Nerandomilast: Jascayd zatwierdzony w Unii Europejskiej w leczeniu IPF i PPF.

Komisja Europejska dopuściła do obrotu nerandomilast, sprzedawany w Unii Europejskiej pod nazwą Jascayd, do leczenia dorosłych z idiopatycznym włóknieniem płuc oraz postępującym włóknieniem płuc. Jest to doustny lek przyjmowany dwa razy na dobę, którego działanie polega na preferencyjnym hamowaniu fosfodiesterazy 4B. W dwóch dużych badaniach fazy III terapia zmniejszała tempo pogarszania się czynności płuc. utworz-konto unijna nie oznacza jednak automatycznej refundacji ani natychmiastowej dostępności leku w Polsce.

Co dokładnie zatwierdzono w Unii Europejskiej

European Medicines Agency poinformowała, że produkt leczniczy Jascayd, zawierający nerandomilast, otrzymał pozwolenie na dopuszczenie do obrotu ważne na terenie całej Unii Europejskiej 15 lipca 2026 roku. Lek został zarejestrowany w leczeniu dorosłych pacjentów z idiopatycznym włóknieniem płuc oraz dorosłych pacjentów z postępującym włóknieniem płuc^[1].

Nerandomilast jest dostępny w postaci tabletek. Leczenie powinno być rozpoczynane przez lekarza mającego doświadczenie w prowadzeniu pacjentów z IPF lub PPF. Zgodnie z informacjami EMA lek przyjmuje się dwa razy na dobę, a w określonych sytuacjach, między innymi przy problemach z tolerancją leczenia, lekarz może rozważyć zmianę dawki^[1].

Decyzja Komisji Europejskiej ma istotne znaczenie, ponieważ rozszerza możliwości leczenia dwóch grup pacjentów, u których choroba prowadzi do stopniowego i nieodwracalnego uszkodzenia miąższu płuc. Nie oznacza jednak, że terapia będzie od razu dostępna w każdej aptece lub finansowana ze środków publicznych we wszystkich krajach Unii.

Czym różnią się IPF i PPF

Idiopatyczne włóknienie płuc

Idiopatyczne włóknienie płuc jest przewlekłą i postępującą śródmiąższową chorobą płuc. Określenie „idiopatyczne” oznacza, że nie można wskazać jednej konkretnej przyczyny włóknienia. W przebiegu choroby zdrowa, elastyczna tkanka płucna jest stopniowo zastępowana przez sztywną tkankę bliznowatą.

Zmiany te utrudniają rozprężanie płuc oraz przenikanie tlenu z pęcherzyków płucnych do krwi. Pacjenci mogą doświadczać narastającej duszności wysiłkowej, suchego kaszlu, ograniczenia wydolności, przewlekłego zmęczenia i spadku tolerancji codziennej aktywności. U części chorych pojawiają się palce pałeczkowate.

Postępujące włóknienie płuc

PPF nie jest jedną konkretną chorobą. Jest to określenie postępującego fenotypu włóknienia, który może rozwinąć się w przebiegu różnych śródmiąższowych chorób płuc innych niż IPF. Dotyczy to między innymi chorób śródmiąższowych związanych z twardziną układową, reumatoidalnym zapaleniem stawów, przewlekłym zapaleniem płuc z nadwrażliwości, nieswoistym śródmiąższowym zapaleniem płuc lub chorobą niemożliwą do jednoznacznego sklasyfikowania.

Zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi PPF rozpoznaje się na podstawie postępu objawów, pogarszania parametrów czynnościowych lub progresji zmian włóknieniowych w badaniu tomografii komputerowej, po wykluczeniu innych przyczyn pogorszenia^[6].

Jak działa nerandomilast

Nerandomilast jest preferencyjnym inhibitorem PDE4B. Oznacza to, że ogranicza aktywność enzymu odgrywającego rolę w procesach zapalnych i włóknieniowych zachodzących w płucach. Według EMA zahamowanie PDE4B zmniejsza ekspresję czynników wzrostu sprzyjających włóknieniu oraz cytokin zapalnych, które są nadmiernie aktywne w chorobach włóknieniowych płuc^[1].

Jest to mechanizm odmienny od mechanizmu działania wcześniej stosowanych leków przeciwwłóknieniowych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że nerandomilast jest skuteczniejszy od nintedanibu lub pirfenidonu. W programie FIBRONEER lek porównywano z placebo, a część pacjentów jednocześnie przyjmowała dotychczasową terapię przeciwwłóknieniową. Nie przeprowadzono bezpośredniego badania porównującego wszystkie te leki ze sobą.

Co wykazały badania FIBRONEER

Podstawą rejestracji były dwa randomizowane, prowadzone metodą podwójnie ślepej próby badania fazy III: FIBRONEER-IPF oraz FIBRONEER-ILD. Łącznie uczestniczyło w nich ponad 2350 pacjentów.

Badanie u pacjentów z IPF

W badaniu FIBRONEER-IPF uczestniczyło 1177 osób. Pacjenci otrzymywali nerandomilast w dawce 18 mg dwa razy na dobę, 9 mg dwa razy na dobę albo placebo. Około 78% uczestników przyjmowało równocześnie nintedanib lub pirfenidon^[2].

Po 52 tygodniach średnia zmiana FVC wyniosła:

• –114,7 ml w grupie otrzymującej 18 mg nerandomilastu dwa razy na dobę,
• –138,6 ml w grupie otrzymującej 9 mg dwa razy na dobę,
• –183,5 ml w grupie placebo.

Oznacza to, że w obu grupach leczonych nerandomilastem przeciętny spadek czynności płuc był mniejszy niż w grupie placebo. Różnica względem placebo wynosiła 68,8 ml dla dawki 18 mg i 44,9 ml dla dawki 9 mg^[2].

Badanie u pacjentów z PPF

W badaniu FIBRONEER-ILD leczenie otrzymało 1176 pacjentów z postępującym włóknieniem płuc. Około 44% uczestników stosowało nintedanib jako terapię podstawową^[3].

Po 52 tygodniach średnia zmiana FVC wyniosła:

• –98,6 ml w grupie otrzymującej 18 mg nerandomilastu dwa razy na dobę,
• –84,6 ml w grupie otrzymującej 9 mg dwa razy na dobę,
• –165,8 ml w grupie placebo.

Różnica względem placebo wynosiła odpowiednio 67,2 ml i 81,1 ml. Obie różnice były statystycznie istotne^[3].

Zaostrzenia, hospitalizacje i śmiertelność

Pierwszorzędowy punkt końcowy, czyli ograniczenie spadku FVC po 52 tygodniach, został osiągnięty w obu badaniach. Wyniki dotyczące cięższych zdarzeń klinicznych wymagają bardziej ostrożnej interpretacji.

W badaniu IPF nerandomilast nie wykazał statystycznie potwierdzonego wpływu na złożony punkt obejmujący pierwsze ostre zaostrzenie IPF, hospitalizację z przyczyn oddechowych lub zgon. W grupie otrzymującej 18 mg obserwowano liczbowo mniej zgonów niż w grupie placebo, ale przedział ufności obejmował możliwość braku różnicy^[4].

W analizie całego okresu obserwacji badania PPF wykazano natomiast mniejsze ryzyko złożonego punktu końcowego oraz liczbowo wyraźny sygnał zmniejszenia śmiertelności. Wynik dotyczący zgonów miał jednak charakter analizy dalszego okresu obserwacji i powinien zostać potwierdzony w kolejnych badaniach ukierunkowanych na śmiertelność jako główny punkt końcowy^[5].

Działania niepożądane i bezpieczeństwo leczenia

Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym nerandomilastu była biegunka. W badaniu FIBRONEER-IPF wystąpiła ona u 41,3% pacjentów otrzymujących dawkę 18 mg, u 31,1% otrzymujących dawkę 9 mg oraz u 16% przyjmujących placebo^[2].

W badaniu FIBRONEER-ILD biegunkę zgłaszano odpowiednio u 36,6%, 29,5% i 24,7% uczestników^[3]. Drugim działaniem niepożądanym wymienianym przez EMA jest zmniejszenie masy ciała. Ciężkie zdarzenia niepożądane występowały w badaniach z podobną częstością w porównywanych grupach.

Tolerancja może zależeć od jednocześnie stosowanego leczenia. U pacjentów otrzymujących również nintedanib dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego mogą występować częściej. Lekarz powinien zatem oceniać nasilenie biegunki, zmiany masy ciała, stan nawodnienia, odżywienie i możliwość dalszego stosowania pełnej dawki.

Produkt Jascayd został objęty dodatkowym monitorowaniem bezpieczeństwa. Nie oznacza to, że lek został uznany za szczególnie niebezpieczny. Dodatkowe monitorowanie ma ułatwić szybkie gromadzenie informacji o działaniach niepożądanych występujących po wprowadzeniu nowego produktu do szerszej praktyki klinicznej^[1].

Co decyzja oznacza dla pacjentów w Polsce

Pozwolenie wydane przez Komisję Europejską obowiązuje na terenie całej Unii Europejskiej. Jest ono warunkiem koniecznym do legalnego wprowadzania produktu na rynek, ale nie określa ceny leku ani zasad jego finansowania w poszczególnych państwach.

Decyzje dotyczące ceny urzędowej, refundacji, ewentualnego programu lekowego oraz kryteriów kwalifikacji będą podejmowane na poziomie krajowym. Z tego powodu pomiędzy rejestracją europejską a rzeczywistą dostępnością refundowanego leczenia w Polsce może upłynąć pewien czas.

Co powinien zrobić pacjent z IPF lub PPF

Pacjenci pozostający pod opieką poradni chorób śródmiąższowych płuc powinni kontynuować dotychczasowe leczenie i regularne kontrole. Podczas wizyty można zapytać lekarza, czy w indywidualnej sytuacji nerandomilast mógłby w przyszłości stanowić alternatywę lub uzupełnienie obecnej terapii.

Decyzja będzie zależała między innymi od rodzaju choroby, aktualnego leczenia, tempa spadku FVC, obrazu tomografii komputerowej, tolerancji dotychczasowych leków, chorób współistniejących i potencjalnych interakcji.

Niezależnie od leczenia farmakologicznego istotne pozostają rehabilitacja pulmonologiczna, odpowiednio dostosowana aktywność fizyczna, leczenie tlenem u pacjentów spełniających kryteria, szczepienia ochronne, leczenie chorób współistniejących, wsparcie żywieniowe oraz odpowiednio wczesna ocena możliwości transplantacji płuc u wybranych chorych.

Źródło: European Medicines Agency, Jascayd – EPAR; The New England Journal of Medicine, Nerandomilast in Patients with Idiopathic Pulmonary Fibrosis oraz Nerandomilast in Patients with Progressive Pulmonary Fibrosis.
DOI: https://doi.org/10.1056/NEJMoa2414108; https://doi.org/10.1056/NEJMoa2503643