ERS Congress 2026: Bakterie w kurzu z sal lekcyjnych związane z niższymi wartościami FVC, FEV₁ i PEF u dzieci

W europejskiej analizie obejmującej 4739 dzieci z 294 sal lekcyjnych wyższe poziomy bakterii z rodzajów Streptomyces i Mycobacterium, oznaczanych metodą qPCR w kurzu szkolnym, były związane z nieznacznie niższymi wartościami wybranych parametrów spirometrycznych. Wyższy poziom Streptomyces wiązał się z niższą natężoną pojemnością życiową (FVC), natomiast wyższy poziom Mycobacterium spp. z niższymi wartościami FEV₁ i PEF. Wyniki obserwacyjnego badania wykorzystującego dane projektu SINPHONIE przedstawiono podczas European Respiratory Society (ERS) Congress 2026 w Barcelonie. Badanie wskazuje na związek statystyczny, ale nie pozwala wykazać zależności przyczynowo-skutkowej między obecnością tych bakterii w kurzu a czynnością płuc dzieci.

W artykule:

• Dlaczego badano bakterie obecne w kurzu szkolnym?
• Jak przeprowadzono analizę i definiowano ekspozycję?
• Jak oceniano czynność płuc dzieci?
• Jakie różnice stwierdzono w FVC, FEV₁ i PEF?
• Jak można interpretować obserwowane zależności?
• Jakie znaczenie mają wyniki dla środowiska szkolnego?

Mikrobiologiczny skład kurzu w szkołach a czynność płuc dzieci

Środowisko wewnętrzne budynków szkolnych jest złożonym źródłem ekspozycji środowiskowych. Na jego jakość wpływają między innymi wentylacja, temperatura, wilgotność, zawilgocenie, obecność zanieczyszczeń chemicznych i pyłowych oraz czynniki biologiczne, w tym bakterie i grzyby.

Znaczenie części tych czynników dla układu oddechowego jest dobrze rozpoznane, natomiast znacznie mniej wiadomo o potencjalnych zależnościach pomiędzy składem mikrobiologicznym kurzu w salach lekcyjnych a czynnością płuc dzieci.

Soutrik Banerjee i współpracownicy skoncentrowali się na bakteriach z rodzajów Streptomyces oraz Mycobacterium. Drobnoustroje należące do tych grup występują w środowisku, między innymi w glebie, kurzu oraz systemach wodnych. Celem analizy było sprawdzenie, czy wyższe poziomy ich markerów w kurzu z sal lekcyjnych są związane z parametrami spirometrycznymi dzieci uczęszczających do szkół w różnych regionach Europy.

Badanie nie dotyczyło rozpoznawania zakażeń bakteryjnych u dzieci. Obecność Mycobacterium spp. w materiale środowiskowym nie powinna być również utożsamiana z rozpoznaniem gruźlicy lub mykobakteriozy. Analizowano środowiskową ekspozycję mikrobiologiczną w salach lekcyjnych i jej statystyczny związek z parametrami czynnościowymi układu oddechowego.

4739 dzieci i 294 sale lekcyjne w projekcie SINPHONIE

Badacze wykorzystali dane zgromadzone w ramach finansowanego przez Unię Europejską projektu SINPHONIE – Schools Indoor Pollution and Health: Observatory Network in Europe. Projekt obejmował szkoły i przedszkola z wielu państw europejskich i został utworzony w celu oceny środowiska wewnętrznego placówek edukacyjnych oraz jego potencjalnego znaczenia dla zdrowia dzieci.

W analizie przedstawionej podczas ERS Congress 2026 dostępne były dane z 22 krajów europejskich. Ostatecznie uwzględniono 4739 dzieci z 294 sal lekcyjnych.

Poziomy bakterii z rodzajów Streptomyces i Mycobacterium oznaczano w próbkach kurzu z sal lekcyjnych metodą ilościowej reakcji łańcuchowej polimerazy (qPCR).

Autorzy podzielili wyniki oznaczeń na kategorie ekspozycji. Za wysoką ekspozycję przyjmowano wartości należące do najwyższego tertyla rozkładu, natomiast dwa niższe tertyle łączono w kategorię niższej ekspozycji. Oznacza to, że raportowane różnice parametrów spirometrycznych odnoszą się do porównania dzieci przebywających w salach należących do najwyższej kategorii ekspozycji z dziećmi z dwóch niższych kategorii, a nie do jednostkowego wzrostu stężenia bakterii.

Spirometria wykonywana zgodnie z zaleceniami ERS/ATS

Czynność układu oddechowego dzieci oceniano za pomocą spirometrii wykonywanej zgodnie z zaleceniami European Respiratory Society i American Thoracic Society (ERS/ATS).

W analizie uwzględniono między innymi natężoną pojemność życiową (FVC), natężoną objętość wydechową pierwszosekundową (FEV₁) oraz szczytowy przepływ wydechowy (PEF).

FVC określa objętość powietrza wydmuchaną podczas maksymalnego natężonego wydechu wykonywanego po maksymalnym wdechu. FEV₁ odpowiada objętości powietrza wydmuchanej w pierwszej sekundzie natężonego wydechu, natomiast PEF jest maksymalnym przepływem osiąganym podczas natężonego wydechu.

Zależności pomiędzy ekspozycją środowiskową a parametrami spirometrycznymi oceniano przy zastosowaniu uogólnionych równań estymacyjnych (generalised estimating equations, GEE) z uwzględnieniem grupowania obserwacji na poziomie szkoły.

Modele statystyczne skorygowano względem wieku, płci, wskaźnika masy ciała (BMI), biernej ekspozycji na dym tytoniowy, alergenów zwierząt domowych, wskaźników społeczno-ekonomicznych, wieku budynku szkolnego i regionu. Uwzględniono również stężenia pyłu zawieszonego PM_2,5 i dwutlenku azotu (NO₂) w powietrzu zewnętrznym.

Niższa FVC przy wyższym poziomie Streptomyces

U dzieci przebywających w salach zaliczonych do kategorii wysokiego poziomu Streptomyces stwierdzono niższą wartość FVC w porównaniu z kategorią niższej ekspozycji. Współczynnik regresji wyniósł β = -0,079 l, a 95% przedział ufności od -0,157 do -0,001 l.

Oznacza to różnicę wynoszącą przeciętnie około 79 ml FVC w analizowanym modelu statystycznym.

Mycobacterium spp. związane z niższymi FEV₁ i PEF

Wysoki poziom Mycobacterium spp. w kurzu był związany z niższą wartością FEV₁. Współczynnik β wynosił -0,062 l, przy 95% przedziale ufności od -0,114 do -0,009 l. Odpowiada to różnicy wynoszącej przeciętnie około 62 ml.

Stwierdzono również niższy PEF. W komunikacie prasowym ERS różnicę określono na około 0,13 l/s. W abstrakcie współczynnik dla tego związku wyniósł β = -0,133, przy 95% przedziale ufności od -0,254 do -0,012.

Nie należy utożsamiać wyników z rozpoznaniem zaburzeń wentylacyjnych

Interpretując wielkość obserwowanych różnic, należy zachować ostrożność. Badanie opisuje różnice średnich wartości parametrów spirometrycznych pomiędzy kategoriami ekspozycji środowiskowej. Dostępny abstrakt nie przedstawia wyników w postaci wartości należnych lub z-score ani odsetka dzieci spełniających kryteria określonego zaburzenia wentylacyjnego.

Na podstawie przedstawionych danych nie można zatem stwierdzić, że dzieci z wyższą ekspozycją miały klinicznie rozpoznawalne zaburzenia wentylacyjne ani klasyfikować obserwowanych różnic jako łagodnych, umiarkowanych czy ciężkich zaburzeń czynności płuc.

Nie ma również podstaw do wnioskowania na podstawie tych wyników o zaburzeniach wymiany gazowej, hipoksemii lub retencji dwutlenku węgla. Takich punktów końcowych w przedstawionej analizie nie oceniano.

Czy bakterie bezpośrednio wpływają na drogi oddechowe?

Badanie nie pozwala odpowiedzieć na pytanie o przyczynę obserwowanych różnic. Autorzy przedstawiają kilka możliwych wyjaśnień, które na tym etapie należy traktować jako hipotezy.

Jedną z nich jest możliwość, że długotrwała inhalacyjna ekspozycja na składniki mikrobiologiczne może oddziaływać na drogi oddechowe poprzez aktywację szlaków odporności wrodzonej i potencjalnie wpływać na proces ich rozwoju.

Alternatywnie poziomy Streptomyces i Mycobacterium w kurzu mogą być markerami innych właściwości środowiska wewnętrznego. Autorzy wskazują między innymi na wentylację, zawilgocenie oraz bliskość gleby i kurzu pochodzącego ze środowiska zewnętrznego.

W takim modelu obserwowane bakterie nie musiałyby same odpowiadać za różnice w parametrach spirometrycznych. Mogłyby być jednym ze wskaźników całego zestawu współwystępujących ekspozycji środowiskowych potencjalnie istotnych dla rozwijającego się układu oddechowego.

Dlaczego nawet niewielkie różnice mogą interesować epidemiologów?

Dr Soutrik Banerjee podkreślił, że wielkość różnic stwierdzonych u pojedynczego dziecka była niewielka, jednak zależności osiągnęły istotność statystyczną i mogą mieć znaczenie z perspektywy populacyjnej.

Dzieci są narażone na środowisko wewnętrzne szkoły przez wiele godzin w tygodniu i przez kolejne lata rozwoju. Z tego względu nawet stosunkowo niewielkie przesunięcia rozkładu parametrów czynnościowych w dużej populacji mogą stanowić istotny sygnał epidemiologiczny wymagający dalszych badań.

Nie oznacza to jednak, że przedstawiona analiza wykazała zwiększone ryzyko rozwoju określonej choroby pulmonologicznej w późniejszym życiu. Do takiego wniosku potrzebne byłyby dane z obserwacji podłużnej, których w przedstawionym badaniu nie zaprezentowano.

Znaczenie środowiska wewnętrznego szkół

Do wyników odniósł się prof. Alexander Möller, Head of the European Respiratory Society’s Paediatric Assembly oraz Professor of Paediatric Pulmonology w University Children’s Hospital Zurich. Ekspert nie uczestniczył w badaniu.

Prof. Möller zwrócił uwagę, że wyniki nie powinny prowadzić do wniosku, że szkoły mają być środowiskiem sterylnym. Nie wszystkie bakterie obecne w otoczeniu człowieka są chorobotwórcze, a obecność mikroorganizmów jest naturalną cechą środowiska wewnętrznego.

Praktyczne znaczenie wyników dotyczy przede wszystkim konieczności utrzymywania dobrej jakości środowiska w budynkach szkolnych. W komunikacie ERS wskazano na znaczenie odpowiedniej wentylacji, kontroli wilgoci i pleśni, regularnego sprzątania oraz właściwego utrzymania technicznego budynków.

Badanie wzmacnia argumenty za traktowaniem jakości środowiska wewnętrznego szkół jako elementu istotnego dla profilaktyki zdrowotnej dzieci, ale nie dostarcza podstaw do wprowadzania swoistych procedur eliminowania Streptomyces czy Mycobacterium spp. ze środowiska szkolnego.

W praktyce klinicznej

Przedstawione wyniki nie mają obecnie bezpośredniego zastosowania diagnostycznego. Nie wskazują na potrzebę rutynowego oznaczania Streptomyces lub Mycobacterium spp. w kurzu szkolnym, wykonywania badań mikrobiologicznych u dzieci ani podejmowania leczenia na podstawie samej ekspozycji środowiskowej.

Wartość badania polega przede wszystkim na identyfikacji potencjalnego środowiskowego czynnika związanego z parametrami spirometrycznymi oraz na wskazaniu kierunku dalszych badań nad wpływem środowiska szkolnego na rozwój i czynność układu oddechowego.

W przypadku dziecka z objawami ze strony układu oddechowego lub nieprawidłowym wynikiem spirometrii postępowanie diagnostyczne powinno być oparte na obrazie klinicznym i obowiązujących standardach, a nie na wynikach przedstawionej analizy środowiskowej.

Najważniejsze ograniczenia

Podstawowym ograniczeniem jest obserwacyjny charakter badania. Mimo zastosowania modeli uwzględniających liczne potencjalne czynniki zakłócające nie można wykluczyć wpływu innych, niezmierzonych uwarunkowań środowiskowych lub indywidualnych.

Podział ekspozycji na tertyle pozwala na porównanie grup o różnym poziomie oznaczeń, ale nie pozwala na podstawie przedstawionych danych ustalić klinicznego progu ekspozycji ani bezpiecznej lub szkodliwej wartości granicznej.

Nie przedstawiono także obserwacji podłużnej pozwalającej określić, czy niższe wartości parametrów spirometrycznych utrzymują się w czasie, narastają, ustępują po zmianie ekspozycji lub przekładają się na ryzyko późniejszych chorób układu oddechowego.

Autorzy sami wskazują na potrzebę badań podłużnych w celu wyjaśnienia mechanizmów biologicznych oraz środowiskowych uwarunkowań obserwowanych zależności.

Badanie zaprezentowane podczas ERS Congress 2026

Analizę przedstawiono podczas European Respiratory Society Congress 2026 w Barcelonie jako abstrakt PA1657 pt. Exposure to Streptomyces and Mycobacterium spp. in the indoor environment of European schools and lung function in children (data from SINPHONIE study), autorstwa Soutrika Banerjee i współpracowników.

Prezentację zaplanowano w sesji „Outcomes and implications from the field of infectious diseases” 6 września 2026 r. Badanie wykorzystywało dane z finansowanego przez Unię Europejską projektu SINPHONIE.

Zgodnie z informacją przekazaną przez ERS jest to obserwacyjne badanie z udziałem ludzi, które na etapie prezentacji podczas kongresu nie było pracą poddaną recenzji naukowej. Z tego względu wyniki należy traktować jako dane konferencyjne wymagające potwierdzenia i dalszej oceny.