ERS Congress 2026: Zanieczyszczenie powietrza może modyfikować związek genetycznego ryzyka POChP z rozwojem czynności płuc

Czy podatność na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc może ujawniać się już podczas rozwoju płuc we wczesnym dzieciństwie? Nowe badanie przedstawione podczas European Respiratory Society (ERS) Congress 2026 w Barcelonie wskazuje, że u dzieci z większym genetycznym ryzykiem POChP obserwowano mniej korzystną trajektorię rozwoju czynności płuc między pierwszym miesiącem życia a 6. rokiem życia, jednak zależność ta była wyraźna przede wszystkim u dzieci dorastających w środowisku o większym zanieczyszczeniu powietrza. Badanie obejmowało 484 uczestników szwajcarskiej kohorty Basel-Bern Infant Lung Development (BILD).

Czy początki POChP mogą sięgać wczesnego dzieciństwa?

Przewlekła obturacyjna choroba płuc jest poważną przewlekłą chorobą układu oddechowego, szczególnie częstą u osób starszych. Tradycyjnie POChP jest silnie kojarzona z ekspozycją na dym tytoniowy, jednak współczesne badania coraz częściej obejmują także wcześniejsze etapy życia i analizują, czy podatność na chorobę może być częściowo kształtowana na długo przed jej klinicznym ujawnieniem się.

Zespół przedstawiający wyniki podczas ERS Congress 2026 skoncentrował się na rozwoju czynności płuc od pierwszego miesiąca życia do wieku szkolnego. Naukowcy sprawdzili, czy genetyczne ryzyko POChP, określone za pomocą poligenicznego wskaźnika ryzyka opracowanego wcześniej na podstawie badań osób dorosłych, może wiązać się z trajektorią czynności płuc już u pozornie zdrowych dzieci.

Badanie przedstawiła dr Carla da Silva Sena z University Children’s Hospital Basel UKBB, University of Basel oraz Bern University Hospital w Szwajcarii. Badaczka podkreśliła, że POChP rozwija się w wyniku nakładania się czynników genetycznych i ekspozycji środowiskowych oddziałujących w ciągu życia. Z tej perspektywy znaczenie może mieć nie tylko późniejszy spadek czynności płuc, ale również poziom czynności płuc osiągnięty po zakończeniu okresu ich rozwoju.

Jak przeprowadzono badanie?

Analizą objęto 484 dzieci uczestniczących w Basel-Bern Infant Lung Development (BILD) study. Jest to trwające szwajcarskie badanie kohortowe obejmujące dzieci urodzone w latach 1999-2020.

Pierwszą ocenę czynności płuc przeprowadzano w pierwszym miesiącu życia. Wykorzystywano ocenę parametrów oddychania spokojnego niemowlęcia (ang. infant tidal breathing test), rejestrującą naturalny wzorzec oddychania podczas snu. Pozwalało to uzyskać informacje o czynności układu oddechowego w okresie, w którym dziecko nie jest jeszcze w stanie współpracować podczas klasycznej spirometrii.

Kolejnego pomiaru dokonywano w wieku 6 lat. Dzieci wykonywały wówczas spirometrię, czyli badanie wymagające głębokiego wdechu, a następnie możliwie silnego wydechu.

Równocześnie badacze szacowali ekspozycję każdego dziecka na zanieczyszczenie powietrza zewnętrznego od urodzenia do ukończenia 6. roku życia. Analizowano przede wszystkim stężenie pyłu zawieszonego PM_2,5 oraz dwutlenku azotu (NO₂).

Z próbek krwi uzyskano również informacje genetyczne. Ryzyko rozwoju POChP ma złożone podłoże i jest związane z wieloma różnicami genetycznymi, z których każda może wnosić niewielki udział do całkowitego ryzyka choroby. Ich łączny efekt można przedstawić za pomocą poligenicznego wskaźnika ryzyka.

W badaniu zastosowano wskaźnik opracowany wcześniej na podstawie badań osób dorosłych z POChP. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy taki genetyczny sygnał ryzyka może mieć związek z rozwojem czynności płuc już we wczesnym okresie życia, na długo przed potencjalnym pojawieniem się klinicznie jawnej POChP.

Genetyczne ryzyko nie było analizowane w oderwaniu od środowiska

Kluczową częścią analizy było zestawienie trzech rodzajów informacji: ocen czynności płuc na początku życia i w wieku 6 lat, poligenicznego ryzyka POChP oraz długoterminowej ekspozycji dzieci na zanieczyszczenie powietrza.

Badacze stwierdzili, że wyższy poligeniczny wskaźnik ryzyka POChP był związany z mniej korzystną trajektorią rozwoju czynności płuc między wczesnym okresem niemowlęcym a 6. rokiem życia. Zależność ta nie była jednak jednakowo wyraźna u wszystkich dzieci.

Najsilniejszy wzorzec obserwowano u dzieci, które dorastały na obszarach o największym poziomie zanieczyszczenia pyłem PM_2,5. Średnie stężenie PM_2,5 w tej grupie wynosiło 15,3 µg/m³.

U dzieci mieszkających w rejonach o mniejszym poziomie zanieczyszczenia związek między poligenicznym ryzykiem POChP a trajektorią czynności płuc był znacznie słabszy.

Podobny wzorzec naukowcy odnotowali w analizie dotyczącej dwutlenku azotu. Przy większej ekspozycji na NO₂, której średni poziom wynosił 28,3 µg/m³, również obserwowano zależność między poligenicznym ryzykiem POChP a rozwojem czynności płuc.

Co dokładnie sugerują wyniki?

Zdaniem autorów wyniki sugerują, że część dzieci może rodzić się z większą genetyczną podatnością związaną z POChP, a różnice powiązane z tą podatnością mogą być widoczne w trajektorii rozwoju czynności płuc już podczas pierwszych lat życia. W analizowanym badaniu wzorzec ten ujawniał się jednak przede wszystkim u dzieci narażonych na większe zanieczyszczenie powietrza.

To ważne rozróżnienie. Badanie nie wskazuje, że każde dziecko z wyższym poligenicznym ryzykiem POChP będzie miało gorszą czynność płuc ani że w przyszłości rozwinie POChP. Wyniki wskazują na zależność statystyczną, której siła różniła się w zależności od poziomu ekspozycji środowiskowej.

Badacze interpretują te obserwacje jako kolejny argument przemawiający za tym, że rozwój czynności płuc jest kształtowany zarówno przez czynniki biologiczne, jak i warunki środowiskowe. Dotyczy to nie tylko dzieci z istniejącymi problemami ze strony układu oddechowego. Potencjalnie istotne różnice mogą pojawiać się również u dzieci uznawanych za zdrowe.

Dlaczego trajektoria rozwoju płuc może mieć znaczenie dla POChP?

Autorzy badania zwracają uwagę na koncepcję trajektorii czynności płuc. Zgodnie z przedstawionym przez nich podejściem POChP może rozwijać się różnymi drogami. Jedna z nich może wiązać się z tym, że płuca w okresie dzieciństwa nie osiągają pełnego potencjału rozwoju czynnościowego. Inną możliwością jest późniejszy, szybszy niż oczekiwany spadek czynności płuc.

Oznacza to, że badanie procesów prowadzących do POChP nie musi rozpoczynać się dopiero w wieku dorosłym. Obserwacja rozwoju czynności płuc od najwcześniejszych okresów życia może pomóc w zrozumieniu, dlaczego niektóre osoby wchodzą w dorosłość z mniejszą rezerwą czynnościową układu oddechowego.

Badanie przedstawione podczas ERS Congress 2026 nie oznacza jednak, że u analizowanych dzieci rozpoznano POChP. Naukowcy badali wczesną trajektorię czynności płuc oraz jej związek z poligenicznym ryzykiem choroby i ekspozycją środowiskową. Dopiero dalsza, wieloletnia obserwacja może pokazać, czy stwierdzone różnice utrzymają się i jakie będą ich długoterminowe konsekwencje.

Ograniczenia badania

Autorzy wskazują kilka istotnych ograniczeń. Jednym z nich jest brak możliwości zastosowania dokładnie tej samej metody oceny czynności płuc u niemowlęcia i dziecka w wieku szkolnym.

W pierwszym miesiącu życia wykorzystywano pomiary wykonywane podczas naturalnego oddychania śpiącego niemowlęcia, natomiast w wieku 6 lat przeprowadzano spirometrię wymagającą aktywnej współpracy dziecka. Aby umożliwić porównanie wyników uzyskanych przy użyciu różnych metod, badacze zastosowali odpowiednie techniki statystyczne.

Drugie ograniczenie dotyczy poligenicznego wskaźnika ryzyka. Został on opracowany na podstawie populacji pochodzenia europejskiego. Autorzy zaznaczają w związku z tym, że wyników nie można automatycznie odnosić do dzieci z populacji o innym pochodzeniu genetycznym.

Istotne jest również to, że według systemu klasyfikacji komunikatów prasowych UK Academy of Medical Sciences badanie sklasyfikowano jako nierecenzowane badanie obserwacyjne z udziałem ludzi. Wyniki zostały przedstawione w formie doniesienia konferencyjnego podczas ERS Congress 2026.

Co wyniki mogą oznaczać dla współczesnego rozumienia POChP?

Prof. Barbara Hoffmann, Chair of the European Respiratory Society’s Advocacy Council z University of Düsseldorf, która nie uczestniczyła w badaniu, zwróciła uwagę, że wyniki wpisują się w szerszą zmianę sposobu rozumienia POChP.

W tym ujęciu choroba nie musi być traktowana wyłącznie jako konsekwencja ekspozycji występujących w wieku dorosłym. Na ryzyko jej rozwoju mogą składać się różne ścieżki związane z rozwojem i późniejszym pogarszaniem się czynności płuc oraz ekspozycjami działającymi na kolejnych etapach życia.

Prof. Hoffmann zwróciła szczególną uwagę na to, że związek poligenicznego ryzyka POChP z trajektorią czynności płuc był wyraźny przede wszystkim w warunkach większej ekspozycji na zanieczyszczenie powietrza u pozornie zdrowych dzieci. Zdaniem ekspertki obserwacja ta może pomóc w wyjaśnieniu, dlaczego POChP występuje również u części osób, które nigdy nie paliły tytoniu.

Ekspertka odniosła te wyniki także do szerszego sposobu rozumienia POChP przedstawionego w 2022 roku przez Lancet Commission, zgodnie z którym choroba może być kształtowana przez różne ścieżki ryzyka działające w ciągu całego życia, a nie wyłącznie przez palenie tytoniu w wieku dorosłym.

Prof. Hoffmann podkreśliła również znaczenie jakości powietrza jako czynnika, na który, w przeciwieństwie do odziedziczonego ryzyka genetycznego, można oddziaływać poprzez politykę publiczną i regulacje środowiskowe.

W praktyce klinicznej

Na podstawie przedstawionych wyników nie można formułować zaleceń dotyczących rutynowego oznaczania poligenicznego wskaźnika ryzyka POChP u dzieci. Praca ma charakter obserwacyjny i konferencyjny, a jej zasadniczym celem jest lepsze zrozumienie możliwych wczesnych uwarunkowań różnych trajektorii rozwoju czynności płuc.

Wyniki zwracają natomiast uwagę na znaczenie środowiska, w którym rozwija się układ oddechowy dziecka, oraz na potrzebę dalszych badań nad wzajemnym oddziaływaniem podatności genetycznej i ekspozycji środowiskowych.

Co dalej z uczestnikami badania?

Zespół planuje kontynuować obserwację dzieci uczestniczących w BILD study w okresie dojrzewania i w wieku dorosłym. Badacze chcą ustalić, czy różnice w czynności płuc obserwowane do 6. roku życia utrzymają się, zmniejszą czy będą narastać w kolejnych latach.

Dopiero długoterminowa obserwacja pozwoli lepiej odpowiedzieć na pytanie, czy wczesne różnice w trajektorii czynności płuc, powiązane z poligeniczną podatnością i ekspozycją na zanieczyszczenie powietrza, mają znaczenie dla późniejszej czynności płuc i ryzyka rozwoju przewlekłych chorób układu oddechowego.