Dzieci z mukowiscydozą przybierają na wadze już w pierwszych dniach leczenia modulatorami ETI

Prospektywne badanie przeprowadzone w trzech szwajcarskich ośrodkach wykazało, że u dzieci i nastolatków z mukowiscydozą poprawa wskaźników masy ciała po rozpoczęciu terapii eleksakaftorem, tezakaftorem i iwakaftorem była obserwowana już po 7–14 dniach. Wzrost wartości z-score BMI wiązał się ze zmniejszeniem liczby leukocytów, a po 12 miesiącach również ze spadkiem stężenia kalprotektyny w kale. Wyniki sugerują, że poprawa stanu odżywienia podczas terapii ETI może być związana nie tylko ze zmianami bilansu energetycznego i wchłaniania składników odżywczych, ale także ze zmniejszeniem ogólnoustrojowego oraz jelitowego stanu zapalnego.

Dlaczego badano przyrost masy ciała podczas terapii ETI?

Modulatory białka CFTR, a w szczególności potrójne leczenie skojarzone eleksakaftorem, tezakaftorem i iwakaftorem – określane skrótem ETI – istotnie zmieniły przebieg kliniczny mukowiscydozy. Wraz z poprawą stanu zdrowia u wielu leczonych osób obserwuje się również zwiększenie masy ciała oraz wskaźnika masy ciała, czyli BMI.

Mechanizmy odpowiedzialne za tę zmianę nie zostały jednak w pełni wyjaśnione. Autorzy publikacji wskazują kilka możliwych elementów: zmniejszenie wydatku energetycznego organizmu, poprawę trawienia i wchłaniania składników odżywczych oraz zwiększenie podaży kalorii. Badacze postawili pytanie, czy przyrost masy ciała u dzieci otrzymujących ETI może być dodatkowo związany ze zmniejszeniem aktywności stanu zapalnego.

Problem ma szczególne znaczenie w populacji pediatrycznej. W okresie wzrastania masa ciała i BMI powinny być interpretowane w odniesieniu do wieku i płci, dlatego badacze posługiwali się wartościami z-score. Wskaźnik z-score określa, jak bardzo wynik danego dziecka odbiega od wartości oczekiwanej w odpowiednio dobranej populacji referencyjnej.

Autorzy i szwajcarskie ośrodki badawcze

Artykuł ukazał się 27 lipca 2026 roku w czasopiśmie naukowym Respiratory Medicine. Pierwszą autorką pracy jest Naz Gökbulut, związana z Paediatric Pulmonology and Cystic Fibrosis Unit, Division of Paediatrics, Department Woman-Mother-Child, Lausanne University Hospital and University of Lausanne.

W zespole badawczym znaleźli się również między innymi Pascal Heer i Nicolas Regamey z Paediatric Pulmonology and Cystic Fibrosis Unit, Children’s Hospital of Central Switzerland, a także Jessica Ezri z Paediatric Gastro-enterology Unit, Lausanne University Hospital and University of Lausanne.

Współautorami byli ponadto Anne Mornand z Paediatric Pulmonology and Cystic Fibrosis Unit, University Hospital of Geneva, Isabelle Rochat, Alexis Rybak oraz Sylvain Blanchon. Nicolas Regamey reprezentował również Division of Paediatric Respiratory Medicine and Allergology, Department of Paediatrics, Inselspital, Bern University Hospital, University of Bern.

Wieloośrodkowy charakter projektu umożliwił objęcie obserwacją pacjentów pozostających pod opieką trzech szwajcarskich ośrodków leczenia mukowiscydozy.

Projekt badania i oceniane parametry

Badanie miało charakter prospektywnego badania kohortowego. Włączono do niego dzieci i nastolatków z mukowiscydozą w wieku od 6 do 17 lat, u których rozpoczynano terapię ETI.

Dane zbierano przed rozpoczęciem leczenia, w punkcie określonym jako M0, następnie po 7–14 dniach terapii oraz co trzy miesiące aż do zakończenia 12-miesięcznej obserwacji. Tak skonstruowany harmonogram pozwalał ocenić zarówno bardzo wczesne zmiany po włączeniu leczenia, jak i ich utrzymywanie się w dłuższej perspektywie.

Badacze oceniali szeroki zestaw parametrów klinicznych, antropometrycznych i laboratoryjnych:

• wskaźnik masy ciała i wartość z-score BMI,
• parametry ogólnoustrojowego stanu zapalnego,
• parametry zapalenia jelit, w tym kalprotektynę w kale,
• elastazę trzustkową w kale,
• stężenie chlorków w pocie,
• wyniki spirometrii,
• wskaźnik oczyszczania płuc, czyli lung clearance index – LCI,
• podaż kalorii.

Do identyfikacji czynników związanych ze zmianą z-score BMI wykorzystano regresję liniową. Analiza wieloczynnikowa miała umożliwić ocenę, które ze zmian obserwowanych po rozpoczęciu terapii były niezależnie związane z poprawą wskaźników masy ciała.

Charakterystyka uczestników

Do badania włączono 59 pacjentów. Mediana wieku wynosiła 12 lat, a przedział międzykwartylowy obejmował wartości od 9 do 14 lat. Dziewczęta stanowiły 51% badanej grupy.

Istotną cechą kohorty był fakt, że 76% uczestników nie otrzymywało wcześniej żadnego modulatora CFTR. U większości dzieci rozpoczęcie ETI oznaczało więc pierwszą ekspozycję na leczenie ukierunkowane na dysfunkcję białka CFTR.

Wzrost BMI był widoczny już po 7–14 dniach

Przed rozpoczęciem leczenia mediana wartości z-score BMI wynosiła −0,4, przy przedziale międzykwartylowym od −1,0 do 0,1. Oznacza to, że przeciętny wynik badanej grupy znajdował się poniżej wartości referencyjnej dla populacji dzieci w porównywalnym wieku i tej samej płci.

Już podczas pierwszej kontroli, przeprowadzonej po 7–14 dniach od rozpoczęcia ETI, mediana z-score BMI zwiększyła się do −0,3, przy przedziale międzykwartylowym od −0,7 do 0,2. Autorzy określili tę zmianę jako istotną statystycznie.

Po 12 miesiącach mediana z-score BMI wynosiła −0,2, a przedział międzykwartylowy od −0,8 do 0,3. Różnica w stosunku do wartości wyjściowej pozostawała istotna statystycznie. Zgodnie z abstraktem wzrost z-score BMI był obserwowany podczas wszystkich wizyt przeprowadzonych po rozpoczęciu terapii.

W końcowym wniosku autorzy wskazali, że istotny wzrost wartości z-score BMI i masy ciała można było zaobserwować już około 10 dni po rozpoczęciu leczenia. Jest to szczególnie interesujące, ponieważ tak szybka zmiana może być trudna do wyjaśnienia wyłącznie długotrwałą poprawą wzrastania lub przebudową składu ciała.

Abstrakt nie przedstawia jednak szczegółowych danych dotyczących składu ciała. Nie można zatem ustalić, jaka część przyrostu masy wynikała ze zwiększenia masy tłuszczowej, beztłuszczowej masy ciała, zawartości wody lub innych komponentów.

Przyrost BMI a zmniejszenie stanu zapalnego

Najważniejszym wynikiem analizy było wykazanie związku pomiędzy zwiększeniem z-score BMI a zmniejszeniem parametrów zapalenia. Zależności te były widoczne zarówno na bardzo wczesnym etapie terapii, jak i po roku obserwacji.

Zmiana liczby leukocytów po 7–14 dniach

W analizie wieloczynnikowej wzrost wartości z-score BMI pomiędzy rozpoczęciem leczenia a pierwszą wizytą kontrolną był skorelowany ze zmniejszeniem liczby leukocytów. Dla tej zależności podano wartość p=0,02.

Liczba leukocytów została wykorzystana w badaniu jako jeden z parametrów ogólnoustrojowego stanu zapalnego. Zaobserwowane powiązanie wskazuje, że dzieci, u których po rozpoczęciu ETI dochodziło do większego zmniejszenia liczby leukocytów, wykazywały również większą poprawę z-score BMI.

Wyniki po 12 miesiącach

Po 12 miesiącach wzrost z-score BMI nadal wiązał się ze zmniejszeniem liczby leukocytów. Wartość p dla tej zależności wynosiła 0,01.

Dodatkowo poprawa z-score BMI była skorelowana ze spadkiem stężenia kalprotektyny w kale, dla którego podano p=0,02. Kalprotektyna była w tym projekcie wykorzystywana jako parametr jelitowego stanu zapalnego.

Znaczenie kliniczne wyników

Wyniki badania rozszerzają sposób interpretowania poprawy stanu odżywienia u dzieci leczonych ETI. Zwiększenie masy ciała nie musi wynikać wyłącznie ze zwiększonego spożycia energii lub poprawy wchłaniania składników odżywczych. Może być również związane ze zmniejszeniem obciążenia zapalnego organizmu.

Przewlekły stan zapalny może wpływać na gospodarkę energetyczną, przebieg procesów metabolicznych oraz zapotrzebowanie organizmu na energię. W przedstawionym badaniu nie oceniano jednak bezpośrednio mechanizmu przyczynowego. Autorzy zidentyfikowali statystyczne związki między zmianami BMI i markerów zapalenia, ale nie wykazali, że jeden z tych procesów bezpośrednio wywołuje drugi.

Co wiadomo o podaży kalorii i funkcji trzustki?

Badacze zbierali informacje dotyczące podaży kalorii oraz oceniali elastazę trzustkową w kale. W abstrakcie nie przedstawiono jednak wyników tych analiz. Nie wiadomo zatem, czy w badanej grupie przyrost BMI był związany ze zwiększeniem kaloryczności diety, zmianą funkcji zewnątrzwydzielniczej trzustki albo poprawą trawienia i wchłaniania.

Podobnie nie przedstawiono szczegółowych zależności między zmianami BMI a stężeniem chlorków w pocie, parametrami spirometrycznymi oraz LCI. Parametry te były gromadzone, lecz na podstawie abstraktu nie można ocenić ich znaczenia w końcowych modelach statystycznych.

Czy każdy przyrost BMI jest korzystny?

Badanie koncentrowało się na czynnikach związanych ze zwiększeniem z-score BMI, a nie na ocenie długoterminowych konsekwencji nadmiernego przyrostu masy ciała. Abstrakt nie zawiera danych pozwalających określić, ilu uczestników osiągnęło prawidłową masę ciała, a ilu mogło wejść w zakres nadwagi lub otyłości.

Nie przedstawiono również wyników analizy składu ciała. W praktyce klinicznej sama wartość BMI nie pozwala odróżnić wzrostu masy mięśniowej od zwiększenia masy tkanki tłuszczowej. Z tego powodu wyników badania nie należy interpretować jako dowodu, że każdy przyrost masy ciała podczas terapii ETI jest automatycznie korzystny.

Ograniczenia dostępnej analizy

Badanie obejmowało stosunkowo niewielką kohortę 59 pacjentów i zostało przeprowadzone w trzech ośrodkach jednego kraju. Wyniki mogą nie odzwierciedlać w pełni sytuacji dzieci leczonych w innych systemach opieki zdrowotnej, z odmienną strukturą genotypów CFTR, stanem odżywienia, sposobem żywienia lub wcześniejszą ekspozycją na modulatory.

W opublikowanym abstrakcie nie podano informacji o rozkładzie genotypów, dawkowaniu ETI, stosowaniu enzymów trzustkowych, zakażeniach układu oddechowego, antybiotykoterapii ani innych czynnikach, które mogłyby wpływać na liczbę leukocytów, kalprotektynę lub masę ciała.

Nie przedstawiono również liczby uczestników, którzy ukończyli pełne 12 miesięcy obserwacji, ani danych o brakujących pomiarach. Bez pełnej publikacji nie można ocenić szczegółów modeli statystycznych, doboru zmiennych, potencjalnych czynników zakłócających oraz wielkości wyjaśnianej wariancji.

Dodatkowym ograniczeniem interpretacyjnym jest obserwacyjny charakter analizy. Wszyscy pacjenci otrzymywali ETI, a w abstrakcie nie opisano grupy kontrolnej nieleczonej potrójnym modulatorem. Nie można więc jednoznacznie oddzielić wpływu terapii od innych zmian zachodzących w okresie obserwacji.

Wnioski

Prospektywne badanie szwajcarskiej kohorty dzieci i nastolatków z mukowiscydozą wykazało, że poprawa wskaźników masy ciała po rozpoczęciu terapii eleksakaftorem, tezakaftorem i iwakaftorem może występować bardzo szybko – już w ciągu pierwszych 7–14 dni leczenia.

Wzrost z-score BMI był związany ze zmniejszeniem liczby leukocytów, a po 12 miesiącach również ze spadkiem stężenia kalprotektyny w kale. Wyniki wskazują, że poprawie stanu odżywienia podczas terapii ETI może towarzyszyć ograniczenie zarówno ogólnoustrojowego, jak i jelitowego stanu zapalnego.

Badanie nie dowodzi jednak bezpośredniego związku przyczynowego. Nie pozwala również ustalić, w jakim stopniu wzrost masy ciała wynikał ze zmian podaży energii, trawienia, wchłaniania, funkcji trzustki, wydatku energetycznego lub składu ciała. Odpowiedzi na te pytania wymagają pełnej analizy danych oraz dalszych badań obejmujących szczegółową ocenę metabolizmu i składu ciała.

Źródło: Respiratory Medicine, Weight Gain is Associated with Reduced Inflammation in Children with Cystic Fibrosis on Elexacaftor/Tezacaftor/Ivacaftor. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rmed.2026.109060