Donosowe przeciwciało IgG przeciwko alergenowi bylicy – krok ku terapii personalizowanej w alergii
Nowa strategia w leczeniu kataru siennego
Około 40% populacji Europy cierpi na alergię na pyłki roślin, co prowadzi rocznie do utraty nawet 100 milionów dni pracy i nauki. Częstość występowania kataru siennego gwałtownie wzrasta od dekad i wszystko wskazuje na to, że trend ten się utrzyma. Tak szybkie zmiany nie mogą być wyjaśnione wyłącznie przez czynniki genetyczne i zdrowotne – duże znaczenie mają również poprawa higieny, powszechne stosowanie antybiotyków i środków antyseptycznych, zmiany stylu życia i diety, zanieczyszczenie środowiska oraz kryzys klimatyczny.
Obecnie jednak pojawiła się nadzieja dla pacjentów. W ramach badania typu proof-of-principle naukowcy opracowali przeciwciało pochodzące od myszy, które po aplikacji do wnętrza nosa zapobiega wystąpieniu objawów kataru siennego i astmy u zwierząt uczulonych na pyłek bylicy. Bylica pospolita to najczęstszy alergen pyłkowy w Azji Środkowej i części Europy – uczulonych na nią jest od 10 do 15% osób z katarem siennym.
– Po raz pierwszy monoklonalne przeciwciało zaprojektowane w celu zablokowania konkretnego alergenu pyłkowego zostało dostarczone bezpośrednio do nosa i wykazało skuteczność w zapobieganiu objawom alergii zarówno w górnych, jak i dolnych drogach oddechowych – wyjaśnia prof. Kaissar Tabynov, dyrektor Międzynarodowego Centrum Wakcynologii na Kazachskim Narodowym Uniwersytecie Rolniczo-Badawczym (KazNARU) w Ałmaty, główny autor badania.
W przyszłości podobne przeciwciała mogą być opracowane także dla innych głównych alergenów pyłkowych, takich jak ambrozja czy trawy. Otwiera to drzwi do nowej generacji terapii alergii – szybkodziałających, beziniekcyjnych i dostosowanych do indywidualnych wrażliwości pacjenta.
Nowa strategia – „molekularna tarcza”
Tradycyjną metodą leczenia alergii jest swoista immunoterapia alergenowa – pacjenci są stopniowo eksponowani na coraz większe dawki alergenu, aż do osiągnięcia tolerancji. Jednak metoda ta nie działa u wszystkich chorych. W ostatnich dekadach coraz większe znaczenie zdobywa terapia przeciwciałami monoklonalnymi specyficznymi dla alergenu.
W tej terapii inżynierowie biomedyczni projektują przeciwciała klasy IgG, które rozpoznają konkretny alergen i go neutralizują lub wiążą się ogólnie z przeciwciałami IgE. W obu przypadkach dochodzi do przerwania kaskady reakcji alergicznej. Do tej pory minusem tej metody było konieczne dożylne podanie przeciwciał – aż do teraz.
– Nasza metoda działa natychmiastowo i miejscowo, w błonie śluzowej nosa, neutralizując alergen już przy kontakcie. Ta „molekularna tarcza” nie tylko zapobiega aktywacji przeciwciał IgE, ale może również ograniczać stan zapalny poprzez inne mechanizmy, jak uspokajanie reakcji komórek układu odpornościowego czy aktywację szlaków regulatorowych – dodaje prof. Tabynov.
Aby uzyskać przeciwciała, myszom wstrzyknięto pyłek bylicy, stymulując ich układ odpornościowy do odpowiedzi. Następnie gryzonie zostały humanitarnie uśmiercone, a z ich śledzion wyizolowano białe krwinki. Procedura została zatwierdzona przez lokalną komisję etyki ds. zwierząt działającą przy Ministerstwie Zdrowia Kazachstanu.
Wyizolowane leukocyty połączono z laboratoryjnymi komórkami nowotworowymi myszy z szpiczakiem mnogim. Powstało pięć linii komórek hybrydowych (hybrydom), z których każda wydzielała jeden typ (monoklonalnego) przeciwciała przeciwko bylicy. Testy diagnostyczne wykazały, że najsilniejsze przeciwciało produkowała linia XA19 – to ono zostało wybrane do dalszych badań.
Skuteczność w redukcji objawów alergii
Aby ocenić skuteczność terapii, oczyszczone przeciwciała XA19 podano donosowo pięciu uczulonym na pyłek bylicy myszom. Kolejne pięć uczulonych gryzoni otrzymało placebo, a pięć następnych stanowiło grupę kontrolną negatywną (nieuczulaną i nieleczoną).
Trzy tygodnie później wszystkie zwierzęta trzykrotnie wystawiono na działanie aerozolu z pyłkiem bylicy oraz podano im dodatkową dawkę alergenu bezpośrednio do nosa.
Wyniki wykazały, że myszy otrzymujące przeciwciało XA19 miały istotnie łagodniejsze objawy alergii: słabszą reakcję obrzękową małżowiny usznej (typowy test alergiczny u gryzoni), rzadsze pocieranie nosa (oznaka mniejszego podrażnienia dróg oddechowych), zachowaną pojemność płuc oraz mniejsze zapalenie błon śluzowych nosa. W płucach stwierdzono również niższe stężenie cytokin prozapalnych.
Naukowcy uznali, że przeciwciało monoklonalne z linii XA19 skutecznie blokuje reakcję alergiczną na pyłek bylicy zależną od przeciwciał IgE – przynajmniej u myszy.
– Zanim rozpoczniemy badania kliniczne u ludzi, konieczna będzie humanizacja przeciwciała, czyli przystosowanie go do układu odpornościowego człowieka, oraz przeprowadzenie dodatkowych badań przedklinicznych oceniających bezpieczeństwo i skuteczność – wyjaśnia prof. Tabynov.
– Jeśli te etapy zakończą się sukcesem i uzyskamy odpowiednie wsparcie, możliwe będzie rozpoczęcie badań klinicznych za dwa do trzech lat. Wejście na rynek mogłoby nastąpić w ciągu pięciu do siedmiu lat. Już teraz planujemy skalowanie produkcji i przygotowujemy się do kolejnych faz.
Źródło: Frontiers in Immunology
