Rencista pracujący a ZUS – zasady rozliczania dochodu i limity zarobków [poradnik 2026]

Coraz więcej osób pobierających rentę podejmuje aktywność zawodową, jednak dodatkowe zarobki wiążą się z określonymi obowiązkami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy przewidują zarówno konieczność informowania ZUS o osiąganych przychodach, jak i limity dochodów, których przekroczenie może skutkować zmniejszeniem lub zawieszeniem świadczenia. Warto znać obowiązujące zasady, aby uniknąć zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i prawidłowo rozliczyć się z osiągniętych dochodów.

Kto ma obowiązek rozliczania się z dodatkowego dochodu w ZUS-ie

Renciści, którzy w 2025 r. pracowali zawodowo, powinni do końca lutego br. (konkretnie do 1 marca br.) powiadomić ZUS o osiągniętych w ubiegłym roku przychodach oraz z wybranym przez siebie systemie rozliczeniowym – miesięcznym lub rocznym – w zależności od tego, co jest korzystniejsze dla świadczeniobiorcy.

– renciści zatrudnieni na umowach cywilno-prawnych – przychody rozlicza się na podstawie zaświadczenia pracodawcy, zatrudniającego rencistę.

 – renciści opłacający składki same za siebie np. prowadzący działalność gospodarczą – te osoby powinny przedstawić oświadczenie o wysokości przychodu.

 – renciści prowadzących pozarolniczą działalność – za przychód uważa się podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Forma zawiadomienia ZUS o osiąganych przychodach

Zaświadczenie lub oświadczenie należy dostarczyć do oddziału ZUS, który wypłaca rentę. Pracodawca ma obowiązek wystawić takie zaświadczenie i wysłać to do ZUS-u lub przekazać to zatrudnionemu renciście, który z kolei przekazuje do swojego ZUS-u.

Nie wszyscy emeryci i renciści muszą rozliczać dodatkowy dochód w ZUS. Nie dotyczy to osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny.

Uwaga: W przypadku osiągnięcia przychodu przy pobieraniu renty socjalnej, trzeba zawiadamiać o tym w formie pisemnej ZUS. Pracodawca zaś ma obowiązek dostarczyć do ZUS-u do końca lutego następnego roku o osiąganych przychodach w rozbiciu miesięcznym.

 Skutki poinformowania o przychodach

 ZUS może zawiesić wypłatę świadczenia, a nawet zażądać zwrotu niesłusznie pobranych pieniędzy. Zmniejszeniu podlega wypłata z ZUS, gdy uzyskany przychód jest większy niż 70 procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kraju. Do zawieszenia świadczenia dochodzi wówczas, gdy przychód przekroczy górną kwotę graniczną, tzn. 130 procent przeciętnego wynagrodzenia.

Od 1 stycznia 2022 roku renciści socjalni mogą pracować i zarabiać jak pozostali świadczeniobiorcy z ZUS-u. Renta socjalna podlega więc takim samym zasadom zawieszenia lub zmniejszenia, w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, co emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznane na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zawieszenie renty socjalnej:

Renta socjalna ulega zawieszeniu w przypadku osiągnięcia przychodu większego niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ogłoszonego ostatnio przez prezesa GUS do celów emerytalnych. Renta jest zawieszana za miesiąc w którym był przekroczony przychód. Kwoty przychodu uzasadniające zawieszanie rent socjalnych wynosiły w 2025 roku:

Zmniejszenie rent:

Gdy przekroczony zostaje próg 70 procent przeciętnego wynagrodzenia, świadczenie umniejsza się o kwotę przekroczenia, maksymalnie zaś (gdy kwota przekroczenia jest wyższa niż kwota maksymalnego zmniejszenia) o kwotę od 1 marca 2026 r.:

• 989,41 zł dla emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz renta socjalna;
• 742,10 zł dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy;
• 841,05 zł dla renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba.

Osoby, które pobierają z ZUS renty dla inwalidów wojennych, inwalidów wojskowych, których niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową oraz renty rodzinne przysługujące po osobach uprawnionych do tych świadczeń, mogą zarobkować bez ograniczeń i nie muszą powiadamiać ZUS o osiąganych zarobkach

Źródło: www.zus.pl

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t. j. Dz. U. z 2025 r.  poz. 420, 619, z 2026 r. poz. 26);
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 września 2003 r. w sprawie przyznawania renty socjalnej (Dz.U. z 2003 r. nr 170 poz. 1656);
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z 2026 r. poz. 26);
• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznych rolników (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 933, 1155, 2140)
• Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) – obowiązywała do 31 grudnia 1998 roku.
• Monitor Polski z 2026 r. poz. 209 i poz. 220

Magdalena J. Tomczyk