ERS Congress 2026: Terapia śmiechem może zmniejszać duszność u chorych na POChP. Wyniki randomizowanego badania

Terapia śmiechem może zmniejszać nasilenie duszności u osób z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP), a obserwowane efekty mogą być zbliżone do rezultatów uzyskiwanych podczas ćwiczeń oddychania przez zasznurowane usta. Takie wyniki przyniosło niewielkie randomizowane badanie z udziałem 63 chorych, przedstawione podczas European Respiratory Society (ERS) Congress 2026 w Barcelonie. Obie aktywne interwencje prowadzono przez osiem tygodni, trzy razy w tygodniu po 30 minut. Autorzy wskazują, że terapia śmiechem może być prostą, niewymagającą specjalistycznego sprzętu metodą uzupełniającą standardowe postępowanie u chorych na POChP.

63 osoby z POChP przydzielono losowo do trzech grup

Badanie przeprowadzono wśród 63 osób z POChP leczonych w Ankara Bilkent City Hospital w Turcji. Było to jednoślepe, randomizowane badanie kontrolowane, w którym uczestników przydzielono do jednej z trzech grup: terapii śmiechem, oddychania przez zasznurowane usta albo grupy kontrolnej.

Randomizację stratyfikowano między innymi według statusu palenia oraz wyniku COPD Assessment Test (CAT). Do każdej z trzech grup przydzielono po 21 uczestników.

Badanie przedstawiła dr Goncagul Aldan, wykładowczyni i pielęgniarka, absolwentka Hacettepe University Faculty of Nursing w Ankarze. W rejestrze badania jako sponsora wskazano Yüksek İhtisas University.

Punktem wyjścia dla zespołu badawczego był problem przewlekłej duszności u chorych na POChP i jej wpływu na codzienne funkcjonowanie. Duszność należy do najważniejszych objawów POChP i może prowadzić do ograniczenia aktywności fizycznej, pogorszenia tolerancji wysiłku, obniżenia jakości życia i zwiększenia zapotrzebowania na pomoc innych osób.

Farmakoterapia pozostaje podstawowym elementem leczenia POChP, ale postępowanie z chorym obejmuje również interwencje niefarmakologiczne, w tym rehabilitację pulmonologiczną, aktywność fizyczną, edukację oraz odpowiednio dobrane techniki kontroli oddychania. Badacze chcieli sprawdzić, czy prostą metodą uzupełniającą takie postępowanie może być ustrukturyzowana terapia śmiechem.

Obie aktywne interwencje miały taki sam schemat czasowy. Po bezpośrednim instruktażu uczestnicy wykonywali przydzielone ćwiczenia przez 30 minut, trzy razy w tygodniu, przez osiem tygodni. W czasie programu otrzymywali dodatkowe wsparcie za pośrednictwem rozmów wideo i wiadomości tekstowych.

Grupa kontrolna nie wykonywała terapii śmiechem ani ćwiczeń oddychania przez zasznurowane usta. Nie była jednak grupą całkowicie pozbawioną kontaktu edukacyjnego – uczestnicy otrzymali bezpośrednie szkolenie dotyczące budowy i funkcjonowania płuc oraz materiał edukacyjny w formie broszury.

Stan uczestników oceniano na początku badania oraz w 4., 8. i 12. tygodniu. Wykorzystywano trzy narzędzia: Dyspnea-12-TR Scale do oceny duszności, COPD Assessment Test (CAT) do oceny wpływu POChP na stan zdrowia oraz Care Dependency Scale do oceny stopnia zależności od pomocy innych osób.

Oceny przeprowadzał niezależny badacz, który nie wiedział, do której grupy został przydzielony dany uczestnik.

Terapia śmiechem była ustrukturyzowanym zestawem ćwiczeń

W badaniu określenie „terapia śmiechem” nie oznaczało po prostu oglądania komedii, opowiadania żartów ani spontanicznego śmiechu. Uczestników uczono konkretnego zestawu ćwiczeń wykorzystujących celowo wywoływany śmiech oraz elementy ruchowe, oddechowe i relaksacyjne.

Program obejmował między innymi rytmiczne klaskanie połączone z wydawaniem dźwięków oraz zabawowe ćwiczenia śmiechu, w tym naśladowanie odgłosów uruchamianego motocykla lub ryku lwa. Wykorzystywano również medytację śmiechu, podczas której uczestnicy przechodzili do spontanicznego, niewymuszonego śmiechu.

Sesję kończyła faza relaksacyjna obejmująca spokojne oddychanie i uśmiech.

Badacze zwracają uwagę, że jedną z potencjalnych zalet takiego postępowania jest jego dostępność. Po odpowiednim instruktażu ćwiczenia mogą być wykonywane w domu i nie wymagają stosowania specjalistycznych urządzeń medycznych.

Dr Aldan wskazała, że terapia śmiechem była wcześniej analizowana również w innych chorobach przewlekłych. Zespół chciał sprawdzić, czy potencjalne korzyści takiej interwencji mogą obejmować nie tylko aspekty psychologiczne, lecz także nasilenie objawów ze strony układu oddechowego u chorych na POChP.

Oddychanie przez zasznurowane usta jako aktywna metoda porównawcza

Drugą aktywną interwencją było oddychanie przez zasznurowane usta (pursed-lip breathing, PLB), czyli technika, w której pacjent wykonuje spokojny wdech, zwykle przez nos, a następnie dłuższy i kontrolowany wydech przez lekko zwężone usta.

U chorych na POChP ograniczenie przepływu wydechowego, utrata sprężystości miąższu płucnego oraz dynamiczna kompresja i przedwczesne zamykanie małych dróg oddechowych mogą sprzyjać powstawaniu pułapki powietrznej i hiperinflacji.

Wydech przez zasznurowane usta wytwarza niewielkie dodatnie ciśnienie podczas wydechu i może ograniczać przedwczesne zamykanie dróg oddechowych. Jednocześnie wydłuża fazę wydechową i może zmniejszać częstość oddychania.

U części pacjentów stosowanie tej techniki zmniejsza odczuwanie duszności i zwiększa poczucie kontroli nad oddychaniem. W omawianym badaniu PLB stanowiło zatem klinicznie uzasadnioną aktywną metodę porównawczą dla mniej typowej interwencji wykorzystującej śmiech.

Mniejsze nasilenie duszności po obu rodzajach ćwiczeń

Po zakończeniu ośmiotygodniowego programu zarówno uczestnicy stosujący terapię śmiechem, jak i pacjenci wykonujący ćwiczenia oddychania przez zasznurowane usta zgłaszali mniejsze nasilenie duszności w porównaniu z osobami z grupy kontrolnej.

Według dr Aldan obie interwencje istotnie zmniejszały nasilenie duszności, a korzystny efekt utrzymywał się również miesiąc po zakończeniu ośmiotygodniowego programu, czyli podczas oceny w 12. tygodniu.

W obu aktywnych grupach obserwowano ponadto korzystniejsze wyniki dotyczące stanu zdrowia ocenianego w związku z POChP. W badaniu wykorzystywano w tym celu COPD Assessment Test (CAT), który służy do określania wpływu choroby między innymi na objawy, aktywność i codzienne funkcjonowanie.

Nie stwierdzono natomiast różnicy dotyczącej stopnia zależności od pomocy innych osób. Oznacza to, że obserwowana poprawa w zakresie duszności i oceny stanu zdrowia związanego z POChP nie przełożyła się w tym badaniu na wykazane zmniejszenie zależności pacjentów w zakresie codziennej opieki.

Komunikat ERS opisuje rezultaty terapii śmiechem jako porównywalne z rezultatami ćwiczeń oddychania przez zasznurowane usta. Należy jednak zachować precyzję metodologiczną. Na podstawie udostępnionych danych nie można stwierdzić, że wykazano formalną równoważność obu interwencji.

Do wykazania równoważności lub niegorszości jednej metody wobec drugiej konieczne jest odpowiednio zaprojektowane badanie z wcześniej określonym marginesem równoważności lub niegorszości oraz właściwa analiza statystyczna. Sam brak wyraźnej różnicy pomiędzy efektami dwóch interwencji nie jest dowodem ich równoważności.

Dlaczego terapia śmiechem mogłaby wpływać na odczuwanie duszności?

Mechanizm potencjalnego wpływu terapii śmiechem na duszność u chorych na POChP nie został w omawianym badaniu bezpośrednio wyjaśniony. Autorzy przedstawiają kilka możliwych interpretacji obserwowanego efektu, zaznaczając jednocześnie, że wymagają one dalszych badań.

Śmiech angażuje przeponę oraz inne mięśnie uczestniczące w oddychaniu i wiąże się z charakterystyczną sekwencją powtarzających się wydechów. Badacze przypuszczają, że może to oddziaływać na wzorzec oddychania i pracę mięśni oddechowych.

Dr Aldan wskazała również na potencjalne znaczenie uwalniania endorfin oraz związanych ze śmiechem efektów psychologicznych, co mogłoby łączyć komponent fizjologiczny z poprawą samopoczucia emocjonalnego i sposobu odczuwania przewlekłych objawów.

Nie oznacza to jednak, że którykolwiek z tych mechanizmów został potwierdzony w omawianym badaniu. Nie prowadzono oceny fizjologicznych mechanizmów odpowiedzialnych za obserwowaną zmianę duszności.

Małe badanie, ale interesujący kierunek postępowania wspomagającego w POChP

Dr Marc Miravitlles, Vice President of the European Respiratory Society, Senior Researcher i Consultant w Vall d’Hebron University Hospital w Barcelonie, który nie uczestniczył w badaniu, zwrócił uwagę na znaczenie metod pozwalających chorym lepiej radzić sobie z przewlekłymi objawami POChP.

Ocenił badanie jako niewielkie, ale dobrze przeprowadzone, podkreślając praktyczny charakter obu analizowanych interwencji. Pacjenci najpierw otrzymywali bezpośredni instruktaż, a następnie kontynuowali ćwiczenia w domu przy zapewnionym wsparciu.

Z punktu widzenia organizacji opieki potencjalnym atutem terapii śmiechem jest brak konieczności stosowania specjalistycznego sprzętu oraz możliwość wykonywania ćwiczeń w warunkach domowych po wcześniejszym nauczeniu odpowiedniej techniki.

Może to mieć znaczenie szczególnie w sytuacjach, w których dostęp do kompleksowych programów rehabilitacji pulmonologicznej jest ograniczony. Nie oznacza to jednak, że terapia śmiechem może zastępować rehabilitację pulmonologiczną lub inne metody o ustalonej pozycji w leczeniu POChP.

Badacze sami określają ją jako potencjalne uzupełnienie istniejącego postępowania obejmującego farmakoterapię i rehabilitację pulmonologiczną.

Zespół planuje ocenę terapii śmiechem w większej populacji oraz współpracę międzynarodową, która pozwoli sprawdzić tę metodę w różnych warunkach klinicznych i w różnych krajach.

Finansowanie i status pracy

Według informacji przekazanych przez European Respiratory Society badanie nie otrzymało zewnętrznego finansowania.

Badanie jest zarejestrowane pod numerem NCT05997550. W rejestrze jako sponsora wskazano Yüksek İhtisas University, a status badania określono jako zakończony.

Wyniki przedstawiono podczas ERS Congress 2026 w Barcelonie jako abstrakt nr OA3485 zatytułowany „Effect of pursed-lip breathing and laughter therapy on dyspnea, health status and care dependency in individuals with chronic obstructive pulmonary disease: a randomized controlled trial”, w ramach sesji „Nursing practice that shapes care”.