Wziewna witamina D może być nowym kierunkiem terapii przewlekłych chorób płuc
Witamina D podawana bezpośrednio do płuc? Obiecująca hipoteza czeka na badania kliniczne.
Bezpośrednie podawanie witaminy D do dróg oddechowych może potencjalnie poprawiać jej dostępność w tkankach płuc i omijać mechanizmy ograniczające skuteczność suplementacji doustnej. Autorzy artykułu perspektywicznego opublikowanego w Chronic Obstructive Pulmonary Diseases: Journal of the COPD Foundation wskazują jednak, że koncepcja ta opiera się obecnie przede wszystkim na wynikach badań komórkowych i zwierzęcych. Nie przeprowadzono dotychczas badań klinicznych oceniających wziewną witaminę D u osób z przewlekłymi chorobami płuc.
Niedobór witaminy D w przewlekłych chorobach płuc
Witamina D podawana bezpośrednio do dróg oddechowych, zamiast w postaci suplementu doustnego, może potencjalnie poprawiać czynność płuc i ograniczać liczbę zaostrzeń u osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego. Zdaniem autorów artykułu perspektywicznego opublikowanego w majowym numerze czasopisma Chronic Obstructive Pulmonary Diseases: Journal of the COPD Foundation z 2026 roku koncepcja ta powinna zostać oceniona w odpowiednio zaprojektowanych badaniach klinicznych z udziałem ludzi.
Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), której obraz kliniczny może obejmować rozedmę płuc i przewlekłe zapalenie oskrzeli, dotyczy ponad 30 milionów mieszkańców Stanów Zjednoczonych. Jest również jedną z najczęstszych przyczyn zgonów na świecie.
U osób z POChP oraz innymi przewlekłymi chorobami płuc często stwierdza się obniżone stężenie witaminy D. Niski poziom witaminy D jest w badaniach obserwacyjnych wiązany z większym ryzykiem zaostrzeń, gorszą czynnością płuc oraz bardziej niekorzystnym przebiegiem choroby.
Zależność ta nie oznacza jednak automatycznie, że samo uzupełnienie niedoboru witaminy D doprowadzi do poprawy klinicznej. Dotychczasowe badania interwencyjne nie wykazały bowiem konsekwentnych korzyści oddechowych wynikających z doustnej suplementacji.
Dlaczego suplementacja doustna może być niewystarczająca
W poprzednich badaniach oceniano doustne preparaty witaminy D jako potencjalne uzupełnienie leczenia przewlekłych chorób płuc. Suplementacja skutecznie zwiększała stężenie witaminy D we krwi, ale wzrost ten nie przekładał się w sposób jednoznaczny na poprawę czynności płuc, ograniczenie liczby zaostrzeń, zmniejszenie częstości hospitalizacji ani poprawę jakości życia.
Autorzy publikacji wskazują, że przyczyną niepowodzenia może być nie tyle brak biologicznego działania witaminy D, ile niewłaściwa droga jej podawania. Witamina D przyjęta doustnie musi zostać wchłonięta z przewodu pokarmowego, poddana przemianom metabolicznym i rozprowadzona wraz z krwią do tkanek.
Według przedstawionej hipotezy część witaminy D może zostać unieczynniona jeszcze przed dotarciem do światła dróg oddechowych. Szczególne znaczenie może mieć enzym obecny w komórkach naczyń krwionośnych płuc, odpowiedzialny za inaktywację biologicznie aktywnych metabolitów witaminy D.
Witamina D podawana doustnie jest potencjalnie inaktywowana przez enzym znajdujący się w naczyniach krwionośnych płuc, co może uniemożliwiać jej dotarcie do dróg oddechowych. Uważamy, że bezpośrednie podanie do płuc mogłoby być skuteczniejszym rozwiązaniem.
Bezpośrednie podawanie witaminy D do płuc
Nabłonek dróg oddechowych posiada mechanizmy umożliwiające miejscowy metabolizm witaminy D. Receptory witaminy D występują zarówno w komórkach nabłonkowych, jak i w komórkach układu odpornościowego obecnych w drogach oddechowych.
Z tego względu bezpośrednie podanie witaminy D w postaci inhalacji lub nebulizacji może być biologicznie uzasadnione. Taka droga podania mogłaby umożliwić dostarczenie substancji bezpośrednio do komórek docelowych, ograniczając jednocześnie jej ekspozycję ogólnoustrojową.
Autorzy rozważają, że miejscowo działająca witamina D mogłaby wpływać na funkcję bariery nabłonkowej, regulację odpowiedzi zapalnej, mechanizmy obrony antyoksydacyjnej oraz wytwarzanie peptydów przeciwdrobnoustrojowych. Mechanizmy te mogą mieć znaczenie w chorobach przebiegających z przewlekłym zapaleniem, stresem oksydacyjnym i zwiększoną podatnością na zakażenia.
Jest to jednak nadal hipoteza terapeutyczna. Sama biologiczna możliwość działania określonej substancji w płucach nie przesądza o jej bezpieczeństwie ani skuteczności klinicznej.
Co wykazały badania przedkliniczne
Badania prowadzone na hodowlach komórkowych oraz w modelach zwierzęcych wskazują, że witamina D podawana wziewnie lub w nebulizacji może ograniczać niektóre niekorzystne skutki ekspozycji na pyły, zanieczyszczenia powietrza i patogeny.
W badaniach przedklinicznych obserwowano między innymi zmniejszenie nacieku komórek zapalnych, ochronę funkcji bariery nabłonkowej oraz ograniczenie reakcji zapalnej. W wybranych modelach zwierzęcych opisywano również poprawę parametrów czynności płuc.
Wyniki te dostarczają uzasadnienia do dalszych badań, ale nie pozwalają stwierdzić, że inhalacje witaminą D będą skuteczne u ludzi. Modele komórkowe i zwierzęce nie odzwierciedlają w pełni złożonego przebiegu POChP, astmy, mukowiscydozy ani innych przewlekłych chorób układu oddechowego.
Brak badań klinicznych z udziałem pacjentów
Nie wiadomo zatem, czy miejscowe podawanie witaminy D rzeczywiście poprawia czynność płuc, zmniejsza częstość lub ciężkość zaostrzeń, ogranicza liczbę hospitalizacji albo poprawia jakość życia pacjentów.
Nie ustalono również odpowiedniej postaci farmaceutycznej, optymalnej dawki, częstości inhalacji, czasu leczenia ani urządzenia, które zapewniałoby właściwe osadzanie substancji w określonych częściach układu oddechowego.
Witamina D jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach i słabo rozpuszczalnym w wodzie. Opracowanie stabilnego preparatu przeznaczonego do inhalacji może więc stanowić istotne wyzwanie technologiczne. Konieczne będzie także określenie, czy długotrwałe miejscowe podawanie nie wywołuje działań niepożądanych w nabłonku dróg oddechowych lub innych tkankach.
Jakie badania są obecnie potrzebne
Autorzy publikacji podkreślają, że kolejnym etapem powinny być badania kliniczne z udziałem osób z przewlekłymi chorobami płuc. W pierwszej kolejności powinny one koncentrować się na bezpieczeństwie, tolerancji oraz właściwościach farmakokinetycznych i farmakodynamicznych wziewnych preparatów witaminy D.
Następnie konieczne będzie ustalenie optymalnej dawki, sposobu podania i czasu terapii. Dopiero odpowiednio zaprojektowane randomizowane badania kontrolowane będą mogły odpowiedzieć na pytanie, czy bezpośrednie dostarczanie witaminy D do płuc przynosi klinicznie istotne korzyści.
Niskie stężenie witaminy D jest częste wśród osób z przewlekłymi chorobami płuc, ale dostępne dowody pokazują, że samo zwiększenie jej poziomu we krwi nie przekłada się na lepsze wyniki dotyczące płuc. Przyszłe badania powinny koncentrować się na ocenie wziewnych terapii witaminą D w badaniach klinicznych z udziałem ludzi, aby ustalić, czy bezpośrednie podanie do płuc może przynieść korzyści terapeutyczne osobom z przewlekłymi chorobami układu oddechowego.
Źródło: Chronic Obstructive Pulmonary Diseases: Journal of the COPD Foundation, Reconsidering Vitamin D Supplementation in Pulmonary Disease: The Case for Targeted Respiratory Delivery.
DOI: https://doi.org/10.15326/jcopdf.2025.0713
