Antybiotyk nieskuteczny w leczeniu świszczącego oddechu u małych dzieci na oddziałach ratunkowych

Badanie przeprowadzone przez naukowców z University of Arizona College of Medicine – Tucson wykazało, że podawanie azytromycyny dzieciom w wieku przedszkolnym hospitalizowanym z powodu ciężkich epizodów świszczącego oddechu nie przynosi korzyści klinicznych.

Wyniki pochodzą z badania fazy III AZ-SWED (Azithromycin Therapy in Preschoolers with a Severe Wheezing Episode Diagnosed at the Emergency Department), którego celem było wyjaśnienie wieloletnich kontrowersji dotyczących roli bakterii w rozwoju świszczącego oddechu i astmy u małych dzieci oraz skuteczności antybiotykoterapii w takich przypadkach.

Do badania włączono 840 dzieci w wieku od 18 do 59 miesięcy leczonych na ośmiu pediatrycznych oddziałach ratunkowych w Stanach Zjednoczonych. Pacjenci byli losowo przydzielani do grupy otrzymującej azytromycynę lub placebo przez pięć dni. Stan dzieci oceniano przy użyciu skali Asthma Flare-up Diary for Young Children (ADYC), uwzględniającej codzienną ocenę rodziców dotyczącą między innymi oddychania, kaszlu, apetytu i samopoczucia dziecka.

Wyniki opublikowano 18 maja równolegle podczas konferencji American Thoracic Society w Orlando oraz na łamach „The New England Journal of Medicine”.

Świszczący oddech i astma pozostają jedną z głównych przyczyn hospitalizacji małych dzieci

Świszczący oddech i astma odpowiadają za najwyższe wskaźniki hospitalizacji u dzieci poniżej piątego roku życia. W samych Stanach Zjednoczonych rocznie odnotowuje się około 30 tysięcy hospitalizacji związanych z tym problemem, a około 2,2 miliona dzieci w wieku od dwóch do pięciu lat trafia każdego roku na oddziały ratunkowe z powodu epizodów świszczącego oddechu.

U części dzieci świsty ustępują wraz z wiekiem, jednak u innych stanowią pierwszy objaw rozwijającej się astmy oskrzelowej.

Obecność bakterii nie wpływała na skuteczność antybiotyku

Dzieci z częstymi epizodami świszczącego oddechu częściej są nosicielami potencjalnie patogennych bakterii w obrębie nosogardła, takich jak Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis czy Haemophilus influenzae.

Jednym z głównych pytań badania było ustalenie, czy obecność tych bakterii ma związek z nasileniem świstów oskrzelowych oraz czy antybiotykoterapia może poprawić przebieg kliniczny. Spośród 840 uczestników badania aż 521 dzieci miało dodatni wynik testów w kierunku co najmniej jednego potencjalnie chorobotwórczego drobnoustroju.

Mimo tego analiza pośrednia wykazała brak poprawy objawów w grupie otrzymującej azytromycynę, co doprowadziło do przedwczesnego zakończenia badania. Wyniki w skali ADYC nie różniły się istotnie pomiędzy grupą placebo a grupą leczoną antybiotykiem. Co istotne, brak korzyści obserwowano również u dzieci będących nosicielami potencjalnie patogennych bakterii.

Eksperci: antybiotyki nie powinny być stosowane rutynowo

Profesor Fernando Martinez, dyrektor U of A Asthma and Airway Disease Research Center oraz główny autor badania, podkreślił, że wyniki pozwalają z dużą pewnością stwierdzić, iż dzieci zgłaszające się do lekarza lub na oddział ratunkowy z ciężkim epizodem świszczącego oddechu nie powinny otrzymywać azytromycyny ani innych antybiotyków.

Badacz zaznaczył, że wcześniejsze prace analizujące zastosowanie antybiotyków u dzieci ze świstami oskrzelowymi nie uwzględniały obecności konkretnych bakterii kolonizujących drogi oddechowe.

Martinez przypomniał również, że od wielu lat wiadomo, iż ostre epizody świszczącego oddechu u małych dzieci są najczęściej wywoływane przez infekcje wirusowe, jednak mimo to antybiotyki nadal są stosowane przynajmniej u jednej czwartej takich pacjentów.

Infekcje wirusowe odgrywają kluczową rolę

Większość dzieci uczestniczących w badaniu była jednocześnie zakażona wirusami oddechowymi. Ponad 86% pacjentów miało wykryty co najmniej jeden wirus, a 72,5% było zakażonych rinowirusami odpowiedzialnymi za przeziębienie.

Zdaniem autorów znaczenie infekcji wirusowych w rozwoju świszczącego oddechu i astmy jest fundamentalne. Profesor Martinez podkreślił, że brak skuteczności antybiotyku nawet u dzieci z obecnością potencjalnie chorobotwórczych bakterii podważa hipotezę, zgodnie z którą bakterie są bezpośrednią przyczyną świstów oskrzelowych.

Według badaczy bakterie mogą kolonizować drogi oddechowe wtórnie, wykorzystując zaburzoną odpowiedź immunologiczną dziecka na infekcję wirusową.

Potrzeba dalszych badań nad odpowiedzią immunologiczną dzieci

Zespół badawczy planuje kolejne analizy mające wyjaśnić, dlaczego u części dzieci zwykłe zakażenie wirusem przeziębienia prowadzi do ciężkich świstów oskrzelowych i hospitalizacji, podczas gdy u większości ogranicza się do łagodnych objawów infekcji górnych dróg oddechowych.

Wyniki badania AZ-SWED mogą mieć istotne znaczenie dla praktyki klinicznej, szczególnie w kontekście racjonalizacji antybiotykoterapii pediatrycznej oraz ograniczania ryzyka narastania oporności bakteryjnej.

Źródło: The New England Journal of Medicine, Azithromycin for Preschoolers with Wheezing in the Emergency Department
DOI: https://doi.org/10.1056/NEJMoa2516505