Jak dbać o czystość nebulizatora i sprzętów do fizjoterapii oddechowej? Krok po kroku…

0

Na powierzchni elementów nebulizatora, maseczek, spejserów, czy sprzętów do fizjoterapii oddechowej (PEP, Flutter, RC Cornet, itp…) mogą rozwijać się różnego rodzaju bakterie i grzyby. Część z tych drobnoustrojów może być niebezpieczna dla chorych z mukowiscydozą. Niestety wilgotne środowisko sprzyja rozwojowi niebezpiecznych patogenów, zwłaszcza pałeczek ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa). Patogenne bakterie w dość krótkim czasie zaczynają na powierzchni elementów sprzętu tworzyć trudno usuwalny biofilm.

Biofilm to wysoce zorganizowana, wielowarstwowa struktura, zbudowana z komórek jednego bądź wielu gatunków drobnoustrojów. Formowanie się matrycy biofilmu ma na celu ochronę mikroorganizmów (tworzących biofilm) przed degradacyjną działalnością czynników środowiskowych, w tym na działanie antybiotyków. Biofilm ma udział w patogenezie chorób przewlekłych, zwłaszcza zakażeń towarzyszących stosowaniu cewników, drenów, zakładaniu implantów. Stanowi poważny problem w zakażeniach wewnątrzszpitalnych. Złożona struktura biofilmu i odmienne cechy fizjologiczne drobnoustrojów go tworzących, tłumaczą po części ich wysoką oporność na działanie różnych czynników bakteriobójczych, w tym oporność na antybiotyki. Przykładem choroby w przebiegu której biofilm bakteryjny wydaje się odgrywać znaczącą rolę jest zapalenie płuc u pacjentów z mukowiscydozą.

Czy samo mycie nebulizatora, maseczki i sprzętów wystarczy?

W przypadku osób chorych na mukowiscydozę istnieje dużo ryzyko przeniesienia drobnoustrojów potencjalnie niebezpiecznych w tej chorobie, do płuc chorego w trakcie wykonywania fizjoterapii. Dlatego największe ośrodki CF na świecie, międzynarodowe organizacje pacjentów chorych na mukowiscydozę, zalecają oprócz mycia, także dezynfekcję sprzętu np. po przez wyparzanie w gotującej się wodzie.

Jak dbać o higienę nebulizatora i sprzętów do fizjoterapii? Krok po kroku…

Pamiętaj, aby przed zastosowaniem poniższych porad sprawdzić w instrukcji obsługi Twojego sprzętu do fizjoterapii, czy nie wymaga specjalnego traktowania (przykładowo, ze względu na delikatne części producent odradza jakiś metod dezynfekcji, tak jest w przypadku elementów nebulizatorów z membraną MESH). W razie wątpliwości zadaj pytanie na grupie wsparcia dla chorych na mukowiscydozę.

1. Mycie sprzętów

Po każdym użyciu sprzętu do fizjoterapii, czy wykonanej nebulizacji (inhalacji) należy sprzęty rozłożyć na części i przepłukać w wodzie. Ważny jest czas, mycie będzie dużo skuteczniejsze, jeżeli nie pozwolimy zanieczyszczeniom wyschnąć na powierzchni elementów sprzętów.

Rozłożone elementy wkładamy na kilka minut do naczynia z ciepłą wodą z dodatkiem detergentu (płynu do mycia naczyń, ale nie mydła do rąk czy ciała, szamponu, który może zawierać dodatkowe substancje zapachowe czy nawilżające). Możemy też myć elementy pod bieżącą, ciepłą wodą, bez wcześniejszego “namaczania”. Ważne jest, żeby wykonać to starannie, bez pośpiechu.

Umyty sprzęt przepłukujemy bieżącą wodą (najlepiej wolną od bakterii, przegotowaną wodą z czajnika).

2. Dezynfekcja, zwana potocznie sterylizacją

Sprzęty do nebulizacji i fizjoterapii oddechowej po każdym użyciu powinniśmy oprócz umycia, również zdezynfekować.

Dezynfekcja (po polsku dosłownie oznacza odkażanie) to postępowanie mające na celu niszczenie drobnoustrojów i ich przetrwalników. Dezynfekcja niszczy formy wegetatywne mikroorganizmów, ale nie zawsze usuwa formy przetrwalnikowe. W warunkach domowych nigdy nie ma możliwości usunięcia 100% bakterii, zwłaszcza form przetrwalnikowych. Dlatego mówimy o dezynfekcji, a nie sterylizacji.

Sterylizacja zwana też wyjaławianiem to proces technologiczny polegający na zniszczeniu wszystkich, zarówno wegetatywnych, jak i przetrwalnikowych oraz zarodnikowych form mikroorganizmów. Sterylizacja jest trudna do wykonania w warunkach domowych bo wymaga specjalistycznego, szpitalnego autoklawu albo bardzo mocnych odczynników chemicznych, niedostępnych w zwykłej sprzedaży. Słowo “sterylizacja” używane jest w mowie potocznej pacjentów jako określenie dezynfekcji. Również producenci sprzętów do wyparzania używają w Polsce słowa “sterylizator”, “sterylizator parowy”, jednak tego typu sprzęty nie sterylizują, a jedynie dezynfekują (odkażają powierzchnie sprzętów).

  • Gotowanie we wrzątku przez 5-15 minut (zwykle 10 minut). To najtańsza i najprostsza metoda dezynfekcji sprzętów do nebulizacji i fizjoterapii oddechowej. Dezynfekcję termiczną można przeprowadzić m.in. za pomocą gotowania w miękkiej wodzie lub w roztworze wody i octu (w takim przypadku gotowanie w wodzie w temperaturze wrzenia minimum przez 5 minut eliminuje bakterie, a ocet będący kwasem dodatkowo działa jako rozpuszczalnik niektórych osadów bakteryjnych i “kamienia” z twardej wody – zmiękczając wodę i zapobiegając odkładaniu się kamienia).Sprzęt wkładamy do gotującej się wody i wyciągamy od razu po upływie żądanego czasu (nie zostawiamy w wodzie do ostygnięcia). Uważamy, żeby elementy sprzętów nie przywarły do dna naczynia (w tym celu na dno można położyć talerzyk).Gotowanie we wrzątku może niszczyć elementy gumowe nebulizatorów, maseczek czy sprzętów do fizjoterapii. Przed pierwszym gotowaniem we wrzątku warto sprawdzić instrukcję obsługi sprzętu.
  • Wyparzanie za pomocą domowych, parowych “sterylizatorów” do butelek. Jest to droższa, ale wygodniejsza metoda dezynfekcji sprzętów do nebulizacji i fizjoterapii oddechowej. W tej metodzie używa się wyparzarek do butelek, smoczków, czyli elektrycznych urządzeń wytwarzających parę wodną o temperaturze 100 stopni. Dostępne obecnie na rynku urządzenia mają elektroniczne sterowane programy wyparzania. Do urządzenia wlewamy wodę destylowaną albo demineralizowaną (używanie twardej wody wodociągowej w szybkim tempie prowadzi od osadzania się kamienia na elemencie grzejnym oraz odkładaniu kamienia na elementach sprzętów do nebulizacji).Podobnie jak gotowanie we wrzątku, również wyparzanie w “sterylizatorach” parowych może skracać trwałość sprzętów do nebulizacji. Jest to spowodowane długą ekspozycją na wysokie temperatury.
  • Dezynfekcja za pomocą mikrofalówki (2,45 GHz przez 5 minut). Mniej popularna metoda w Polsce. Elementy nebulizatora, sprzętów do fizjoterapii oddechowej umieszcza się specjalnym pojemniku (do wyparzania butelek, smoczków) z niewielką ilością wody. W tej metodzie nie wolno dezynfekować elementów metalowych.
  • Dezynfekcja w zmywarce w temperaturze powyżej 70°C przez 30 minut.
  • Dezynfekcja “na zimno” z użyciem odczynników chemicznych, płynów do dezynfekcji.  Jest to najdroższa metoda, ze względu na koszt odczynników chemicznych w Polsce. Do jej zastosowania potrzebujemy naczynia (wanienki) do zanurzania elementów oraz specjalistycznego płynu do dezynfekcji (musi to być preparat z badaniami potwierdzającymi skuteczność działania, potwierdzoną eliminacją m.in. bakterii gronkowca złocistego i pałeczki ropy błękitnej Pseudomonas aeruginosa). Stosując płyny do dezynfekcji, należy pamiętać o pełnym zanurzeniu elementów (w elementach nie może znajdować się powietrze, płyn musi mieć styczność z całą powierzchnią dezynfekowanych elementów).Czas dezynfekcji z użyciem odczynników chemicznych, płynów do dezynfekcji zależy od zastosowanego środka. Przed zastosowaniem należy zapoznać się z ulotką producenta.

    Do dezynfekcji sprzętów “na zimno” nie nadaje się ocet i zwykła woda utleniona (taka do odkażania ran). Ocet w temperaturze pokojowej nie zabija wszystkich bakterii, zwłaszcza tych niebezpiecznych w mukowiscydozie. Skuteczność zwykłej wody utlenionej jest niepewna, a koszt zakupu wyjątkowo duży.

3. Suszenie. Jak prawidłowo wysuszyć sprzęt po myciu, czy dezynfekcji w warunkach domowych?

Międzynarodowe organizacje pacjentów z mukowiscydozą zalecają energiczne wytrząśnięcie wody z elementów i pozostawienie ich do samoistnego wyschnięcia na papierowym ręczniku. W Polsce dość powszechnym sposobem suszenia jest dodatkowo użycie suszarki do włosów i przedmuchanie strumieniem gorącego powietrza, co skraca schnięcie z kilku godzin do kilku minut.

Funkcję suszenia mają również niektóre wyparzacze parowe (“sterylizatory” do butelek i smoczków), które po zakończeniu etapu wyparzania parą wodną, przedmuchują zdezynfekowane elementy strumieniem gorącego powietrza.

Częstym pytaniem ze strony chorych na mukowiscydozę, czy rodziców jest, czy w czasie suszenia nie dochodzi do skażenia powierzchni zdezynfekowanych nebulizatorów, sprzętów do fizjoterapii oddechowej, bakteriami i grzybami. Trzeba zachować w tym temacie dużo rozsądku. Z pewnością tak, ale w minimalnym stopniu i nie mamy na to wpływu. Każda możliwa zastosowana metoda suszenia i przechowywania zdezynfekowanych sprzętów w warunkach domowych nie jest idealna. Jak można zminimalizować ryzyko ponownego skażenia bakteriami? Sprzęt najlepiej suszyć z dala od wilgotnych miejsc w kuchni, nie suszyć i przechowywać w łazience.

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.