Mukowiscydoza i zaburzenia oddychania podczas snu: analiza wyników po rozpoczęciu CPAP i BPAP

W retrospektywnym badaniu populacyjnym przeprowadzonym w Kanadzie zaobserwowano istotną statystycznie zmianę tempa zmian natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV₁) u osób z mukowiscydozą, u których zarejestrowano nowe wydanie urządzenia do terapii dwupoziomowym dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych (BPAP). W analizie sześciomiesięcznej oszacowane roczne tempo zmian FEV₁, wyrażonej w procentach wartości należnej, wynosiło -12,9 punktu procentowego przed rozpoczęciem BPAP i +3,2 punktu procentowego po jego rozpoczęciu (p < 0,0001). Nie wykazano jednak istotnego statystycznie wzrostu średniej FEV₁ ani zmniejszenia częstości hospitalizacji z przyczyn oddechowych. Wyniki badania, opublikowanego 12 października 2026 roku w czasopiśmie „BMJ Open Respiratory Research”, wskazują na możliwy korzystny związek między rozpoczęciem BPAP a dynamiką czynności płuc, ale nie pozwalają na ustalenie zależności przyczynowo-skutkowej.

Cel badania i zaburzenia oddychania podczas snu w mukowiscydozie

Zaburzenia oddychania podczas snu stanowią istotny problem kliniczny u części osób z mukowiscydozą (cystic fibrosis, CF). Mogą obejmować obturacyjny bezdech senny (obstructive sleep apnoea, OSA), utrzymującą się hipoksemię nocną oraz hipowentylację podczas snu. Ich występowanie i nasilenie mogą pozostawać w związku z charakterystyką kliniczną pacjenta, czynnością układu oddechowego i współistniejącymi zaburzeniami.

Autorzy publikacji zwrócili uwagę, że historycznie zaburzenia oddychania podczas snu były stosunkowo rzadko opisywane u dorosłych z mukowiscydozą. Jednak w jednej z wcześniejszych analiz tego zespołu naukowego obturacyjny bezdech senny stwierdzono u około 64% dorosłych osób z mukowiscydozą skierowanych na laboratoryjne badanie polisomnograficzne. U około 17% rozpoznano utrzymującą się hipoksemię nocną, a u około 10% hipowentylację podczas snu.

Warto podkreślić, że przytoczone odsetki pochodziły z wyselekcjonowanej grupy pacjentów kierowanych na polisomnografię i nie mogą być utożsamiane z częstością występowania tych zaburzeń w całej populacji osób z mukowiscydozą. Były one elementem uzasadnienia podjęcia obecnego badania, a nie jego własnymi wynikami.

Zaburzenia oddychania podczas snu mogą być leczone z wykorzystaniem dodatniego ciśnienia w drogach oddechowych (positive airway pressure, PAP). W praktyce klinicznej stosuje się między innymi:

• CPAP (continuous positive airway pressure) – terapię ciągłym dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych, wykorzystywaną przede wszystkim w leczeniu obturacyjnego bezdechu sennego;
• BPAP (bilevel positive airway pressure) – terapię dwupoziomowym dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych, umożliwiającą zastosowanie różnych poziomów ciśnienia podczas wdechu i wydechu.

Potencjalny wpływ tych metod na przebieg choroby oskrzelowo-płucnej w mukowiscydozie nie został dotychczas dostatecznie określony.

Wcześniejsze badania sugerowały, że rozpoczęcie BPAP może wiązać się z korzystnymi zmianami czynności płuc. Dotyczyły one jednak przede wszystkim osób z zaawansowanym upośledzeniem czynności układu oddechowego lub pacjentów hospitalizowanych z powodu ostrego zaostrzenia choroby.

Autorzy wskazali również, że wcześniejsze badania nie dostarczyły przekonujących dowodów na zmniejszenie częstości zaostrzeń płucnych lub poprawę przeżycia w związku z rozpoczęciem BPAP. Jeszcze mniej danych dotyczyło możliwego wpływu CPAP, stosowanego w leczeniu obturacyjnego bezdechu sennego, na przebieg mukowiscydozy.

Główny cel analizy

W pracy zatytułowanej „Positive airway pressure initiation and pulmonary outcomes in persons with cystic fibrosis” badacze ocenili związek między zarejestrowanym rozpoczęciem terapii PAP a dwoma klinicznie istotnymi punktami końcowymi:

• częstością hospitalizacji z przyczyn oddechowych;
• tempem zmian natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV₁), wyrażonej w procentach wartości należnej.

Wyniki analizowano osobno wśród osób, którym wydano urządzenie CPAP, oraz wśród osób, którym wydano urządzenie BPAP.

Badacze chcieli w ten sposób ustalić, czy okres następujący po rozpoczęciu jednej z tych metod charakteryzował się korzystniejszym przebiegiem choroby płuc niż okres bezpośrednio poprzedzający rozpoczęcie terapii.

Autorzy, metodologia i źródła danych

Autorzy i ośrodki naukowe

Publikację przygotowali Nicholas T. Vozoris, Isobel Sharpe, Jenna Sykes, Clodagh M. Ryan, Elizabeth Tullis oraz Anne Stephenson.

Autorzy są związani z ośrodkami naukowymi i medycznymi w Toronto w Kanadzie, w tym:

• University of Toronto Temerty Faculty of Medicine;
• St Michael’s Hospital;
• ICES;
• University Health Network.

Autorem odpowiedzialnym za korespondencję naukową jest Nicholas T. Vozoris, który odpowiadał między innymi za opracowanie koncepcji badania, jego projekt, analizę i interpretację danych oraz przygotowanie manuskryptu.

Badanie zostało sfinansowane z grantu Ontario Ministry of Health. Analizy przeprowadzono z wykorzystaniem infrastruktury ICES, instytucji zajmującej się analizą danych dotyczących funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Autorzy zadeklarowali brak konfliktów interesów.

Praca została zaakceptowana do publikacji 24 września 2026 roku, a opublikowana 12 października 2026 roku w czasopiśmie BMJ Open Respiratory Research.

Projekt badania

Przeprowadzono retrospektywne, populacyjne badanie oparte na połączeniu danych rejestrowych i administracyjnych. Zastosowano schemat self-controlled interval risk study, w którym każdy uczestnik stanowił własną kontrolę.

W tym projekcie nie tworzono osobnej grupy pacjentów nieotrzymujących PAP. Porównywano natomiast wyniki tych samych osób przed zarejestrowanym rozpoczęciem terapii i po nim.

Za datę indeksową przyjmowano datę pierwszego zarejestrowanego otrzymania urządzenia PAP spełniającego kryteria nowej terapii. Następnie analizowano występowanie wybranych zdarzeń klinicznych i wyniki spirometrii w zdefiniowanych okresach przed tą datą oraz po niej.

Taka konstrukcja badania ogranicza wpływ części czynników zakłócających, które pozostają niezmienne w czasie, ponieważ każdy pacjent jest porównywany z samym sobą. Nie eliminuje jednak wpływu zmian stanu klinicznego, współistniejących interwencji terapeutycznych ani innych czynników, których nasilenie mogło różnić się między analizowanymi okresami.

Autorzy uzasadnili wybór schematu wewnątrzosobniczego trudnościami, jakie wiązałyby się z porównywaniem osób otrzymujących PAP z pacjentami nieotrzymującymi takiej terapii. Grupy te mogłyby bowiem istotnie różnić się ciężkością choroby i innymi parametrami klinicznymi.

Źródła danych i okres analizy

Podstawowym źródłem informacji klinicznych był Canadian CF Registry (CCFR), obejmujący dane dotyczące osób z mukowiscydozą pozostających pod opieką akredytowanych kanadyjskich ośrodków leczenia tej choroby.

Rejestr zawiera informacje dotyczące między innymi charakterystyki demograficznej, diagnostyki mukowiscydozy, genotypu CFTR, wskaźnika masy ciała (BMI), wyników badań mikrobiologicznych, farmakoterapii i czynności płuc.

Autorzy wskazali, że odsetek osób odmawiających udziału w Canadian CF Registry szacuje się na mniej niż 1%. Przywołali również wcześniejszą walidację rejestru, w której uzyskano 95-procentową zgodność ocenianych pomiarów klinicznych z dokumentacją medyczną.

Dane rejestrowe połączono z bazami administracyjnymi systemu ochrony zdrowia prowincji Ontario, obejmującymi między innymi informacje o hospitalizacjach, świadczeniach medycznych, wydawaniu urządzeń do terapii PAP, tlenoterapii oraz transplantacjach.

Wśród wykorzystywanych źródeł znajdowały się między innymi:

• Canadian Institute for Health Information Discharge Abstract Database CIHI-DAD;
• Assistive Devices Program (ADP);
• Ontario Health Insurance Plan database;
• National Ambulatory Care Reporting System;
• Canadian Organ Replacement Registry.

Informacje połączono na poziomie indywidualnego uczestnika z wykorzystaniem zakodowanych identyfikatorów. Autorzy podali, że skuteczność probabilistycznego łączenia danych rejestrowych i administracyjnych wyniosła 94%.

W analizie wykorzystano zasoby danych obejmujące okres od 1 stycznia 2004 roku do 31 grudnia 2021 roku. Kwalifikacja nowych użytkowników PAP dotyczyła okresu od 1 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2020 roku.

Co w badaniu oznaczało rozpoczęcie terapii PAP?

Jednym z najważniejszych elementów metodologii było administracyjne ustalenie momentu rozpoczęcia terapii dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych.

Do analizy kwalifikowano osoby z mukowiscydozą, którym zarejestrowano wydanie urządzenia CPAP lub BPAP, pod warunkiem że w ciągu poprzednich pięciu lat nie odnotowano wcześniejszej terapii PAP.

W przypadku BPAP uwzględniano urządzenia stosowane w trybie spontanicznym lub spontaniczno-czasowym.

Wykorzystane bazy danych pozwalały identyfikować otrzymanie urządzenia, ale nie zawierały informacji o rzeczywistej liczbie godzin jego użytkowania, regularności stosowania ani skuteczności kontroli zaburzeń oddychania podczas snu.

Z tego powodu zarejestrowane rozpoczęcie PAP nie powinno być automatycznie utożsamiane z potwierdzonym, systematycznym i skutecznym leczeniem.

Kryteria kwalifikacji i wyłączenia

Do badania włączano osoby z rozpoznaną mukowiscydozą, figurujące w Canadian CF Registry. Nie uwzględniano osób z chorobami związanymi z CFTR, które nie miały rozpoznania mukowiscydozy.

Warunkiem zakwalifikowania było również pozostawanie przy życiu oraz brak transplantacji płuc w analizowanym okresie obserwacji po otrzymaniu PAP. Kryterium to miało zapewnić porównywalny czas, w którym u uczestników mogły wystąpić oceniane zdarzenia.

Wykluczano ponadto:

• osoby, które przeszły transplantację płuc przed datą indeksową;
• osoby korzystające z opieki paliatywnej w roku poprzedzającym datę indeksową.

Autorzy uzasadnili te wyłączenia oczekiwanymi różnicami w rokowaniu, przebiegu choroby oraz dostępności pomiarów klinicznych.

W przypadku analizy zmian FEV₁ wymagano co najmniej jednego dostępnego pomiaru tego parametru w okresie poprzedzającym otrzymanie urządzenia oraz co najmniej jednego pomiaru po jego otrzymaniu.

Oznacza to, że liczebność całej grupy zakwalifikowanej do analizy hospitalizacji nie musi być równoznaczna z liczbą osób, które dostarczyły wystarczające dane do wszystkich analiz spirometrycznych.

Definicja ocenianych punktów końcowych

Jako pierwszy punkt końcowy oceniono częstość hospitalizacji z przyczyn oddechowych. Zdarzenia identyfikowano na podstawie określonych kodów diagnostycznych ICD-10 zapisanych w administracyjnych bazach danych.

Uwzględniono między innymi hospitalizacje związane z:

• mukowiscydozą (E84);
• zakażeniami układu oddechowego (J09-J18);
• przewlekłymi chorobami dolnych dróg oddechowych (J40-J47);
• wybranymi ropnymi i martwiczymi chorobami dolnych dróg oddechowych (J85-J86);
• chorobami opłucnej, w tym odmą opłucnową (J90-J94);
• niewydolnością oddechową (J96).

Autorzy uznali hospitalizację z przyczyn oddechowych za wskaźnik pośredni klinicznie istotnych zaostrzeń choroby oskrzelowo-płucnej w mukowiscydozie.

Nie był to jednak wskaźnik obejmujący wszystkie zaostrzenia choroby. W szczególności mógł nie odzwierciedlać zaostrzeń leczonych ambulatoryjnie, bez hospitalizacji.

Drugim punktem końcowym było tempo zmian FEV₁ wyrażonej w procentach wartości należnej. W analizach wykorzystano dostępne pomiary spirometryczne z poszczególnych okresów obserwacji.

Ocena została przeprowadzona dla podstawowych sześciomiesięcznych okresów przed otrzymaniem urządzenia PAP i po nim, a następnie powtórzona w analizie wrażliwości obejmującej okresy dwunastomiesięczne.

Metody statystyczne i uwzględnione czynniki zakłócające

Do oszacowania ilorazów częstości hospitalizacji (rate ratio, RR) wykorzystano uogólnione liniowe modele mieszane z rozkładem Poissona i logarytmiczną funkcją wiążącą.

Średnie wartości FEV₁ w porównywanych okresach analizowano z zastosowaniem testu t dla prób zależnych.

Tempo zmian FEV₁ oceniano za pomocą segmentowych liniowych modeli mieszanych, z uwzględnieniem indywidualnych efektów losowych dla wyrazu wolnego i nachylenia trendu. Pozwalało to ocenić różnice w oszacowanym tempie zmian parametru przed otrzymaniem urządzenia i po jego otrzymaniu.

W analizach skorygowanych uwzględniono możliwe zmiany leczenia specyficznego dla mukowiscydozy oraz terapii wspomagających pomiędzy okresami obserwacji, w tym:

• stosowanie dornazy alfa;
• stosowanie hipertonicznego roztworu soli;
• przewlekłe stosowanie antybiotyków makrolidowych;
• stosowanie wziewnych glikokortykosteroidów;
• stosowanie doustnych glikokortykosteroidów;
• tlenoterapię.

W analizie zmian FEV₁ dodatkowo uwzględniono liczbę hospitalizacji z przyczyn oddechowych w poszczególnych okresach.

Nie wprowadzono osobnej korekty dotyczącej leczenia modulatorami CFTR. Autorzy uzasadnili to niewielką liczbą pacjentów otrzymujących takie leczenie w analizowanym okresie oraz faktem, że potrójna terapia eleksakaftorem, tezakaftorem i iwakaftorem stała się dostępna w Kanadzie po czerwcu 2021 roku, a więc po zakończeniu kwalifikacji uczestników.

Wszystkie testy statystyczne były dwustronne, a poziom istotności przyjęto jako p < 0,05. Analizy przeprowadzono z wykorzystaniem oprogramowania SAS w wersji 9.4.

Charakterystyka osób otrzymujących CPAP i BPAP

W okresie kwalifikacji od 1 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2020 roku zidentyfikowano 28 osób z mukowiscydozą, którym zarejestrowano nowe wydanie urządzenia CPAP, oraz 44 osoby, którym zarejestrowano nowe wydanie urządzenia BPAP i które spełniały kryteria sześciomiesięcznej obserwacji.

Wszystkie 28 osób z grupy CPAP spełniało również kryteria dwunastomiesięcznej obserwacji bez zgonu lub transplantacji płuc.

W grupie BPAP liczba uczestników spełniających kryteria pełnej dwunastomiesięcznej obserwacji zmniejszyła się z 44 do 32.

Różnice w charakterystyce klinicznej

Osoby otrzymujące CPAP i BPAP istotnie różniły się wyjściową charakterystyką kliniczną, zwłaszcza stopniem upośledzenia czynności płuc i stanem odżywienia.

Dane według tabeli 1 publikacji. Wartości FEV₁ i BMI odnoszą się do najbliższego dostępnego pomiaru przed datą otrzymania urządzenia PAP. Dane mikrobiologiczne dotyczą roku indeksowego oraz dwóch lat poprzedzających ten rok. Średnie obliczono na podstawie dostępnych pomiarów.

Szczególnie duża różnica dotyczyła czynności płuc. W grupie CPAP średnia wyjściowa FEV₁ wynosiła 71,4% wartości należnej, podczas gdy u osób otrzymujących BPAP było to 29,0% wartości należnej.

Podobne różnice dotyczyły wskaźnika masy ciała. Średni BMI w grupie CPAP wynosił 28,2 kg/m², natomiast w grupie BPAP 18,9 kg/m².

W grupie BPAP 65,9% uczestników miało wyjściową FEV₁ poniżej 40% wartości należnej. Dodatkowo u 38,6% uczestników tej grupy odnotowano BMI poniżej 18,5 kg/m².

Brakujące pomiary i interpretacja średnich

Ważnym elementem oceny danych jest niekompletność części pomiarów wyjściowych. W tabeli charakterystyki uczestników odnotowano brak danych dotyczących FEV₁ u 22,7% osób w grupie BPAP. Taki sam odsetek brakujących danych dotyczył BMI.

Oznacza to, że przedstawione średnie wartości tych parametrów nie były obliczone na podstawie kompletnych danych wszystkich 44 osób zakwalifikowanych do grupy BPAP.

Co więcej, do analizy dynamiki FEV₁ wymagano co najmniej jednego pomiaru przed otrzymaniem PAP i jednego po nim. Nie należy więc automatycznie przyjmować, że wszyscy uczestnicy uwzględnieni w analizach hospitalizacji dostarczyli również komplet danych wymaganych do modelowania przebiegu czynności płuc.

Publikacja nie podaje w głównych tabelach pełnej odrębnej liczebności wszystkich podzbiorów analitycznych wykorzystywanych w modelach dynamiki FEV₁.

Znaczenie różnic między grupami

Badacze wskazali, że osoby otrzymujące BPAP mogły częściej doświadczać bardziej złożonych i cięższych zaburzeń oddychania podczas snu, takich jak hipowentylacja lub obturacyjny bezdech senny współistniejący z utrzymującą się hipoksemią.

Hipotezę tę uzasadniała między innymi znacznie niższa wyjściowa FEV₁ w grupie BPAP.

Nie można jednak bezpośrednio potwierdzić takiego wyjaśnienia, ponieważ analizowane bazy danych nie zawierały szczegółowych wyników badań polisomnograficznych, które stanowiły podstawę indywidualnej kwalifikacji do leczenia.

Zmiany FEV1 w obserwacji sześciomiesięcznej i dwunastomiesięcznej

Analiza sześciomiesięczna: istotna zmiana tempa zmian FEV1 w grupie BPAP

Najważniejszy wynik badania dotyczył porównania oszacowanego tempa zmian FEV₁ przed otrzymaniem BPAP oraz po jego otrzymaniu.

W analizie skorygowanej roczne tempo zmian FEV₁, wyrażonej w procentach wartości należnej, oszacowano w okresie sześciu miesięcy poprzedzających otrzymanie BPAP na -12,9 punktu procentowego na rok (95% CI: od -17,3 do -8,4).

W analogicznym sześciomiesięcznym okresie po otrzymaniu urządzenia oszacowane tempo zmian wynosiło +3,2 punktu procentowego na rok (95% CI: od -5,9 do +12,2).

Różnica między oszacowanymi trendami była istotna statystycznie (p < 0,0001).

Oznacza to, że w okresie poprzedzającym otrzymanie BPAP obserwowano w analizowanej grupie wyraźnie niekorzystny przebieg zmian FEV₁. Po zarejestrowanym rozpoczęciu terapii oszacowany trend stał się korzystniejszy.

Należy jednak podkreślić, że przedstawione wartości są rocznymi tempami zmian wyznaczonymi statystycznie na podstawie danych z sześciomiesięcznych okresów obserwacji. Nie są one bezpośrednio zmierzonymi zmianami FEV₁ po pełnym roku terapii.

Nie można również wnioskować, że u każdego pacjenta po otrzymaniu BPAP nastąpił wzrost FEV₁. Analiza dotyczyła oszacowanej dynamiki parametru w badanej grupie.

Wyniki w grupie CPAP

Wśród osób, którym wydano urządzenie CPAP, nie stwierdzono analogicznej istotnej statystycznie zmiany tempa zmian FEV₁.

W analizie skorygowanej oszacowane roczne tempo zmian wynosiło:

• +0,2 punktu procentowego na rok przed otrzymaniem CPAP (95% CI: od -5,7 do +6,1);
• +2,4 punktu procentowego na rok po otrzymaniu CPAP (95% CI: od -9,2 do +14,1).

Różnica między tymi wartościami nie była istotna statystycznie (p = 0,45).

Wynik ten oznacza brak potwierdzenia istotnej różnicy dynamiki FEV₁ w analizowanej próbie. Nie stanowi natomiast dowodu, że CPAP jest nieskuteczny w leczeniu obturacyjnego bezdechu sennego lub innych właściwych wskazań klinicznych.

Pełne zestawienie dynamiki FEV1

Dane z tabeli 3 publikacji. Wartości przedstawiają oszacowane roczne tempo zmian FEV₁ wyrażonej w procentach wartości należnej, w punktach procentowych na rok. Wartości p dotyczą różnicy między oszacowanymi trendami przed otrzymaniem urządzenia PAP i po jego otrzymaniu. Wyniki pochodzą z analiz skorygowanych.

Istotna zmiana tempa FEV1 nie oznacza istotnego wzrostu średniej FEV1

Interpretując wyniki, należy konsekwentnie rozróżniać zmianę oszacowanego tempa zmian FEV₁ od zmiany średniej wartości FEV₁.

W podstawowej analizie sześciomiesięcznej w grupie BPAP średnia FEV₁ wynosiła:

• 28,5% wartości należnej w okresie przed otrzymaniem urządzenia;
• 28,1% wartości należnej w okresie po otrzymaniu urządzenia.

Różnica między średnimi nie była istotna statystycznie (p = 0,63).

Podobnie w grupie CPAP średnia FEV₁ wynosiła odpowiednio 69,7% i 70,8% wartości należnej (p = 0,42). Również w tej grupie nie wykazano istotnej statystycznie różnicy średnich wartości pomiędzy porównywanymi okresami.

Porównanie średnich FEV₁ w sześciomiesięcznych okresach obserwacji, na podstawie tabeli 3 publikacji.

Istotność statystyczna wykazana w grupie BPAP dotyczyła zatem różnicy w modelowanym tempie zmian czynności płuc, a nie istotnego wzrostu średniej FEV₁ po otrzymaniu urządzenia.

Co więcej, 95-procentowy przedział ufności dla oszacowanego tempa zmian FEV₁ po otrzymaniu BPAP obejmował zero. Oznacza to, że wynik należy interpretować przede wszystkim jako istotną różnicę między trendem przed otrzymaniem urządzenia a trendem po jego otrzymaniu, bez traktowania dodatniego oszacowania punktowego jako samodzielnego dowodu wzrostu FEV₁.

Analiza wrażliwości: wyniki w okresach dwunastomiesięcznych

Autorzy przeprowadzili dodatkową analizę wrażliwości, w której zamiast podstawowych okresów sześciomiesięcznych uwzględniono okresy dwunastu miesięcy przed otrzymaniem PAP i dwunastu miesięcy po jego otrzymaniu.

W grupie BPAP kryteria pełnej dwunastomiesięcznej obserwacji spełniały 32 osoby, wobec 44 uczestników analizowanych w sześciomiesięcznym okresie obserwacji. W grupie CPAP liczba uczestników wynosiła 28 w obu analizach.

W przypadku BPAP oszacowane roczne tempo zmian FEV₁ wynosiło:

• -3,3 punktu procentowego na rok przed otrzymaniem urządzenia (95% CI: od -5,7 do -1,0);
• -0,9 punktu procentowego na rok po otrzymaniu urządzenia (95% CI: od -5,3 do +3,4).

Różnica między oszacowanymi trendami pozostawała istotna statystycznie (p = 0,02), ale była wyraźnie mniejsza niż w analizie sześciomiesięcznej.

W przeciwieństwie do analizy sześciomiesięcznej oszacowane tempo zmian FEV₁ po otrzymaniu BPAP w analizie dwunastomiesięcznej pozostawało ujemne. Oszacowanie punktowe sugerowało więc wolniejsze pogarszanie się czynności płuc, a nie utrzymujący się wzrost FEV₁.

Autorzy zwrócili uwagę, że korzystna różnica związana z otrzymaniem BPAP była najbardziej widoczna w krótszym okresie obserwacji, a jej wielkość malała w analizie obejmującej dłuższy czas.

Należy przy tym uwzględnić, że analizowane okresy różniły się nie tylko długością obserwacji, ale również liczebnością kwalifikujących się uczestników. Samo zmniejszenie wielkości oszacowanego efektu nie pozwala więc dokładnie określić mechanizmu ani czasu utrzymywania się potencjalnych korzyści.

W grupie CPAP także w analizie dwunastomiesięcznej nie uzyskano istotnej statystycznie różnicy tempa zmian FEV₁. Oszacowane wartości wynosiły +1,2 punktu procentowego przed otrzymaniem urządzenia i +0,4 punktu procentowego po jego otrzymaniu (p = 0,54).

Hospitalizacje z przyczyn oddechowych

Drugim zasadniczym punktem końcowym była częstość hospitalizacji związanych z chorobami układu oddechowego.

W analizie sześciomiesięcznej u osób otrzymujących BPAP oszacowanie punktowe sugerowało niższą częstość hospitalizacji w okresie po otrzymaniu urządzenia niż w okresie bezpośrednio poprzedzającym.

Skorygowany iloraz częstości hospitalizacji wynosił RR = 0,76, przy 95-procentowym przedziale ufności od 0,53 do 1,08 i p = 0,13.

Wartość RR poniżej 1 wskazywała na niższe oszacowanie punktowe częstości hospitalizacji po otrzymaniu BPAP. Ponieważ przedział ufności obejmował 1, a wartość p przekraczała przyjęty próg istotności statystycznej, nie można jednak uznać tego wyniku za potwierdzenie rzeczywistego zmniejszenia częstości hospitalizacji.

Podobnie w grupie CPAP nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy częstości hospitalizacji. Skorygowany RR wynosił 0,97, przy 95-procentowym przedziale ufności od 0,56 do 1,69 i p = 0,92.

Pełne zestawienie wyników dotyczących hospitalizacji

Wyniki analiz skorygowanych według tabeli 2 publikacji. RR oznacza iloraz częstości hospitalizacji w okresie po otrzymaniu urządzenia PAP względem okresu przed jego otrzymaniem. Żadna z przedstawionych różnic nie osiągnęła istotności statystycznej.

Brak istotnej statystycznie różnicy w analizie dwunastomiesięcznej

W analizie wrażliwości obejmującej okresy dwunastomiesięczne skorygowany RR dla grupy BPAP wynosił 0,87 (95% CI: 0,60-1,25; p = 0,45).

W grupie CPAP skorygowany RR wynosił 0,71 (95% CI: 0,31-1,63; p = 0,42).

Również te wyniki nie pozwoliły na wykazanie istotnego statystycznie zmniejszenia częstości hospitalizacji z przyczyn oddechowych.

Autorzy zauważyli, że mała liczebność obu grup mogła ograniczać moc statystyczną badania, a tym samym zdolność do wykrycia ewentualnych różnic. Nie można jednak traktować niewystarczającej mocy statystycznej jako potwierdzenia istnienia korzyści, których nie wykazano.

Ostrożność jest tym bardziej uzasadniona, że liczba hospitalizacji była jedynie pośrednim wskaźnikiem ciężkich zaostrzeń choroby. Analiza nie obejmowała pełnego spektrum epizodów pogorszenia klinicznego leczonych poza szpitalem.

Znaczenie kliniczne, ograniczenia badania i wnioski autorów

Potencjalne mechanizmy wpływu PAP na czynność płuc

W dyskusji autorzy przedstawili kilka potencjalnych mechanizmów, poprzez które terapia dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych mogłaby wpływać na czynność układu oddechowego u osób z mukowiscydozą.

Wśród rozważanych mechanizmów wymieniono:

• utrzymywanie drożności dolnych dróg oddechowych dzięki dodatniemu ciśnieniu;
• ograniczanie zapadania się pęcherzyków płucnych;
• potencjalne wspomaganie oczyszczania dróg oddechowych z wydzieliny dzięki dostarczaniu powietrza pod dodatnim ciśnieniem, przy odpowiednim nawilżaniu;
• zmniejszenie hipoksemii i hiperkapnii;
• ograniczenie zmęczenia mięśni oddechowych.

Mechanizmy te zostały przedstawione jako biologicznie prawdopodobne wyjaśnienia potencjalnych korzyści, a nie jako wyniki bezpośrednio potwierdzone w omawianym badaniu.

W analizie nie oceniano bowiem zmian utlenowania krwi, retencji dwutlenku węgla, parametrów wentylacyjnych podczas snu ani rzeczywistej skuteczności eliminowania poszczególnych zaburzeń oddychania podczas snu w związku z zastosowaniem PAP.

Dlaczego obserwacje dotyczące CPAP i BPAP mogły się różnić?

Zdaniem autorów odmienne wyniki w grupach CPAP i BPAP mogły być związane z wyraźnie różną charakterystyką kliniczną osób otrzymujących te urządzenia.

CPAP jest zwykle wykorzystywany w leczeniu obturacyjnego bezdechu sennego, natomiast BPAP może być stosowany w przypadku bardziej złożonych zaburzeń oddychania podczas snu, obejmujących również hipowentylację i utrzymujące się zaburzenia wymiany gazowej.

W analizowanej populacji osoby otrzymujące BPAP miały znacznie bardziej zaawansowane upośledzenie czynności płuc. Mogły zatem potencjalnie odnosić większe korzyści z leczenia zaburzeń wentylacji.

Takie wyjaśnienie pozostaje jednak hipotezą autorów. Wykorzystane dane nie pozwalały potwierdzić dokładnych wskazań do wydania urządzenia ani ustalić, czy i w jakim stopniu stosowana terapia korygowała nocne zaburzenia oddychania.

Nie można również rozstrzygnąć, jaka część zaobserwowanej zmiany tempa FEV₁ wiązała się z otrzymaniem BPAP, a jaka z równolegle prowadzonego leczenia, przebiegu zaostrzeń lub innych czynników zmieniających się w czasie.

Jak wyniki odnoszą się do wcześniejszych badań?

W dyskusji autorzy zestawili swoje obserwacje z ograniczoną liczbą wcześniej opublikowanych badań dotyczących zastosowania BPAP w mukowiscydozie.

Przywołali między innymi randomizowane badanie Dwyera i współpracowników, obejmujące 40 dorosłych osób z mukowiscydozą i umiarkowanym lub ciężkim upośledzeniem czynności płuc, hospitalizowanych z powodu ostrego zaostrzenia.

W tamtym badaniu zastosowanie BPAP jako uzupełnienia standardowego postępowania wiązało się z istotnie większą poprawą FEV₁ pomiędzy przyjęciem a wypisem ze szpitala. Nie stwierdzono jednak istotnej różnicy dziennego tempa poprawy FEV₁ podczas hospitalizacji.

Autorzy obecnej publikacji wskazali również na dwa wcześniejsze retrospektywne badania obserwacyjne obejmujące osoby z mukowiscydozą i znacznym upośledzeniem czynności płuc. Ich wyniki dotyczące poprawy dynamiki FEV₁ po rozpoczęciu BPAP były niejednoznaczne.

W jednym z tych badań sugerowano, że ewentualne korzyści związane z rozpoczęciem BPAP mogą zmniejszać się z upływem czasu. Jest to obserwacja zgodna z kierunkiem wyników przedstawionych w obecnej analizie wrażliwości.

Powyższe informacje stanowią omówienie wcześniejszej literatury przywołanej przez autorów analizowanej publikacji, a nie niezależną ocenę tych badań w ramach niniejszego opracowania.

Najważniejsze ograniczenia metodologiczne

Regresja do średniej i moment rozpoczęcia BPAP

Jednym z najważniejszych ograniczeń interpretacyjnych jest możliwość związku między gwałtownym pogarszaniem się czynności płuc a momentem rozpoczęcia BPAP.

Pacjent, u którego dochodzi do wyraźnego spadku FEV₁ lub pogorszenia stanu oddechowego, może zostać zakwalifikowany do dodatkowego wspomagania oddychania właśnie w okresie największego nasilenia problemów klinicznych.

Jeżeli następnie jego stan częściowo się stabilizuje, obserwowana różnica między trendem przed otrzymaniem urządzenia a trendem po jego otrzymaniu nie musi w całości wynikać z samej terapii PAP.

Autorzy przyznali, że taki mechanizm mógł częściowo wpływać na uzyskane wyniki. Jednocześnie wskazali, że zastosowane modele statystyczne, uwzględniające zmienność indywidualnych trajektorii FEV₁, ograniczały podatność analizy na obserwacje skrajne i regresję do średniej.

Argument ten wzmacnia wiarygodność analizy statystycznej, ale nie zastępuje randomizacji ani bezpośredniego pomiaru rzeczywistego stosowania BPAP.

Znaczenie wyników w erze modulatorów CFTR

Istotnym elementem interpretacji jest okres, z którego pochodzą dane. Uczestników kwalifikowano do końca 2020 roku, a więc przed udostępnieniem w Kanadzie potrójnej terapii eleksakaftorem, tezakaftorem i iwakaftorem.

Autorzy zwrócili uwagę, że stosowanie wysoce skutecznych modulatorów CFTR może wiązać się ze zwiększeniem masy ciała i BMI. Takie zmiany mogą wpływać na charakterystykę zaburzeń oddychania podczas snu, w tym potencjalnie na występowanie hipowentylacji związanej z otyłością.

Jednocześnie osoby otrzymujące BPAP w omawianym badaniu charakteryzowały się na ogół niskim BMI oraz znacznym upośledzeniem czynności płuc.

Nie wiadomo zatem, czy podobne zależności występowałyby u pacjentów o odmiennej charakterystyce klinicznej, szczególnie u osób leczonych wysoce skutecznymi modulatorami CFTR, z lepiej zachowaną czynnością płuc lub wyższym BMI.

Nie można także automatycznie przenosić wyników na osoby otrzymujące BPAP wyłącznie z powodu hipowentylacji związanej z otyłością, ponieważ taki fenotyp kliniczny nie był bezpośrednio scharakteryzowany w analizie.

W praktyce klinicznej

Badanie dostarcza danych wskazujących na możliwy korzystny związek pomiędzy zarejestrowanym rozpoczęciem BPAP a dynamiką czynności płuc u wybranych osób z mukowiscydozą.

Różnica między oszacowanym tempem zmian FEV₁ przed otrzymaniem urządzenia a tempem zmian po jego otrzymaniu była szczególnie wyraźna w sześciomiesięcznych okresach obserwacji. Utrzymywała istotność statystyczną także w analizie wrażliwości obejmującej okresy dwunastomiesięczne, choć jej wielkość była mniejsza.

Nie wykazano jednak istotnego wzrostu średniej wartości FEV₁. Nie stwierdzono również istotnego statystycznie zmniejszenia częstości hospitalizacji z przyczyn oddechowych.

W grupie CPAP nie odnotowano istotnej statystycznie zmiany tempa FEV₁. Wynik ten nie oznacza jednak braku skuteczności CPAP w leczeniu obturacyjnego bezdechu sennego, ponieważ badanie nie oceniało bezpośrednio stopnia kontroli tego zaburzenia ani rzeczywistego stosowania urządzeń.

Wyniki nie pozwalają także uznać BPAP za metodę skuteczniejszą od CPAP. Obie grupy różniły się istotnie pod względem wyjściowego stanu klinicznego, a projekt badania nie zakładał bezpośredniego porównania tych metod.

W praktyce klinicznej omawiana publikacja nie stanowi podstawy do rutynowego rozpoczynania BPAP wyłącznie w celu uzyskania poprawy FEV₁.

Może natomiast stanowić argument za dalszym badaniem znaczenia rozpoznawania i odpowiedniego leczenia zaburzeń oddychania podczas snu u osób z mukowiscydozą, szczególnie z zaawansowanym upośledzeniem czynności płuc.

Istotne pozostaje przy tym rozróżnienie wskazań do zastosowania CPAP i BPAP oraz obiektywna ocena skuteczności terapii w odniesieniu do zaburzeń, z powodu których została wdrożona.

Wnioski autorów

Autorzy stwierdzili, że u osób z mukowiscydozą, którym zarejestrowano nowe wydanie urządzenia BPAP, obserwowano istotną statystycznie poprawę oszacowanej trajektorii FEV₁ w porównaniu z okresem poprzedzającym otrzymanie urządzenia.

Zależność tę stwierdzono zarówno w analizie sześciomiesięcznej, jak i w analizie wrażliwości obejmującej okresy dwunastomiesięczne.

Towarzyszyły jej oszacowania punktowe sugerujące niższą częstość hospitalizacji z przyczyn oddechowych, jednak różnice nie osiągnęły istotności statystycznej.

Nie stwierdzono analogicznej, istotnej statystycznie poprawy dynamiki FEV₁ w grupie CPAP.

Zdaniem autorów wyniki sugerują, że leczenie zaburzeń oddychania podczas snu za pomocą PAP może mieć potencjalne znaczenie dla przebiegu choroby płuc u wybranych osób z mukowiscydozą.

Badacze podkreślili jednak konieczność potwierdzenia tych obserwacji w większych populacjach i w analizach uwzględniających dodatkowe czynniki zakłócające.

Szczególnie ważne będzie ustalenie, czy obserwowane zależności utrzymują się po uwzględnieniu rzeczywistego stosowania urządzeń, dokładnych wskazań do terapii, skuteczności kontroli zaburzeń oddychania podczas snu oraz współczesnych metod leczenia mukowiscydozy.

26 października 2026, 18:30 · za 12 dniUprawnienia i obowiązki pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawnościFundacja Oddech Życia zaprasza na bezpłatny webinar „Uprawnienia i obowiązki pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności”, który odbędzie się w poniedziałek, 26 października 2026 roku, o godzinie 18:30. Spotkanie poprowadzi Magdalena…Sprawdź szczegóły →

📅 Zapisz w kalendarzu:Google·Outlook·Apple / inne