Semaglutyd i tirzepatyd u dorosłych z CFRD w mukowiscydozie: badacze obserwowali poprawę czynności płuc

U dorosłych osób z cukrzycą związaną z mukowiscydozą (CFRD) leczonych agonistami receptora GLP-1 mediana czynności płuc poprawiła się w ciągu 6 miesięcy, a większe zmniejszenie BMI oraz osiągnięcie dawki terapeutycznej wiązały się z większym wzrostem FEV1. Takie wyniki przedstawili naukowcy z University of Texas Southwestern Medical Center w pracy opublikowanej 2 września 2026 roku w czasopiśmie Respiratory Medicine. Badanie miało jednak charakter retrospektywny, eksploracyjny i niekontrolowany, dlatego wykazane zależności nie dowodzą, że terapia GLP-1 bezpośrednio poprawia czynność płuc.

Dlaczego badano agonistów GLP-1 u osób z CFRD?

Autorzy pracy zwracają uwagę, że w erze modulatorów CFTR u osób z mukowiscydozą coraz częściej rozpoznawane są otyłość i zaburzenia kardiometaboliczne. Jednocześnie pojawiają się dane sugerujące, że terapie oddziałujące na receptor GLP-1 mogą mieć znaczenie nie tylko dla parametrów metabolicznych, ale również dla fizjologii układu oddechowego.

Nie było jednak jasne, od czego może zależeć odpowiedź płucna obserwowana po rozpoczęciu takiego leczenia. Autorzy postawili hipotezę, że poprawa czynności płuc może być związana zarówno z odpowiedzią metaboliczną, w tym zmianą masy ciała, jak i z intensywnością leczenia.

Badanie skoncentrowano na dorosłych z cukrzycą związaną z mukowiscydozą, czyli CFRD. Analizowano osoby leczone semaglutydem albo tirzepatydem. Warto przy tym zaznaczyć, że tirzepatyd jest podwójnym agonistą receptorów GIP i GLP-1, chociaż w publikacji analizowane terapie omawiane są zbiorczo w kontekście leczenia agonistami receptora GLP-1.

Autorzy, ośrodek i konstrukcja badania

Autorami publikacji byli Sasan Mirfakhraee, Marconi Abreu, Akruti Singh, Gregory A. Ratti, James D. Finklea, Raksha Jain oraz Jessica Abramowitz. Badacze reprezentowali dwa zespoły University of Texas Southwestern Medical Center: Division of Endocrinology and Metabolism oraz Division of Pulmonary and Critical Care Medicine.

Praca została opublikowana w czasopiśmie naukowym Respiratory Medicine. Badanie miało charakter retrospektywnego badania kohortowego i obejmowało pacjentów pozostających pod opieką UTSW Adult Cystic Fibrosis Center. Analizowany okres obejmował dane od października 2019 roku do kwietnia 2026 roku.

Do kohorty włączono 23 dorosłe osoby z CFRD. Mediana wieku wynosiła 38 lat, a 61% uczestników stanowiły kobiety. Semaglutyd otrzymywało 12 osób, natomiast tirzepatyd 11 osób. Według graphical abstract 14 pacjentów osiągnęło dawkę terapeutyczną określoną przez badaczy, podczas gdy 9 pozostawało na etapie zwiększania dawki.

Kryteria przedstawione w materiale graficznym obejmowały stosowanie semaglutydu lub tirzepatydu przez co najmniej 6 miesięcy, dostępność badań czynnościowych płuc w zdefiniowanych oknach czasowych przed leczeniem i po 6 miesiącach oraz stosowanie terapii modulatorem CFTR przez co najmniej 2 lata.

Zmiany FEV1 i BMI po 6 miesiącach

Najważniejszym ocenianym wynikiem była zmiana FEV1 wyrażonego jako procent wartości należnej. W materiale graficznym autorzy podali, że mediana ppFEV1 zwiększyła się z 72% wartości należnej do 79% po 6 miesiącach leczenia.

Jednocześnie mediana wewnątrzosobniczej zmiany wyniosła +6,0 punktu procentowego, przy rozstępie międzykwartylowym 3,5-10,0 punktu procentowego. Wartości tych nie należy traktować jako matematycznie równoważnych, ponieważ różnica pomiędzy medianami całej grupy oraz mediana indywidualnych zmian u poszczególnych uczestników są odrębnymi miarami statystycznymi.

W tym samym czasie mediana BMI zmniejszyła się z 27,2 do 24,8 kg/m².

W części „Highlights” publikacji autorzy podkreślili również, że odpowiedź płucna była zróżnicowana pomiędzy poszczególnymi uczestnikami, jednak u większości obserwowano stabilne lub poprawione FEV1 podczas terapii.

Jakie czynniki wiązały się z poprawą FEV1?

Autorzy przeprowadzili eksploracyjne analizy regresji liniowej, aby określić, jakie czynniki mogą być związane ze zmianą czynności płuc. Szczególną uwagę zwrócono na zmianę BMI oraz intensywność leczenia.

Zmniejszenie BMI

Większy spadek BMI był związany z większą poprawą FEV1. W przedstawionej analizie współczynnik regresji wynosił β = -2,08 na zmianę BMI o 1 kg/m², z 95% przedziałem ufności od -3,15 do -1,01 oraz wartością p = 0,001.

Ujemny znak współczynnika wynika ze sposobu zapisania zmiany BMI: spadek BMI ma wartość ujemną, dlatego większemu zmniejszeniu BMI odpowiadała większa dodatnia zmiana FEV1.

Osiągnięcie dawki terapeutycznej

Drugim istotnym czynnikiem było osiągnięcie dawki terapeutycznej agonisty GLP-1. U osób leczonych dawką terapeutyczną poprawa FEV1 była średnio o 6,23 punktu procentowego większa niż w analizowanej grupie odniesienia. 95% przedział ufności wynosił od 2,24 do 10,23 punktu procentowego, a wartość p = 0,004.

Co szczególnie interesujące, związek pomiędzy osiągnięciem dawki terapeutycznej a poprawą FEV1 pozostawał widoczny po uwzględnieniu zmiany BMI. W wieloczynnikowym modelu obejmującym zmianę BMI i intensywność dawkowania obie zależności pozostawały obecne.

Jak interpretować wyniki?

Jednym z najważniejszych elementów publikacji jest obserwacja, że związek pomiędzy dawką terapeutyczną a zmianą FEV1 nie zanikał po statystycznym uwzględnieniu zmniejszenia BMI. Autorzy wskazują więc, że utrata masy ciała może nie wyjaśniać całej obserwowanej zależności.

Nie oznacza to jednak udowodnienia niezależnego, bezpośredniego działania agonistów GLP-1 na płuca. Do takiego wniosku konieczne byłyby badania pozwalające znacznie skuteczniej kontrolować czynniki zakłócające, najlepiej badania prospektywne z odpowiednią grupą porównawczą.

Sami autorzy określają analizę jako eksploracyjną i niekontrolowaną. Przy liczebności wynoszącej zaledwie 23 uczestników wyniki powinny być zatem traktowane przede wszystkim jako sygnał uzasadniający dalsze badania, a nie dowód skuteczności pulmonologicznej tej klasy leków.

Znaczenie dla praktyki klinicznej i dalszych badań

Wyniki są interesujące przede wszystkim dlatego, że dotyczą przecięcia dwóch obszarów coraz istotniejszych w opiece nad dorosłymi z mukowiscydozą: zaburzeń metabolicznych oraz czynności układu oddechowego. W analizowanej kohorcie poprawa ppFEV1 współwystępowała zarówno ze zmniejszeniem BMI, jak i z osiągnięciem pełniejszej intensywności leczenia.

Autorzy interpretują uzyskane dane jako podstawę do dalszego badania agonistów GLP-1 jako potencjalnej strategii mogącej równocześnie wpływać na zdrowie metaboliczne i parametry pulmonologiczne osób z mukowiscydozą.

Istotną kwestią interpretacyjną pozostaje także heterogeniczność odpowiedzi. Chociaż większość uczestników miała stabilne lub poprawione FEV1, badacze nie przedstawiają w dostępnym abstrakcie pełnej charakterystyki czynników mogących różnicować odpowiedź na leczenie. Potrzebne są więc większe badania umożliwiające identyfikację fenotypów pacjentów, którzy potencjalnie odnoszą największą korzyść.

Dostępny materiał obejmuje abstrakt publikacji oraz graphical abstract. Pełny tekst artykułu nie był dostępny w przekazanym materiale, dlatego opracowanie nie rozszerza wyników o dane, których autorzy nie przedstawili w tych źródłach.