Jakie mutacje genu CFTR są najczęstsze w Polsce i na świecie?

Mukowiscydoza (CF, ang. cystic fibrosis) to jedna z najczęstszych chorób genetycznych dziedziczonych autosomalnie recesywnie. Jest spowodowana mutacjami w genie CFTR (ang. cystic fibrosis transmembrane conductance regulator), kodującym białko kanału chlorkowego odgrywające kluczową rolę w regulacji transportu jonów w nabłonku. Mutacje w tym genie prowadzą do zaburzeń funkcjonowania gruczołów wydzielniczych, co skutkuje gromadzeniem gęstego śluzu w płucach, przewodach trzustkowych oraz innych narządach.

Wyróżniono już ponad 2000 różnych mutacji CFTR, jednak ich częstość występowania różni się w zależności od populacji. Celem tego artykułu jest omówienie najczęściej występujących mutacji genu CFTR zarówno w Polsce, jak i na świecie.

Najczęstsze mutacje CFTR w Polsce

Na podstawie danych zebranych w 2017 roku przez Laboratorium CM MedGen oraz Instytut Matki i Dziecka, określono częstość występowania mutacji CFTR w Polsce. Poniżej przedstawiono najczęściej występujące mutacje:

F508del (ekson 10) – 58,2%
dele2,3(21kb) (eksony 2, 3) – 4,2%
3849+10kbC>T (intron 19) – 3,4%
F1052Val (ekson 17b) – 2,8%
G542X (ekson 11) – 2,6%
N1303K (ekson 21) – 2,2%
R553X (ekson 11) – 1,8%
2184insA (ekson 13) – 1,7%
1717-1G>A (ekson 7) – 1,2%
D1152H (ekson 18) – 1,0%

Jak wynika z zestawienia, zdecydowanie dominującą mutacją w Polsce jest F508del, odpowiadająca za 58,2% przypadków mukowiscydozy. Jest to mutacja prowadząca do nieprawidłowego fałdowania białka CFTR i jego degradacji w retikulum endoplazmatycznym. Inne mutacje, choć rzadsze, również odgrywają istotną rolę w patogenezie choroby w populacji polskiej.

Najczęstsze mutacje CFTR na świecie

Najczęściej występująca mutacja F508del dominuje nie tylko w Polsce, ale również w większości populacji europejskich oraz północnoamerykańskich. Jednak częstość poszczególnych mutacji znacząco różni się w różnych regionach świata.

Europa i Ameryka Północna

F508del – stanowi około 70% wszystkich mutacji CFTR w populacji europejskiej i północnoamerykańskiej.
G542X – stosunkowo częsta w Hiszpanii oraz Portugalii.
N1303K – powszechna wśród populacji aszkenazyjskich Żydów.
R117H – stosunkowo częsta w Europie Zachodniej, jednak powoduje lżejszą postać choroby.

Bliski Wschód

W krajach Bliskiego Wschodu mutacje są bardziej heterogeniczne. Oprócz F508del, występują liczne specyficzne dla danej populacji mutacje, np.:

3120+1G>A – częsta w Egipcie i Arabii Saudyjskiej.
W1282X – powszechna w populacji żydowskiej.

Azja

W Azji mutacja F508del jest znacznie rzadsza niż w Europie i Ameryce Północnej. W krajach takich jak Japonia czy Chiny mukowiscydoza jest niezwykle rzadką chorobą, a mutacje CFTR mają inny charakter.