Remisja kliniczna u dorosłych z ciężką astmą podczas leczenia mepolizumabem – dane z trzech krajów europejskich

Remisja kliniczna staje się jednym z najbardziej ambitnych celów leczenia ciężkiej astmy. Europejska analiza danych z rzeczywistej praktyki klinicznej objęła 308 dorosłych pacjentów, którzy rozpoczęli terapię mepolizumabem we Francji, Niemczech lub we Włoszech. Po roku kryteria remisji spełniało 37,8% pacjentów możliwych do oceny, jeśli za kryterium czynności płuc przyjmowano brak pogorszenia FEV₁, oraz 18,8%, jeśli wymagano bardziej rygorystycznego FEV₁ wynoszącego co najmniej 80% wartości należnej. Wyniki pokazują nie tylko, że u części chorych można osiągnąć jednocześnie brak istotnych zaostrzeń, dobrą kontrolę objawów, brak podtrzymującego leczenia doustnymi glikokortykosteroidami i stabilną lub zoptymalizowaną czynność płuc, ale również jak bardzo odsetek „remisji” zależy od zastosowanej definicji.

Co oznacza remisja kliniczna w ciężkiej astmie?

Rozwój terapii biologicznych zmienia sposób formułowania celów leczenia ciężkiej astmy. Klasycznym celem terapii pozostaje ograniczenie objawów, zmniejszenie liczby zaostrzeń, redukcja zapotrzebowania na glikokortykosteroidy ogólnoustrojowe oraz poprawa jakości życia. Coraz częściej dyskutowany jest jednak bardziej wymagający cel – remisja kliniczna podczas leczenia.

Remisja nie oznacza w tym przypadku wyleczenia. Pacjent nadal ma rozpoznaną astmę i nadal może wymagać leczenia, w tym terapii biologicznej. Jest to więc przede wszystkim opis stanu choroby osiągniętego podczas leczenia, a nie dowód trwałego ustąpienia mechanizmów odpowiedzialnych za astmę.

Problemem pozostaje brak jednej, powszechnie zaakceptowanej definicji remisji. Autorzy pracy zwracają uwagę, że większość proponowanych definicji obejmuje brak istotnych zaostrzeń, brak stosowania glikokortykosteroidów ogólnoustrojowych, brak lub dobrą kontrolę objawów oraz stabilną lub zoptymalizowaną czynność płuc. W badaniach naukowych mogą być stosowane jeszcze bardziej wymagające elementy, takie jak brak nadreaktywności oskrzeli, które są trudniejsze do rutynowego wykorzystania w praktyce klinicznej.

Dlaczego badano właśnie mepolizumab?

Mepolizumab jest humanizowanym przeciwciałem monoklonalnym skierowanym przeciwko interleukinie 5 (IL-5). Jest stosowany jako leczenie dodatkowe u odpowiednio kwalifikowanych pacjentów z ciężką astmą o fenotypie eozynofilowym.

Wcześniejsze badania kliniczne oraz obserwacyjne wykazywały podczas leczenia mepolizumabem zmniejszenie częstości zaostrzeń, ograniczenie zapotrzebowania na doustne glikokortykosteroidy, poprawę kontroli objawów oraz jakości życia związanej ze zdrowiem. Autorzy nowej pracy chcieli sprawdzić, czy w rzeczywistej praktyce klinicznej u części pacjentów efekt leczenia może być na tyle szeroki, aby spełniali jednocześnie kilka kryteriów definiujących remisję.

Jak zaprojektowano europejskie badanie?

Praca została opublikowana 22 sierpnia 2026 r. w czasopiśmie Advances in Therapy. Autorami byli Stephen G. Noorduyn, Samantha N. Valliant, Steven Gould, Louise H. Yu, Rose Chang, Rui Song, Megan Pinaire, Leili Young-Xu, Mei S. Duh oraz Stefano Aliberti.

Badacze byli związani m.in. z Global Real-World Evidence and Health Outcomes Research w GSK w Mississauga i Collegeville, Global Medical Affairs, Specialty Care w GSK w Londynie, Analysis Group, Inc. w Bostonie oraz Respiratory Unit, IRCCS Humanitas Research Hospital w Rozzano koło Mediolanu.

117 lekarzy i 308 pacjentów

Dane 308 pacjentów zostały pozyskane przez 117 lekarzy. Większość uczestniczących lekarzy – 72,6% – stanowili pulmonolodzy. Wyjątkiem były Włochy, gdzie 59,1% lekarzy uczestniczących w badaniu stanowili alergolodzy.

Do analizy włączono 109 pacjentów z Niemiec, 100 z Francji oraz 99 z Włoch. Średni wiek badanych wynosił 43,2 roku, przy odchyleniu standardowym 12,5 roku, a kobiety stanowiły 51,3% populacji.

Mediana czasu od rozpoznania astmy do rozpoczęcia mepolizumabu wynosiła 4 lata, przy rozstępie międzykwartylowym 2–10 lat. Żaden z 308 pacjentów nie spełniał zastosowanych w badaniu kryteriów remisji w okresie wyjściowym.

Większość pacjentów – 70,5% – rozpoczynała terapię w latach 2020–2022. Odpowiednio 14,3% rozpoczęło ją w 2020 r., 24,7% w 2021 r., a 31,5% w 2022 r.

Jak ograniczano ryzyko selektywnego wyboru dokumentacji?

Do udziału zapraszano pulmonologów i alergologów posiadających dostęp do elektronicznej dokumentacji co najmniej jednego pacjenta spełniającego kryteria badania. Dane przenoszono do ustandaryzowanych elektronicznych formularzy eCRF.

Jeżeli lekarz miał nie więcej niż pięciu kwalifikujących się pacjentów, mógł wprowadzić dokumentację wszystkich z nich, zgodnie z kolejnością alfabetyczną nazwisk. Jeżeli kwalifikujących się chorych było więcej niż pięciu, lekarze otrzymywali instrukcję losowania maksymalnie pięciu kart. Mechanizm opierał się na pierwszej literze nazwiska wybieranej z zestawu pięciu losowo wygenerowanych liter. Miało to ograniczać ryzyko świadomego wybierania przez lekarza pacjentów o szczególnie dobrym lub złym przebiegu leczenia.

Kryteria włączenia

Pacjenci musieli mieć co najmniej 18 lat i rozpocząć stosowanie mepolizumabu z powodu ciężkiej astmy pomiędzy 30 czerwca 2017 r. a 30 czerwca 2022 r. Wymagano również co najmniej jednej kolejnej recepty na mepolizumab w ciągu sześciu miesięcy od rozpoczęcia terapii.

Dokumentacja musiała obejmować minimum 12 miesięcy przed rozpoczęciem leczenia oraz minimum 12 miesięcy po jego rozpoczęciu. Konieczna była dostępność przynajmniej jednego wyniku FEV₁ wyrażonego jako procent wartości należnej oraz jednego wyniku Asthma Control Test w okresie odpowiadającym 12. miesiącowi obserwacji, z dopuszczalnym oknem ±3 miesiące.

Z badania wykluczano osoby, u których w analizowanym okresie rozpoznano aktywną gruźlicę, mukowiscydozę, pierwotną dyskinezę rzęsek lub nowotwór układu oddechowego albo struktur wewnątrz klatki piersiowej. Wykluczano również pacjentów stosujących z powodu astmy biologiczny lek inny niż mepolizumab.

Rejestracja i kwestie etyczne

Nie prowadzono bezpośredniego kontaktu z pacjentami ani pierwotnego zbierania danych od uczestników. Analizowano dane zanonimizowane, dlatego nie wymagano indywidualnej świadomej zgody pacjentów.

Badanie uzyskało zwolnienie z pełnej procedury oceny przez Pearl Institutional Review Board – IRB ID 2023-0442, z datą zwolnienia 12 grudnia 2023 r.

Jak autorzy zdefiniowali remisję?

Pierwszorzędowym punktem końcowym był odsetek pacjentów osiągających remisję kliniczną po 12 miesiącach od rozpoczęcia leczenia.

Aby spełnić kryteria remisji, pacjent musiał jednocześnie:

• nie doświadczyć ciężkiego lub klinicznie istotnego zaostrzenia astmy podczas rocznej obserwacji,
• nie stosować podtrzymującego leczenia doustnymi glikokortykosteroidami z powodu astmy w 12. miesiącu,
• uzyskać wynik Asthma Control Test wynoszący co najmniej 20 punktów,
• spełnić kryterium stabilizacji albo optymalizacji czynności płuc.

Ciężkie lub klinicznie istotne zaostrzenie definiowano jako zdarzenie wymagające zastosowania glikokortykosteroidów ogólnoustrojowych – w tym co najmniej podwojenia dawki przewlekłego doustnego glikokortykosteroidu przez minimum 3 dni albo podania glikokortykosteroidu w iniekcji – lub wymagające wizyty w oddziale ratunkowym, pomocy doraźnej albo hospitalizacji z astmą jako głównym rozpoznaniem.

Dwie wersje kryterium dotyczącego czynności płuc

Autorzy przeprowadzili analizę przy zastosowaniu dwóch różnych kryteriów spirometrycznych.

• Stabilizacja czynności płuc oznaczała brak pogorszenia FEV₁ wyrażonego jako procent wartości należnej w pierwszym roku w stosunku do okresu wyjściowego.
• Optymalizacja czynności płuc oznaczała FEV₁ wynoszące co najmniej 80% wartości należnej w pierwszym roku.

Jak analizowano dane statystycznie?

Docelową liczebność określono na 300 kart pacjentów. Analiza precyzji została przeprowadzona przy założeniu, że remisję może osiągać około 39% pacjentów. Dla próby 300 osób odpowiadało to 95-procentowemu przedziałowi ufności dla proporcji od około 33,5% do 44,8%.

Do porównania liczby zaostrzeń przed rozpoczęciem terapii i podczas obserwacji zastosowano modele ujemnej regresji dwumianowej z uogólnionymi równaniami estymującymi – GEE. Proporcje pacjentów z FEV₁ ≥80% wartości należnej, ACT ≥20 oraz bez podtrzymującego stosowania doustnych glikokortykosteroidów porównywano za pomocą modeli regresji logistycznej z GEE.

Do porównania AQLQ i liczby dni nieobecności w pracy lub szkole zastosowano testy t dla prób zależnych, natomiast zmiany SAQ oceniano testem rangowanych znaków Wilcoxona. Analizy wykonano przy użyciu SAS w wersji 9.4.

Jakie były najważniejsze wyniki?

Remisja po pierwszym roku

W przypadku definicji wykorzystującej stabilizację czynności płuc kompletne dane umożliwiające ocenę były dostępne dla 267 pacjentów. Remisję kliniczną osiągnęło 101 osób, czyli 37,8%. Co najmniej trzy spośród czterech składowych remisji spełniało 194 pacjentów – 72,6% tej populacji analitycznej.

Odsetek pełnej remisji wynosił 39,8% we Włoszech, 38,4% w Niemczech i 35,0% we Francji. Autorzy nie wykonywali jednak formalnego testowania statystycznego różnic pomiędzy państwami, dlatego wartości te mają charakter opisowy.

Poszczególne elementy remisji

Wśród 267 pacjentów ocenianych według definicji obejmującej stabilizację czynności płuc:

• 79,4% nie stosowało podtrzymujących doustnych glikokortykosteroidów w 12. miesiącu,
• 67,4% nie doświadczyło ciężkiego lub klinicznie istotnego zaostrzenia,
• 65,2% osiągnęło ACT ≥20 punktów,
• 89,1% spełniło kryterium stabilizacji FEV₁.

Przy bardziej wymagającej definicji, w której warunkiem było FEV₁ ≥80% wartości należnej, pełną remisję osiągnęło 58 spośród wszystkich 308 pacjentów – 18,8%.

W tej analizie 78,6% pacjentów nie stosowało podtrzymujących doustnych glikokortykosteroidów w 12. miesiącu, 69,5% nie miało zaostrzenia, 60,1% osiągnęło ACT ≥20, ale jedynie 33,1%, czyli 102 z 308 osób, osiągnęło FEV₁ ≥80% wartości należnej.

We Francji brak zaostrzeń w pierwszym roku obserwacji stwierdzono u 59,0% pacjentów, w Niemczech u 73,4%, a we Włoszech u 75,8%. Także w tym przypadku autorzy podkreślają opisowy charakter porównań między krajami.

Co wykazała ocena po dwóch latach?

W drugim roku dane umożliwiające ocenę remisji według kryterium stabilizacji funkcji płuc były dostępne dla 184 pacjentów. Remisję stwierdzono u 108 osób, czyli 58,7%.

Spośród 64 pacjentów, którzy spełniali kryteria remisji w pierwszym roku i posiadali również odpowiednie dane z drugiego roku, 92,2% spełniało kryteria remisji także podczas oceny w drugim roku.

W przypadku bardziej rygorystycznej definicji, wymagającej FEV₁ ≥80% wartości należnej, dane drugiego roku były dostępne dla 192 osób. Remisję osiągnęło 55 pacjentów – 28,6%.

Spośród 30 pacjentów, którzy spełniali tę definicję w pierwszym roku i mogli zostać ocenieni ponownie w drugim roku, 90,0% ponownie spełniało kryteria remisji.

Zaostrzenia zmniejszyły się z 2,2 do 0,5 rocznie

Autorzy porównali również poszczególne elementy remisji w okresie przed rozpoczęciem mepolizumabu i podczas pierwszego roku obserwacji.

Średnia liczba zaostrzeń astmy w ciągu roku wynosiła w okresie wyjściowym 2,2, przy odchyleniu standardowym 1,9. Podczas rocznej obserwacji po rozpoczęciu mepolizumabu wynosiła 0,5, przy odchyleniu standardowym 0,9. Różnica była istotna statystycznie – p<0,001.

Wszystkie cztery porównania przedstawione w tej analizie osiągnęły poziom istotności statystycznej p<0,001.

ACT wskazywał na znaczną poprawę kontroli astmy

Asthma Control Test składa się z pięciu pytań i pozwala pacjentowi ocenić m.in. wpływ astmy na codzienną aktywność, duszność, objawy nocne, korzystanie z leków doraźnych oraz subiektywny poziom kontroli choroby. Łączny wynik wynosi od 5 do 25 punktów.

W analizowanej pracy za jedną ze składowych remisji przyjęto ACT ≥20 punktów. Wśród 250 pacjentów posiadających odpowiednie dane przed rozpoczęciem terapii i podczas obserwacji taki wynik osiągało początkowo zaledwie 8,4% osób. Po rozpoczęciu mepolizumabu było to 67,2%.

Dwa różne wyniki dotyczące FEV₁ – 33,1% i 36,0%

W publikacji występują dwie wartości, które można łatwo pomylić. W analizie remisji po pierwszym roku FEV₁ ≥80% wartości należnej stwierdzono u 33,1% całej populacji, czyli 102 z 308 pacjentów.

Natomiast w osobnej analizie porównującej wartości przed rozpoczęciem terapii i podczas obserwacji uwzględniono tylko 267 osób posiadających odpowiednie dane w obu punktach czasowych. W tej podgrupie odsetek pacjentów z FEV₁ ≥80% wartości należnej zwiększył się z 8,6% przed terapią do 36,0% po jej rozpoczęciu.

Obie liczby są więc prawidłowe, ale odnoszą się do różnych populacji analitycznych.

Jakość życia i absencja

Autorzy ocenili również jakość życia związaną ze zdrowiem, lecz odpowiednie kwestionariusze były dostępne tylko dla niewielkich podgrup pacjentów.

W przypadku Severe Asthma Questionnaire dane były dostępne dla 17 osób. Średni wynik zwiększył się z 3,0 (SD 1,4) w okresie wyjściowym do 5,0 (SD 1,8) podczas obserwacji; p=0,011.

Asthma Quality of Life Questionnaire oceniono u 37 pacjentów. Średni wynik zwiększył się z 3,9 (SD 1,6) do 4,9 (SD 1,7); p=0,033.

Wśród 79 osób posiadających dane dotyczące absencji średnia liczba dni nieobecności w pracy lub szkole związanych z astmą zmniejszyła się z 16,3 dnia w okresie wyjściowym do 4,1 dnia podczas rocznej obserwacji; p<0,001.

Co wyniki oznaczają dla koncepcji remisji?

Badanie dobrze ilustruje zmianę sposobu myślenia o leczeniu ciężkiej astmy. U części pacjentów współczesna terapia biologiczna pozwala dążyć nie tylko do redukcji liczby zaostrzeń, lecz do jednoczesnego spełnienia kilku wymagających kryteriów klinicznych.

Jednocześnie praca pokazuje, że samo stwierdzenie „pacjent osiągnął remisję” nie jest wystarczająco precyzyjne. Przy kryterium stabilizacji FEV₁ remisję po roku stwierdzono u 37,8% pacjentów możliwych do oceny. Przy wymaganiu FEV₁ ≥80% wartości należnej odsetek wynosił 18,8%.

Największym ograniczeniem w spełnianiu bardziej rygorystycznej definicji była właśnie funkcja płuc. Brak pogorszenia FEV₁ odnotowano u 89,1% pacjentów odpowiedniej populacji analitycznej, natomiast próg ≥80% wartości należnej osiągało jedynie 33,1% całej populacji.

Jak wyniki wypadają na tle wcześniejszych prac?

Autorzy omawianej publikacji wskazują, że we wcześniejszych badaniach odsetek pacjentów osiągających remisję po około roku leczenia mepolizumabem mieścił się w szerokim zakresie około 20–52%. Bezpośrednie porównywanie tych wartości jest jednak problematyczne, ponieważ poszczególne badania wykorzystywały inne definicje remisji, różniły się projektem oraz charakterystyką kliniczną badanych populacji.

Autorzy przywołują m.in. analizę post hoc badania RELIght, w której remisję z uwzględnieniem optymalizacji funkcji płuc osiągnęło około 27% chorych po roku, oraz analizę REDES, w której czteroelementową definicję remisji obejmującą optymalizację funkcji płuc spełniało około 30% pacjentów. W innej pracy, wykorzystującej tę samą ogólną definicję, raportowano odsetek sięgający 52%.

Według autorów jednym z możliwych wyjaśnień różnic jest odmienna charakterystyka pacjentów. W części wcześniejszych kohort choroba mogła być wyjściowo mniej ciężka, a FEV₁ wyższe niż w analizowanej obecnie populacji.

W dyskusji zwrócono również uwagę na hipotezę, że krótszy czas trwania choroby i lepiej zachowana czynność płuc mogą zwiększać prawdopodobieństwo osiągnięcia remisji. Autorzy zaznaczają jednak, że dane dotyczące wpływu wcześniejszego rozpoczynania terapii biologicznej nadal są ograniczone i wymagają dalszych badań.

Remisja podczas terapii nie oznacza możliwości odstawienia leczenia

Badanie oceniało remisję osiąganą w warunkach leczenia. Nie zostało zaprojektowane do odpowiedzi na pytanie, czy pacjent po osiągnięciu remisji może bezpiecznie odstawić mepolizumab, leczenie wziewne albo inne elementy terapii.

Nie można również na podstawie tych danych stwierdzić, że mechanizmy biologiczne odpowiedzialne za astmę zostały trwale wyeliminowane.

W praktyce klinicznej

W praktyce klinicznej wyniki sugerują, że ocena skuteczności leczenia biologicznego może wykraczać poza pojedynczy parametr. Przydatne jest jednoczesne uwzględnianie liczby zaostrzeń, stosowania doustnych glikokortykosteroidów, kontroli objawów oraz czynności płuc.

Publikacja przypomina również, że u pacjenta z długo trwającą ciężką astmą stabilizacja funkcji płuc może stanowić istotny korzystny wynik kliniczny, nawet jeżeli FEV₁ nie wraca do wartości ≥80% wartości należnej. Z tego powodu interpretowanie remisji wymaga podania zastosowanej definicji.

Najważniejsze ograniczenia badania

Mimo wartości wynikającej z wykorzystania danych pochodzących z rzeczywistej praktyki klinicznej badanie ma szereg ograniczeń, które są istotne przy interpretacji wyników.

Pacjenci nie musieli pozostawać na mepolizumabie przez cały okres

Warunkiem włączenia było rozpoczęcie terapii oraz uzyskanie przynajmniej jednej kolejnej recepty w ciągu sześciu miesięcy. Nie wymagano jednak nieprzerwanego stosowania mepolizumabu przez cały okres obserwacji. Część pacjentów mogła więc zakończyć terapię przed momentem oceny remisji, co według autorów może prowadzić do błędnej klasyfikacji ekspozycji na leczenie.

Doustne glikokortykosteroidy oceniano tylko w 12. miesiącu

Brak podtrzymującego leczenia doustnymi glikokortykosteroidami oceniano w 12. miesiącu, a nie przez cały roczny okres obserwacji.

Jest to ważne, ponieważ w wielu proponowanych definicjach remisji zakłada się utrzymywanie wszystkich jej składowych przez co najmniej 12 miesięcy. Jednorazowa ocena mOCS mogła więc zawyżać odsetek pacjentów spełniających ten konkretny element definicji.

Jakość wyników zależała od dokumentacji medycznej

Badanie miało charakter retrospektywny. Dane pochodziły z dokumentacji medycznej i nie mogły zostać poddane niezależnemu audytowi, ponieważ konieczne było zachowanie anonimowości uczestniczących lekarzy i pacjentów.

Różnice pomiędzy systemami opieki zdrowotnej, specjalnościami lekarzy oraz sposobem prowadzenia dokumentacji mogły wpływać na dostępność informacji o chorobach współistniejących, leczeniu i jakości życia.

Możliwy błąd pamięci i selekcji

Autorzy zaznaczają możliwość błędu pamięci, jeżeli lekarze uzupełniali informacje znajdujące się w dokumentacji własnymi wspomnieniami dotyczącymi przebiegu choroby.

Możliwe jest także wystąpienie błędu selekcji. Wymaganie dokumentacji z minimum roku przed i po rozpoczęciu leczenia oraz obowiązkowa dostępność ACT i FEV₁ mogły sprawić, że w analizie znalazła się grupa różniąca się od wszystkich pacjentów leczonych mepolizumabem w codziennej praktyce.

Problem jest szczególnie ważny w analizie dwuletniej, ponieważ wymóg co najmniej dwóch lat dokumentacji jeszcze bardziej ograniczył liczbę pacjentów możliwych do oceny.

Brak formalnych porównań pomiędzy krajami

W publikacji przedstawiono różnice pomiędzy Francją, Niemcami i Włochami, ale autorzy nie wykonywali formalnej analizy statystycznej porównującej częstość remisji pomiędzy państwami. Nie należy zatem interpretować różnic liczbowych jako dowodu, że terapia jest skuteczniejsza w jednym z tych krajów.

Możliwe niedoszacowanie stosowania OCS

Autorzy zaznaczają również, że w niektórych systemach pacjent może uzyskać doustne glikokortykosteroidy bez kontaktu z lekarzem uczestniczącym w badaniu. Takie stosowanie leków mogło nie zostać odnotowane w dokumentacji wykorzystywanej do analizy.

Brak randomizowanej grupy kontrolnej

Badanie nie było randomizowanym eksperymentem i nie obejmowało równoległej grupy pacjentów przydzielonych do placebo, innego leku biologicznego lub standardowej terapii. Nie można więc na jego podstawie przypisać wszystkich obserwowanych zmian wyłącznie działaniu mepolizumabu z taką pewnością, jak w randomizowanym badaniu kontrolowanym.

Wyniki należy traktować jako dane wspierające skuteczność kliniczną obserwowaną w warunkach rzeczywistej praktyki.

Finansowanie i konflikty interesów

Wsparcie redakcyjne przy przygotowaniu manuskryptu zapewniła Roisin Bell z Fishawack Indicia Ltd, części Avalere Health. Pomoc ta była finansowana przez GSK. Autorzy podziękowali również Rafaelowi Alfonso-Cristancho za udział w opracowaniu koncepcji i projektu badania, pozyskiwaniu danych oraz ich analizie i interpretacji; w czasie badania był on pracownikiem GSK.

Co wynika z badania?

Europejska analiza pokazuje, że remisja kliniczna podczas leczenia jest osiągalnym celem u części dorosłych pacjentów z ciężką astmą, którzy rozpoczęli terapię mepolizumabem.

Po pierwszym roku 37,8% pacjentów możliwych do oceny osiągnęło pełną remisję, gdy jako kryterium czynności płuc przyjmowano jej stabilizację. Przy bardziej rygorystycznym wymaganiu FEV₁ ≥80% wartości należnej pełną remisję stwierdzono u 18,8% całej 308-osobowej kohorty.

Wśród pacjentów, którzy byli w remisji po pierwszym roku i posiadali dane umożliwiające ponowną ocenę, ponad 90% spełniało jej kryteria również w drugim roku. Wynik ten przemawia za możliwością utrzymywania się bardzo dobrej odpowiedzi podczas długotrwałego leczenia, ale nie oznacza, że u każdego pacjenta remisja była nieprzerwana pomiędzy punktami oceny lub utrzymałaby się po zakończeniu terapii.

Po rozpoczęciu mepolizumabu obserwowano również istotne statystycznie zmniejszenie liczby zaostrzeń oraz zwiększenie odsetka pacjentów z ACT ≥20, FEV₁ ≥80% wartości należnej i bez podtrzymującego stosowania doustnych glikokortykosteroidów.

Najważniejszym wnioskiem metodologicznym pracy jest jednak zależność wyniku od sposobu definiowania remisji. Dopóki nie zostanie wypracowana jednolita definicja, podawanie samego „odsetka remisji” bez określenia kryteriów – zwłaszcza dotyczących czynności płuc – może prowadzić do błędnych porównań pomiędzy badaniami.