulatorami CFTR.