Różnice pomiędzy specjalnym zasiłkiem opiekuńczym a świadczeniem pielęgnacyjnym. Zasiłek dla opiekuna jako zastępcze świadczenie opiekuńcze. [poradnik 2026]

Specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie pielęgnacyjne przyznawane na zasadach obowiązujących przed 1 stycznia 2024 roku oraz zasiłek dla opiekuna były świadczeniami kierowanymi do różnych grup osób sprawujących opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami. Poniżej przedstawiono najważniejsze różnice między tymi formami wsparcia, zasady zachowania praw nabytych oraz informacje dotyczące składania wniosków.

Różnice pomiędzy specjalnym zasiłkiem opiekuńczym a świadczeniem pielęgnacyjnym na starych zasadach sprzed 2024 roku

Wysokość świadczeń opiekuńczych

Świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy przysługujące za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 miesięcznej kwoty świadczenia za każdy dzień. Należną kwotę świadczenia zaokrągla się do 10 groszy w górę.

Zasiłek dla opiekuna

Zasiłek dla opiekuna jest świadczeniem rodzinnym wprowadzonym w celu realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 roku, sygn. akt K 27/13.

Zasiłek dla opiekuna jest skierowany wyłącznie do osób opiekujących się dorosłymi osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności, które wskutek nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych utraciły 1 lipca 2013 roku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie nie spełniły kryterium dochodowego wymaganego do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego i pozostały bez wsparcia państwa.

Od 1 listopada 2018 roku wysokość zasiłku dla opiekuna jest taka sama jak wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego i wynosi 620,00 zł miesięcznie.

Zasiłek przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa 1 lipca 2013 roku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z 7 grudnia 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.

Okresy, za które zasiłek nie przysługuje

Zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których:

• osoba ubiegająca się o zasiłek dla opiekuna miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego albo
• inna osoba miała ustalone na osobę wymagającą opieki prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego.

Zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu osoby bezrobotnej nie ma wpływu na uprawnienie do zasiłku dla opiekuna w okresie od 1 lipca 2013 roku do dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego zasiłku.

Okres przyznania i weryfikacja uprawnień

Prawo do zasiłku dla opiekuna ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.

Uprawnienie do pobierania zasiłku jest weryfikowane poprzez przeprowadzanie rodzinnego wywiadu środowiskowego raz na sześć miesięcy.

Prawo do zasiłku dla opiekuna, podobnie jak prawo do pozostałych świadczeń opiekuńczych, może przysługiwać również rolnikom, jeżeli zrezygnowali z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością.

Gdzie składać wnioski o ustalenie prawa do świadczeń opiekuńczych?

Wniosek o ustalenie prawa do świadczeń opiekuńczych należy złożyć w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Realizacja świadczeń może zostać przekazana jednostce organizacyjnej gminy, na przykład ośrodkowi pomocy społecznej, centrum usług społecznych albo innej jednostce wskazanej przez właściwy samorząd.

Ważny wyrok Trybunału Konstytucyjnego

W wyroku z 21 października 2014 roku Trybunał Konstytucyjny, sygn. akt K 38/13, orzekł, że zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą z niepełnosprawnością ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości określoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok był korzystny dla osób opiekujących się dorosłymi członkami rodziny z niepełnosprawnościami. Przez wiele lat nie doprowadził jednak do odpowiedniej zmiany przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie której ustalano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po wydaniu orzeczenia sądy administracyjne coraz częściej rozstrzygały sprawy na korzyść opiekunów dorosłych osób z niepełnosprawnościami, którzy ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie mogli wcześniej uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 pobieranie zasiłku dla opiekuna osoby dorosłej nie musiało wykluczać ponownego ubiegania się o korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne, pod warunkiem złożenia oświadczenia o rezygnacji z dotychczas pobieranego zasiłku.

Dochodziło wówczas do zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń, a opiekun mógł wybrać świadczenie korzystniejsze. Rezygnacja z zasiłku dla opiekuna lub specjalnego zasiłku opiekuńczego mogła zatem umożliwić ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne przez opiekuna osoby, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nią 18. lub 25. roku życia.

Od 1 stycznia 2024 roku wprowadzono świadczenie wspierające, kierowane bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością. Zmieniły się także warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Osoby, które nabyły prawo do świadczeń opiekuńczych przed końcem 2023 roku, mogą w określonych przypadkach nadal korzystać z wcześniejszych zasad. Nowe zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego wymagają odrębnego omówienia.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, z 2026 r. poz. 203);
• Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 246);
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. poz. 59; t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, z 2025 r. poz. 897);
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2024 r. poz. 1238);
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13;
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13;
• Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 października 2025 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2026 (M.P. z 2025 r. poz. 1127);
• Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 i 2760, z 2025 r. poz. 619).

Magdalena J. Tomczyk