Popularne leki mogą sprzyjać rozprzestrzenianiu się wirusów

Leki mają na celu zwalczanie chorób lub przynajmniej łagodzenie ich objawów. Szczególnie niepokojące jest zatem, gdy – zamiast pomagać – mogą nasilać infekcje. Choć wiele leków wiąże się z działaniami niepożądanymi, niektóre z nich mogą wywoływać poważne konsekwencje kliniczne.

„Odkryliśmy zaskakujące i potencjalnie groźne działanie niepożądane pewnej klasy leków przeciwzapalnych – mogą one ułatwiać wirusom rozprzestrzenianie się w organizmie” – mówi prof. Denis Kainov z Wydziału Medycyny Klinicznej i Molekularnej Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU).

Grypa, COVID-19 i inne infekcje wirusowe zyskują przewagę

Leki te, zwiększające podatność organizmu na infekcje wirusowe, są szeroko stosowane i znane jako inhibitory kinaz Janusowych (JAK).

„Wśród wirusów, które łatwiej infekują organizm w obecności tych leków, znajdują się wirus gorączki Doliny Ryftu, wirus grypy typu A, adenowirusy oraz SARS-CoV-2 – wirus wywołujący COVID-19” – dodaje Kainov.

Są to zarówno groźne, jak i powszechne infekcje, których przebieg może się znacznie pogorszyć na skutek niezamierzonego działania leków.

Leki stosowane w chorobach autoimmunologicznych i reumatoidalnym zapaleniu stawów

W nowym artykule opublikowanym w NAR Molecular Medicine, Kainov i współautorzy opisują mechanizm sprzyjający infekcjom wirusowym w obecności inhibitorów JAK.

„Inhibitory JAK są często przepisywane w leczeniu chorób autoimmunologicznych oraz schorzeń zapalnych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów” – wyjaśnia Erlend Ravlo, doktorant z NTNU i pierwszy autor publikacji.

Jednakże leki te osłabiają również naturalne mechanizmy obronne organizmu przeciwko wirusom.

„W szczególności tłumią one istotny szlak sygnałowy układu odpornościowego, który chroni zdrowe komórki przed atakami wirusów” – mówi Ravlo.

Hamowanie genów przeciwwirusowych

Badacze wykazali, że leki takie jak baricytynib spowalniają ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź przeciwwirusową.

„Geny te odgrywają kluczową rolę w mechanizmach obronnych organizmu wobec infekcji wirusowych” – zauważa dr Aleksandr Ianevski, współautor pracy.

Zahamowanie tego szlaku sygnałowego przez inhibitory JAK powoduje osłabienie przeciwwirusowej „tarczy” organizmu, co ułatwia wirusom zakażanie i replikację.

Do badań wykorzystano zaawansowane techniki wirusologiczne, organoidy oraz analizy ekspresji genów. Oceniano komórki pochodzące z płuc, oczu i mózgu, a także tzw. mini-organy wyhodowane w warunkach laboratoryjnych.

„Choć inhibitory JAK są skuteczne w leczeniu stanów zapalnych, badanie pokazuje, że mogą stanowić ukryte zagrożenie dla pacjentów z utajonymi lub aktywnymi infekcjami wirusowymi” – podkreśla Ravlo.

Wnioski dla praktyki klinicznej i badań nad lekami

Odkrycie sugeruje, że lekarze powinni zachować ostrożność, przepisując inhibitory JAK w okresie zwiększonej liczby zakażeń wirusowych.

Z drugiej strony, efekt immunosupresyjny tych leków może być potencjalnie przydatny w ściśle kontrolowanych warunkach – np. podczas opracowywania szczepionek lub testowania leków przeciwwirusowych.

Zespół badawczy ma nadzieję zwiększyć świadomość lekarzy i naukowców na temat skutków ubocznych inhibitorów JAK.

„Zalecamy prowadzenie dalszych badań, które pozwolą lepiej zrozumieć, jak optymalnie wykorzystywać te leki – szczególnie w czasie pandemii lub epidemii” – podsumowuje Ianevski.

W badaniu uczestniczył także prof. Magnar Bjørås, który wniósł kluczową wiedzę specjalistyczną i zapewnił znaczną część finansowania. Projekt został również wsparty przez Centralny i Południowo-Wschodni Norweski Region Opieki Zdrowotnej, Norweską Radę ds. Badań Naukowych oraz Szwedzką Radę Badań Naukowych.

Źródło: NAR Molecular Medicine

DOI: 10.1093/narmme/ugaf017